Uploaded by
Rezwan Ahmed mahedi
Tıp, Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Kongre Bildirileri
advertisement
AZERBAIJAN, TÜRKİYE, INDIA, POLAND, LITHUANIA, KOSOVO, AUSTRIA, PHILIPPINES, NIGERIA, SOUTH AFRICA, ETHIOPIA, UNITED KINGDOM, LAOS, PAKISTAN, INDONESIA, BANGLADESH, ALGERIA, SPAIN, PORTUGAL, NAMIBIA, MOROCCO, GREECE, AUSTRALIA, ITALY, UNITED STATES OF AMERICA 8TH INTERNATIONAL CONGRESS ON MEDICINE, NURSING, AND HEALTH SCIENCES IN A CHANGING WORLD PROCEEDINGS BOOK ISBN: 978-605-72169-7-7 EDITORS PROF. DR. RENMIR JAN D. MAALA 8TH INTERNATIONAL CONGRESS ON MEDICINE, NURSING, AND HEALTH SCIENCES IN A CHANGING WORLD PROCEEDINGS BOOK JANUARY 07-09, 2023 (ONLINE & FACE TO FACE PARTICIPATION) ISBN: 978-605-72169-7-7 EDITORS PROF. DR. RENMIR JAN D. MAALA BZT AKADEMİ YAYINEVİ ® BZT ACADEMY PUBLISHING HOUSE 2021© BZT ACADEMY PUBLISHING HOUSE TURKEY, GERMANY TR: +90 538 334 59 23 GR: +491774586777 8th INTERNATIONAL CONGRESS ON MEDICINE, NURSING, AND HEALTH SCIENCES INA CHANGING WORLD JANUARY 07-09, 2023 ONLINE & IN-PERSON PARTICIPATION IZMIR & TURKIYE CONGRESS PROCEEDINGS BOOK EDITORS PROF. DR. RENMIR JAN D. MAALA BZT AKADEMİ YAYINEVİ® TURKEY, GERMANY TR: +90543 671 0123 GR: +491774586777 changingworldcongress@gmail.com https://changingworldcongress.com/ All rights reserved BZT AKADEMİ YAYINEVİ® BZT ACADEMY PUBLISHING HOUSE Publishing Date: 09.01.2023 ISBN: 978-605-72169-7-7 8th INTERNATIONAL CONGRESS ON MEDICINE, NURSING, AND HEALTH SCIENCES IN A CHANGING WORLD CONGRESS ID CONGRESS NAME 8th INTERNATIONAL CONGRESS ON HUMANITIES AND SOCIAL SCIENCES IN A CHANGING WORLD DATE AND VENUE JANUARY 07-09, 2023 ONLINE & IN-PERSON PARTICIPATION (İZMİR, TÜRKİYE) (FROM 25 DIFFERENT COUNTRIES) ORGANIZERS & PARTICIPANT INSTITUTIONS BZT Academy, Türkiye Government Engineering Collage, India Superior Institute of Engineering of Porto, Portugal Azerbaijan University, Azerbaijan Coastal Carolina University, USA Azerbaijan National Academy of Sciences, Azerbaijan National University, Philippines Presidents of Organization Committee Prof. Dr. Renmir Jan D. MAALA President of Scientific Committee Prof. Dr. Hatice Sühan TOMAÇ President of Coordinators’ / General Coordinator Dr. Baha Ahmet YILMAZ ACCEPTED PAPERS 44 Turkish Participants 54 Foreign Participants %55.2 Foreign Participant Rate %44.8 Turkish Participant Rate REFUSED PAPERS 2 Turkish Participants EVALUATION PROCESS All Submissions Have Passed a Double-Blind Referee Evaluation Process All Responsibility for the Works Belongs to the Author BİLİM & ORGANİZASYON KURULU SAĞLIK VE SPOR BİLİMLERİ Prof. Dr. Paul ZÖLLNER Duisburg-Essen University, GERMANY Prof. Dr. Indrajit BANERJEE SSR Medical College, Mauritius Assoc. Prof. Dr. Yueqi ZHANG Prof. Dr. Nazan AKTAŞ Purdue University Northwest, China Selçuk University, Turkey Prof. Dr. Papatya KARAKURT Erzincan Binali Yıldırım University, Turkey Assoc. Prof.Dr. Nuray DEMIR Ataturk University, Turkey. Assoc. Prof. Dr. Özüm ERKİN GEYİKTEPE İzmir Demokracy University, TURKEY Assoc. Prof. Dr. Aysel KIZILKAYA NAMLI Fırat University, TURKEY Assoc.Prof. Dr. P.Sivasakthivelan Assoc. Prof. Dr. Mehtap KAVURMACI Annamalai University, India Ataturk University, Turkey More information: www.bztacademy.com | +90 543 671 0123 BİLİM & ORGANİZASYON KURULU SAĞLIK VE SPOR BİLİMLERİ Assoc. Prof. Dr. Meryem FIRAT Erzincan Binali Yıldırım University, Turkey Assoc Prof.Dr.Gülendam HAKVERDİOĞLU YÖNT Tınaztepe University, Turkey Dr. Genc DEMJAHA Demjaha Dent, Kosovo Dr. Nora DEMJAHA Demjaha Dent, Kosovo Dr. Mücahit YILMAZ FS Hospital, Turkey Dr. Martin KANEV TUSEB, Covid-19 Center: Specialist Biologist, Turkey Dr. Mario JACKSON United Nations, United Health Group, Jordan Dr. Rina DEMJAHA Dr. Gülbin KONAKÇI Graz Med. University, Austria Izmir Demokracy University, Turkey More information: www.bztacademy.com | +90 543 671 0123 BİLİM & ORGANİZASYON KURULU SAĞLIK VE SPOR BİLİMLERİ Dr. Jared ROBINSON SSR Medical College, Mauritius Dr. Teona KVANTCHIANI Ivane Javakhishvili Tbilisi State University, Republic of Georgia Dr. Funda ÇİTİL CANBAY Atatürk University, TURKEY Elif Tuğçe ÇİTİL Kütahya Dumlupınar University, TURKEY Dr. ZULFUGAROVA Parvin Asad Bakü Devlet Üniversitesi, Biyoloji, AZERBAYCAN Spc. Yunus Emre KAVAL Minis. of Healty, Turkey Dr. Safiye YANMIŞ Erzincan Binali Yıldırım University, Turkey Dr. Özge ERTÜRK Gülcan BAHÇECİOĞLU TURAN Sakarya University, Turkey Fırat University, Turkey More information: www.bztacademy.com | +90 543 671 0123 SCIENTIFIC & ORGANIZATION COMMITTEES HEALTH & SPORT SCIENCES Prof. Dr. Paul ZÖLLNER Duisburg-Essen University, GERMANY Prof. Dr. Indrajit BANERJEE SSR Medical College, Mauritius Assoc. Prof. Dr. Yueqi ZHANG Purdue University Northwest, China Prof. Dr. Nazan AKTAŞ Selçuk University, Turkey Prof. Dr. Papatya KARAKURT Erzincan Binali Yıldırım University, Turkey Assoc. Prof.Dr. Nuray DEMIR Ataturk University, Turkey. Assoc. Prof. Dr. Özüm ERKİN GEYİKTEPE İzmir Demokracy University, TURKEY Assoc. Prof. Dr. Aysel KIZILKAYA NAMLI Fırat University, TURKEY Assoc.Prof. Dr. P.Sivasakthivelan Assoc. Prof. Dr. Mehtap KAVURMACI Annamalai University, India Ataturk University, Turkey More information: www.bztacademy.com | +90 543 671 0123 SCIENTIFIC & ORGANIZATION COMMITTEES HEALTH & SPORT SCIENCES Assoc. Prof. Dr. Meryem FIRAT Erzincan Binali Yıldırım University, Turkey Assoc Prof.Dr.Gülendam HAKVERDİOĞLU YÖNT Tınaztepe University, Turkey Dr. Genc DEMJAHA Demjaha Dent, Kosovo Dr. Nora DEMJAHA Demjaha Dent, Kosovo Dr. Mücahit YILMAZ FS Hospital, Turkey Dr. Martin KANEV TUSEB, Covid-19 Center: Specialist Biologist, Turkey Dr. Mario JACKSON United Nations, United Health Group, Jordan Dr. Rina DEMJAHA Dr. Gülbin KONAKÇI Graz Med. University, Austria Izmir Demokracy University, Turkey More information: www.bztacademy.com | +90 543 671 0123 SCIENTIFIC & ORGANIZATION COMMITTEES HEALTH & SPORT SCIENCES Dr. Sena JaredHIZLI ROBINSON Göztepe Hospital, SSR Medical College, TURKEY Mauritius Dr. Teona KVANTCHIANI Ivane Javakhishvili Tbilisi State University, Republic of Georgia Dr. Funda ÇİTİL CANBAY Atatürk University, TURKEY Elif Tuğçe ÇİTİL Kütahya Dumlupınar University, TURKEY Dr. ZULFUGAROVA Parvin Asad Baku State University, Department of Biology AZERBAIJAN Spc. Yunus Emre KAVAL Ministry of Health, Turkey Dr. Safiye YANMIŞ Erzincan Binali Yıldırım University, Turkey Dr. Özge ERTÜRK Gülcan BAHÇECİOĞLU TURAN Sakarya University, Turkey Fırat University, Turkey More information: www.bztacademy.com | +90 543 671 0123 8th INTERNATIONAL CONGRESS ON LIFE, SOCIAL, and health SCIENCES IN A CHANGING WORLD OPENING PROGRAM - DAY I MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 ONLINE PARTICIPATıon JANUARY 07, 2023 09:00 A.M. | TURKEY LOCAL TIME (gmt +3) https://www.changingworldcongress.com/ program flow JANUARY 07 09:00-09:15 Keynote Speaker - 1 Prof. Dr. Nurcan BAYKUŞ Dokuz Eylül University - TÜRKİYE 09:15-09:30 Keynote Speaker - 2 Prof. Dr. Papatya KARAKURT Erzincan Binali Yıldırım University - TÜRKİYE 09:30-19:30 Participants Sessions 8th INTERNATIONAL CONGRESS ON LIFE, SOCIAL, and health SCIENCES IN A CHANGING WORLD OPENING PROGRAM - DAY II MEETING ID: 863 6269 1762 PASSWORD: 890734 ONLINE PARTICIPATıon JANUARY 08, 2023 09:00 A.M. | TURKEY LOCAL TIME (gmt +3) https://www.changingworldcongress.com/ program flow JANUARY 08 09:00-09:10 Keynote Speaker - 1 Prof. Dr. K. THAMIZHMARAN Government Engineering Collage - INDIA 09:10-09:20 Keynote Speaker - 2 Prof. Dr. Raul D.S.G. CAMPILHO Superior Institute of Engineering of Porto, PORTUGAL 09:10-09:20 Keynote Speaker - 3 Prof. Dr. Renmir Jan D. MAALA University of Mindanao, PHILIPPINES 09:30-19:30 Participants Sessions 8th INTERNATIONAL CONGRESS ON LIFE, ENGINEERING, AND APPLIED / HUMANITIES AND SOCIAL / MEDICINE, NURSING, AND HEALTH SCIENCES IN A CHANGING WORLD ONLINE & IN-PERSON PARTICIPANT January 07-09, 2023 / İzmir - Türkiye DAY 1 – JANUARY 07, 2023 CONGRESS PROGRAM PARTICIPANT COUNTRIES (25 COUNTRIES): AZERBAIJAN, TÜRKİYE, INDIA, POLAND, LITHUANIA, KOSOVO, AUSTRIA, PHILIPPINES, NIGERIA, SOUTH AFRICA, ETHIOPIA, UNITED KINGDOM, LAOS, PAKISTAN, INDONESIA, BANGLADESH, ALGERIA, SPAIN, PORTUGAL, NAMIBIA, MOROCCO, GREECE, AUSTRALIA, ITALY, UNITED STATES OF AMERICA. IMPORTANT, PLEASE READ CAREFULLY To be able to attend a meeting online, login via https://zoom.us/join site, enter ID “Meeting ID or Personal Link Name” and solidify the session. The Zoom application is free and no need to create an account. The Zoom application can be used without registration. The application works on tablets, phones and PCs. The participant must be connected to the session 5 minutes before the presentation time. All congress participants can connect live and listen to all sessions. Moderator is responsible for the presentation and scientific discussion (question-answer) section of the session. Points to Take into Consideration - TECHNICAL INFORMATION Make sure your computer has a microphone and is working. You should be able to use screen sharing feature in Zoom. Attendance certificates will be sent to you as pdf at the end of the congress. Requests such as change of place and time will not be taken into consideration in the congress program. (All speakers required to be connected to the session 15 min before the session starts) Moderator is responsible for ensuring the smooth running of the presentation, managing the group discussion and dynamics. Each presentation will take 10 minutes. There will be a question and answer session for 5 minutes after the presentation. Before you login to Zoom please indicate your name_surname and HALL number: exp. Hall-1, Name SURNAME DAY (1) - SESSION (1) - HALL (1) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 MODERATOR: Dr. Meryem ARSLAN COORDINATOR: Spc. Baha Ahmet YILMAZ Topic title 07.01.2023 Time: 0930-1245 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation 0930-0945 Seçkin GÖNEN Özben YURTLU Dokuz Eylül University, Türkiye 0945-1000 Seçkin GÖNEN Özben YURTLU Dokuz Eylül University, Türkiye 1000-1015 Erkin Cihangir KARATAŞ Istanbul University, Türkiye PHYSICAL AND ECONOMIC WATER SCARCITY IN THE WORLD AND SOLUTION SUGGESTIONS Feyza SOMTAŞ LEKESİZCAN Leyla LEBLEBİCİ KOÇER Erciyes University, Türkiye REVIEW OF SUSTAINABLE CONSUMPTION DIMENSIONS FOR DEMOGRAPHIC VARIABLES Mustafa Bilgehan KUTLU Sivas Cumhuriyet University, Türkiye CONSUMER NEOTENY AND ANTHROPOMORPHIC PRODUCT DESIGN EVALUATION 1045-1100 Yavuzhan Barış DEMİRYÜREK Ankara Yıldırım Beyazıt University, Türkiye SEASONAL AGRICULTURE AND CHILD POVERTY IN TURKEY: THE CASE OF ADANA 1100-1115 Ümmühan GÜLNAR Faruk GÜVEN Selçuk University, Türkiye Karamanoğlu Mehmet Bey University, Türkiye THE EFFECT OF LIFE SATISFACTION ON SELFCONFIDENCE IN WOMEN DOING SQUAT EXERCISE 1115-1130 Nil KONYALILAR Istanbul Topkapı University, Türkiye AN INVESTIGATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN EMOTIONAL INTELLIGENCE SKILLS AND PERCEPTION OF WELL-BEING SPECIFIC TO CABIN CREW 1130-1145 Halil ibrahim ÇİFTÇİ Selçuk University, Türkiye SPIRAL OF SILENCE AND NEW MEDIA: EXAMINATION OF MAHSA AMINI EVENTS FROM THE PERSPECTIVE OF THE SPIRAL OF SILENCE Gonca YÜCE İstanbul Sabahattin Zaim University, Türkiye INVESTIGATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN INSTITUTIONALIZATION LEVEL AND EMPLOYEE SATISFACTION OF COMPANIES OPERATING AS FAMILY BUSINESSES 1200-1215 Zeynab SULEYMANZADE Ondokuz Mayıs University, Türkiye URBAN TRANSFORMATION AND “BAKU WHITE CITY” URBAN TRANSFORMATİON IMPLEMENTATION 1215-1230 Latif PINAR Anıl NALKIRAN Karabük University, Türkiye 1230-1245 Latif PINAR Anıl NALKIRAN Karabük University, Türkiye THE IMPACT OF THE UKRAINE WAR ON NATO ENLARGEMENT 1245-1300 Meryem ARSLAN Gaziantep Metropolitan Municipality, Türkiye SUGGESTION AND REWARD SYSTEMS SUPPORTING INNOVATION CULTURE IN MUNICIPALITIES 1300-1315 Yasemin EZİN Adıyaman University, Türkiye GROWTH AND FINANCIAL RISK ANALYSIS OF ENTERPRISES IN THE AUTOMOTIVE SECTOR" 1015-1030 1030-1045 1145-1200 LITERATURE REVIEW ON THE RELATIONSHIP BETWEEN ENTERPRISE RISK MANAGEMENT AND INTERNAL AUDITING EFFECT OF DIGITALIZATION ON THE INTERNAL CONTROL SYSTEM OF HOSPITALS THE IMPACT OF THE GRAIN CORRIDOR AGREEMENT ON TURKEY'S INTERNATIONAL IMAGE DAY (1) - SESSION (1) - HALL (2) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 MODERATOR: Assoc. Prof. Dr. Parvin AHANCHI COORDINATOR: Spc. Baha Ahmet YILMAZ Topic title 07.01.2023 Time: 0930-1245 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation Nazlı Yeşim ÖMERCİOĞLU Cem BALÇIKANLI Gazi University, Türkiye AN INVESTIGATION OF WRITING TASKS IN TERMS OF GENRE-BASED APPROACH TO WRITING Halil İbrahim KAYA Merve BAŞKUTLU Gökhan YİĞİT Fatih KILIÇ Kafkas University, Türkiye HOW TO INTEGRATE 21ST-CENTURY TECHNOLOGY INTO EFL CLASSES ? : HANDS-ON FOREIGN LANGUAGE LEARNING WITH MOBILE PHONES Yağmur UZUN Gazi University, Türkiye THE CONTRIBUTION OF DEVELOPMENTS IN THE FIELD OF DIGITAL TECHNOLOGY TO THE ARTISTIC PRODUCTION PROCESS Hidaye Özge SARIKAYA Kader BAHAYI Nişantaşı University, Türkiye THE RELATIONSHIP OF SOCIAL AND EMOTIONAL LONELINESS OF ADULTS WITH DEPRESSIVE SYMPTOMS TO THE SENSE OF SOCIAL BELONGING Zülal ASANATUCİ Marmara University, Türkiye MAIN DIFFERENCES IN THE SECULARIZATION TENDENCIES OF HEADSCARVED WOMEN 1045-1100 Zülal ASANATUCİ Marmara University, Türkiye CHANGING OF CONSERVATISM IN TURKISH SOCIETY 1100-1115 Tubanur INANC BOZKURT Van Yüzüncü Yıl University, Türkiye THE RELATIONSHIP BETWEEN ATTACHMENT THEORY AND SUBSTANCE ADDICTION 1115-1130 Celal İNCE Bitlis Eren University, Türkiye A SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP BETWEEN TERRORIST ORGANIZATIONS, SOCIAL MOVEMENTS AND POLITICAL PARTIES 1130-1145 Sezgin ELBAY 0930-0945 0945-1000 1000-1015 1015-1030 1030-1045 1145-1200 1200-1215 1215-1230 1230-1245 Sezgin ELBAY Ministry of National Education of Republic of Türkiye, Türkiye Ministry of National Education of Republic of Türkiye, Türkiye PARADIGM SHIFTS IN THE HISTORY OF EDUCATION IN THE REPUBLICAN PERIOD PHILOSOPHY EDUCATION: A FIELD RESEARCH Remzi Reha DURUCASU Anadolu University, Türkiye THE IMPORTANCE OF E-COMMERCE AND DIGITAL MARKETING IN TURKEY DURING THE COVID-19 PANDEMIC PROCESS Ahmet DOĞAN MEB Niğde Yunus Emre Anatolian Highschool, Türkiye ACCORDING TO HALIM GERAY'S GÜLBÜN-Ü HANAN, HISTORICAL WRITING IN THE CRIMEAN KHANATE Ahmet DOĞAN MEB Niğde Yunus Emre Anatolian Highschool, Türkiye XVIII. CENTURY OTTOMAN HISTORIOGRAPHY AND AHMED VASIF EFENDI DAY (1) - SESSION (1) - HALL (3) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 07.01.2023 Time: 0930-1330 (Turkey Local time GMT+3) MODERATOR: Mustafa ÇIÇEK COORDINATOR: Spc. Nigar EMECEN EZGİN Ezgi ARINDI Çanakkale Onsekiz Mart University, Türkiye INVESTIGATION OF SPORTS AWARENESS OF FEMALE STUDENTS STUDYING AT THE FACULTY OF SPORTS SCIENCES Serdar BAHAR Özhan BAVLI Çanakkale Onsekiz Mart University, Türkiye WHAT LEVEL OF NUTRITION INFORMATION DO ATHLETES HAVE? Abdil ARI Selcuk University, Türkiye EVALUATION OF THE FACTORS AFFECTING RECREATIONAL PARTICIPATION IN TERMS OF SPORTS Huzeyfe SIGIRCI Filiz Fatma COLAKOGLU Gazi University, Türkiye Semih ÇAYAK Ministry of Education of Republic of Türkiye, Türkiye INVESTIGATION OF THESES MADE USING MULTICRITERIA DECISION MAKING METHODS IN THE FIELD OF EDUCATION 1045-1100 Aysel YILMAZ Mehmet Emin USTA Ümit DOĞAN Sakarya University, Türkiye Sakarya Directorate of National Education, Türkiye THE EFFECT OF TEACHERS AND SCHOOL MANAGERS ON SCHOOL ADAPTATION OF 3-6 YEARS OLD CHILDREN ACCORDING TO PARENT'S OPINIONS 1100-1115 Suat BESNİ Mehmet Emin USTA Sakarya University, Türkiye EXECUTIVE OPINIONS ON THE EFFECTS OF SCHOOL DIRECTORS' TIME APPOINTMENT ON THEIR WORK MOTIVATION 1115-1130 Çidem ŞIRIN Mehmet Emin USTA Sakarya University, Türkiye TEACHERS’ VIEWS ON THE REASONS AFFECTING THEIR ORGANIZATIONAL COMMITMENT 1130-1145 İlknur GENÇ Mehmet Emin USTA Ümit DOĞAN Sakarya University, Türkiye Sakarya Directorate of National Education, Türkiye TEACHERS' OPINIONS ON PREVENTING BAD HABITS OBSERVED IN PRIMARY SCHOOL STUDENTS Sedat BALYEMEZ Bartın University, Türkiye ABOUT THE ARTI AND EKSI WORDS Mustafa DEMIR Şule TURHAL Savaş ŞEKER Bayburt University, Türkiye INVESTIGATION OF TRENDS IN THE USE OF TECHNOLOGY IN MATHEMATICS TEACHING Yeşim YAHŞİ Mehmet Emin USTA Sakarya University, Türkiye EXAMINATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN CLASS TEACHERS' JOB SATISFIED AND ORGANIZATIONAL COMMITMENT Emre DARMANCI Hitit University, Türkiye THE THEME OF ROAD, PASSENGER AND JOURNEY IN REPUBLIC PERIOD TURKISH POETRY 1245-1300 Nazmiye BAŞTUĞ Istanbul Aydın University, Türkiye THE DILEMMA OF LOYALTY AND CHEATING IN MARRIED WOMEN IN TURKISH NOVEL (1923-30) 1300-1315 Mustafa KARANFİL Istanbul Aydın University, Türkiye THE LEVEL OF COMPREHENSION OF TURKISH PROVERBS ON HEALTH BY UZBEK STUDENTS STUDYING AT THE UNIVERSITY 1315-1330 Arif YILMAZ Mustafa ÇIÇEK Uşak University, Türkiye FOLK SCIENCE ELEMENTS IN ABDURRAHİM KARAKOÇ'S POEMS 0930-0945 0945-1000 1000-1015 1015-1030 1030-1045 1145-1200 1200-1215 1215-1230 1230-1245 AN EXERCISE RECIPE FOR HEALTHY LIFE: ORIENTEERING DAY (1) - SESSION (1) - HALL (4) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 0930-0945 0945-1000 1000-1015 1015-1030 1030-1045 07.01.2023 Time: 0930-1230 (Turkey Local time GMT+3) MODERATOR: Nurcan BAYKUŞ SAVAŞANERİL COORDINATOR: Spc. Ufuk EZGİN Merve YARALI Serdar KAYMAKÇI Serkan ALSAN Prof. Dr. Ceren GÖDE Menderes Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş., Türkiye Pamukkale University, Türkiye SUSTAINABILITY AND RECOVERY OPPORTUNITIES OF WASTE FABRICS OF DIFFERENT CONSTRUCTIONS Yunus ALBAR Zonguldak Bülent Ecevit University, Türkiye Eray ERDAŞ Alp Tekin ERGENÇ Ford Otomotiv Sanayi A.Ş., Türkiye Yıldız Technical University, Türkiye IMPACT OF 48V MILD HYBRID STRATEGY ON ENERGY CONSUMPTION IN HEAVY DUTY TRUCKS Mehmet Serhat CAN Fuat OZUDOGRU Tokat Gaziosmanpasa University, Türkiye INVERSE KINEMATIC SOLUTION OF SERIAL MANIPULATOR USING CONSTRUCTIVE NEURAL NETWORK Okan BINGÖL Fatih YOLDAŞ Remzi İNAN Isparta Applied Science University, Türkiye Burdur Mehmet Akif Ersoy University, Türkiye Isparta Applied Science University, Türkiye Burdur Mehmet Akif Ersoy University, Türkiye STRESS ANALYSIS AND OPTIMIZATION OF A BRIDGE CRANE DC-DC CONVERTER SELECTION ACCORDING TO VARIABLE VOLTAGE LEVELS IN PV SYSTEMS 1045-1100 Okan BINGÖL Fatih YOLDAŞ Remzi İNAN 1100-1115 Oğuzhan TAN Fatih Mehmet NUROĞLU Karadeniz Technical University, Türkiye ELECTRIC VEHICLES DEVELOPMENT AND IMPACT ON ELECTRIC GRID IN CITIES 1115-1130 Venhar TURAL Ferhat DALDABAN Erciyes University, Türkiye COMPARISON OF OLD GENERATION IGBTs AND NEW GENERATION IGBTs 1130-1145 Furkan ALPER Alp Oral SALMAN MILTECH (Millimeter Wave, Electromagnetic and Safety Technologies) Research Labotatory, Türkiye PERMITTIVITY MEASUREMENTS OF SOME MICROWAVE DIELECTRIC MATERIALS BY R-BAND RESONATOR Abdurrahman YOLUN İnönü University, Türkiye DYE-SENSITIZED SOLAR CELLS Deniz ELMACI Nurcan BAYKUŞ SAVAŞANERİL Dokuz Eylul University, Türkiye A NEW COMPUTATIONAL METHOD TO SOLVE THE BOUNDARY VALUE PROBLEMS ASSOCIATED WITH ELLIPTIC PARTIAL DIFFERENTIAL EQUATIONS Nurcan BAYKUŞ SAVAŞANERİL Dokuz Eylul University, Türkiye NUMERICAL SOLUTION FOR NONLINEAR DIFFERENTIAL EQUATIONS HAVING PIECEWICE CONTINUOUS SOLUTION" 1145-1200 1200-1215 1215-1230 INVESTIGATION OF POWER LOSSES DUE TO VOLTAGE DROP IN SOLAR POWER PLANTS WITH A DIFFERENT DC CONNECTION TYPE DAY (1) - SESSION (2) - HALL (1) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 07.01.2023 Time: 1330-1645 (Turkey Local time GMT+3) MODERATOR: İlknur MARASLI COORDINATOR: Spc. Dr. Baha Ahmet YILMAZ 1330-1345 Dilek ÇAYIREZMEZ Gulbü TANRIVERDI Çanakkale Onsekiz Mart University, Türkiye SELF-EFFICACY PERCEPTIONS OF HEARING-IMPAIRED WOMEN REGARDING THE PRACTICE OF PELVIC FLOOR MUSCLE EXERCISES 1345-1400 Gamze KOYUNCU Figen İNCİ Niğde Ömer Halisdemir University, Türkiye Nevşehir Hacıbektaş Veli University, Türkiye EVALUATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN PERCEIVED CARE BURDEN AND QUALITY OF LIFE IN CAREGIVERS OF INDIVIDUALS WITH CHRONIC MENTAL HEALTH PROBLEMS Eda KILINÇ İŞLEYEN Pamukkale University, Türkiye MOTIVATIONAL INTERVIEWING VIA TELE-HEALTH INTERVENTIONS IN MANAGEMENT OF TYPE 2 DIABETES: A SYSTEMATIC REVIEW OF RANDOMIZED CONTROLLED TRIALS Bülent Ecevit University, Türkiye BASIC LIFE SUPPORT FOR ADULTS: WHAT HAS CHANGED IN COVID-19? Bülent Ecevit University, Türkiye NEW TRENDS IN BASIC LIFE SUPPORT (BLS) TRAINING Havva ŞEN Çanakkale Onsekiz Mart University, Türkiye PSYCHOLOGICAL SYMPTOMS AND PSYCHOLOGICAL RESILIENCE IN ADULT INDIVIDUALS ADMITTED TO EMERGENCY SERVICE DURING THE COVID-19 PANDEMIC 1500-1515 Ayşegül GÜNEŞ Gülşah ENGİN Beykent University, Türkiye Arel University, Türkiye THE RELATIONSHIP BETWEEN PROFESSIONAL COMMITMENTS AND INDIVIDUALIZED CARE PERCEPTIONS OF NURSES WORKING IN SURGICAL UNITS 1515-1530 Mehmet SÖNMEZ Erzurum Technical University, Türkiye THE USE DYNAMIC OF ULTRASOUND IMAGING IN THE DIAGNOSIS OF MUSCULOSKELETAL SHOULDER PATHOLOGIES: A MINI-REVIEW 1530-1545 Emel TAŞVURAN HORATA Hamide Nur ÇEVİK İbrahim EKER Afyonkarahisar Health Science University, Türkiye APPLICATION OF PHYSIOTHERAPY AND REHABILITATION PROGRAM INCLUDING DUAL-TASK GAIT AND BALANCE EXERCISES IN LEUKEMIA: A CASE REPORT 1545-1600 Meryem ALTIN Merve YILMAZ Tınaztepe University, Türkiye NUTRITIONAL APPROACHES IN FRACTURE, FRAGILITY AND FALLING 1400-1415 1415-1430 1430-1445 1445-1500 1600-1615 1615-1630 1630-1645 Mehmet YEŞİLDAL Dilek YILDIRIM TANK Nurten TAŞDEMİR Banu GÜLSOY Dilek YILDIRIM TANK Nurten TAŞDEMİR Nazan KAYMAZ Mehmet Erdem UZUN Özlem KARA Hande ŞİRİN Özlem ÇÖREKÇİ Rabiye ÇIRPAN Gamze MUZ İlknur MARASLI Ebru Erek KAZAN Çanakkale Onsekiz Mart University, Türkiye Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital, Türkiye Niğde Ömer Halisdemir University, Türkiye Nevsehir Haci Bektas Veli University, Türkiye Mehmet Akif Ersoy University, Türkiye Ankara Yildirim Beyazit University, Türkiye EXAMINATION OF RELATIONSHIP FACTORS BETWEEN PSYCHOLOGICAL RESILIENCE AND SOCIAL SUPPORT IN OBESE ADOLESCENTS PSYCHOSOCIAL ADAPTATION AND SELF-CARE IN PATIENTS WITH DIABETES THE RELATIONSHIP BETWEEN ATTITUDES OF NURSING STUDENTS TOWARDS HOLISTIC COMPLEMENTARY AND ALTERNATIVE MEDICINE AND HEALTH PERCEPTIONS DAY (1) - SESSION (2) - HALL (2) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 07.01.2023 Time: 1330-1730 (Turkey Local time GMT+3) MODERATOR: Asuman ARKAŞ ALKLAY COORDINATOR: Spc. Ufuk EZGİN Melisa BEYHANYILMAZ Dilek MUZ Tekirdağ Namık Kemal University, Türkiye INVESTIGATION OF ONCOLYTIC EFFECT OF BOVINE HERPESVIRUS-1 ON CERVİCAL CANCER CELLS Nuriza ZAMIRBEKOVA Selçuk University, Türkiye METHODS USED IN STERILIZATION OF SURGICAL INSTRUMENTS Emre ŞAHİN Füsun ERTEN Kazim ŞAHİN Muralidhara PADIGARU Bingöl Üniversitesi, Türkiye Munzur Üniversitesi, Türkiye Fırat Üniversitesi, Türkiye Omniactive Health Technologies Inc., India THE EFFECTS OF THE COMBINATION OF QUERCETIN AND LUTEIN ON THE G PROTEINCOUPLED RECEPTORS AND BRAIN-DERIVED NEUROTROPHIC FACTOR IN RATS EXPOSED TO LIGHT-EMITTING DIODE (LED) LIGHT Orçun İŞLER ÖZGÜN Nuray YAZIHAN Suna CEBESOY Kastamonu University, Türkiye Ankara University, Türkiye MACROSCOPIC EVALUATION OF THE EFFECT OF TRANSGLUTAMINASE 2 ON THE RATS SURGICAL WOUND HEALING Emel FILIZ Handan ERTAŞ Seda Nur ÜNAL Şeyma KAHVECI Selçuk University, Türkiye Karatay University, Türkiye TURKISH VALIDITY AND RELIABILITY STUDY OF THE TRUST IN THE HEALTH CARE TEAM SCALE Tuncay BAYRAK Turkish Medicines and Medical Devices Agency, Türkiye CHALLENGES AND OPPORTUNITIES IN THE NEW EUROPEAN UNION MEDICAL DEVICE REGULATION 1500-1515 Mehmet Enes ARSLAN Hasan TÜRKEZ Yasemin SEVİM Harun SELVİTOPİ Abdurrahim KADI Sena ÖNER Adil MARDİNOĞLU Erzurum Technical University, Türkiye Atatürk University, Türkiye KTH-Royal Institute of Technology, Türkiye COSTUNOLIDE AND PARTHENOLIDE AMELIORATE MPP+ INDUCED APOPTOSIS IN THE CELLULAR PARKINSON’S DISEASE MODEL THROUGH NORMALIZATION OF ACETYLCHOLINESTERASE ACTIVITY AND OXIDATIVE STRESS PARAMETERS 1515-1530 Ayşe Berra AYDIN Meltem Derya ŞAHİN Muğla Training and Research Hospital, Türkiye SUSTAINABILITY OF DIETITIAN SUPPORT IN THE TREATMENT OF INDIVIDUALS WITH SEVERE MENTAL ILLNESS 1530-1545 Sinem ALTI KELEŞ Meltem Derya ŞAHİN Güneş Devrim KICALI Muğla Training and Research Hospital, Türkiye ALCOHOL DEPRIVATION TREATMENT PROCESS IN A MIXED OPEN FEATURE INPATIENT PSYCHIATRY CLINIC 1545-1600 Binnur SAĞLAM Tülay KUZLU AYYILDIZ Bülent Ecevit University, Türkiye THE EFFECT OF WATCHING CARTOON FILM WITH VIRTUAL REALITY GLASSES ON ANXIETY DURING ECHOCARDIOGRAPHY PROCEDURE IN CHILDREN Aysegul NART Prof. Dr. Mehmet Ali ERGUN Gazi University, Türkiye DETERMINATION OF EFFECTIVE ALGORITHM WITH DATA MINING TECHNIQUES IN PREDICTING HEART DISEASE Mümüne Merve PARLAK Cansu YILDIRIM Hacettepe University, Türkiye Bakırçay University, Türkiye VOICE EVALUATION IN MALE INDIVIDUALS WITH PARKINSON'S DISEASE: PRELIMINARY RESULTS 1330-1345 1345-1400 1400-1415 1415-1430 1430-1445 1445-1500 1600-1615 1615-1630 1630-1645 Asuman ARKAŞ ALKLAY Dicle University, Türkiye EXAMINATION OF MR IMAGES OF KNEE JOINT PATHOLOGIES IN SIMMENTAL BREED CATTLE 1645-1700 Asuman ARKAŞ ALKLAY Dicle University, Türkiye THE ROLE OF 3D MODELING IN ANATOMY EDUCATION 1700-1715 Asuman ARKAŞ ALKLAY Dicle University, Türkiye EXAMINATION OF THE MORPHOLOGY OF PALBERAE IN SIMMENTAL BREED FETUSES 1715-1730 Asuman ARKAŞ ALKLAY Dicle University, Türkiye INVESTIGATION OF THE DEVELOPMENTAL MORPHOLOGY OF DENTES INCISIVI IN SIMMENTAL BREED FETUSES DAY (1) - SESSION (2) - HALL (3) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 07.01.2023 Time: 1330-1700 (Turkey Local time GMT+3) MODERATOR: Ercan KARABABA COORDINATOR: Spc. Nigar EMECEN EZGİN Merve BEYAZATEŞ Necmiye CANACANKATAN Erdem DINÇ Banu ÇOŞKUN YILMAZ Şerife Efsun ANTMEN Mersin University, Türkiye EFFECT OF NF-KB INHIBITOR, HELENALIN ON EXPERIMENTAL CORNEAL ALKALINE BURN Oruc SAHIN Beyhekim Training and Research Hospital, Türkiye REPEAT PERIPHERAL FACIAL PARALIZY AND REPEAT ATTACKS OF STROKE: A CADASIL CASE Sedef GÖKHAN AÇIKGÖZ Büşra DEMİR ÇENDEK Burcu ÖZDEMİR Ankara Bilkent City Hospital, Türkiye Ankara Etlik City Hospital, Türkiye EVALUATION OF THE ROLE OF URINALYSIS FOR SUSPECTED CYSTITIS IN PATIENTS UNDERGOING PELVIC RADIOTHERAPY FOR ENDOMETRIAL CANCER Nazan KAYMAZ Mehmet Erdem UZUN Özlem KARA Çanakkale Onsekiz Mart University, Türkiye Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital, Türkiye THE EFFECT OF LEVOTHYROXINE USE ON MENTAL HEALTH DIFFICULTIES AND MINDFULNESS AWARENESS IN ADOLESCENT PATIENTS WITH HASHIMOTO'S THYROIDITIS ACCORDING TO THE PRESENCE OF THYROID AUTOANTIBODIES? 1430-1445 Firdevs Ezgi UÇAN TOKUÇ Antalya Training and Research Hospital, Türkiye A REVIEW OF THE EFFICACY AND SIDE-EFFECT PROFILE OF CLOBAZAM IN PATIENTS WITH DRUGRESISTANT EPILEPSY 1445-1500 Firdevs Ezgi UÇAN TOKUÇ Antalya Training and Research Hospital, Türkiye CASE REPORT OF A RARE SYNDROME : MICROCEPHALY, DIABETES MELLITUS AND EPILEPSY DUE TO HOMOZYGOUS TRTMT10A MUTATION 1500-1515 Gürdal NUSRAN Burak KAYMAZ Ramazan TISKAOĞLU Onur YILMAZ Çanakkale Onsekiz Mart University, Türkiye Gaziantep Şehitkamil State Hospital, Türkiye Çanakkale Mehmet Akif Ersoy State Hospital, Türkiye THE EFFECT OF RESIDUAL MEDIAL OSTEOPHYTES ON PAIN AND FUNCTION AFTER TOTAL KNEE ARTHROPLASTY 1515-1530 Necati UCLER Mehmet Faris KAPLAN Murat GEYIK Gaziantep University, Türkiye THE IRRIGATION OF THORACOLUMBAR POSTERIOR INSTRUMENTS WITH ANTIBIOTIC SERUM 1530-1545 Necati UCLER Mehmet Faris KAPLAN Murat GEYIK Gaziantep University, Türkiye EVALUATION OF BILATERAL DECOMPRESSION WITH UNI-SIDED LAMINECTOMY IN THE SURGICAL TREATMENT OF LUMBAR STENOSIS 1545-1600 Elif ÇELİKEL Uğur Bilgay KAYA Mehmet Akif KARAMERCAN Ankara City Hospital, Türkiye Gazi University, Türkiye EVALUATION OF SPONTANEOUS RESPİRATION IN AN INTUBATED PATIENT WITH DIAPHRAGM ULTRASOUND Güleser GÖKTAŞ Tayfun GÖKTAŞ Fatma HELVACIOĞLU Lokman Hekim University, Türkiye Başkent University, Türkiye THE EFFECT OF CREATINE MONOHYDRATE SUPPLEMENTATION ON THE LIVER IN AN EXPERIMENTAL EXERCISE MODEL Didem OĞUZ Baskent University & Istanbul Hospital, Türkiye THE ASSOCIATION BETWEEN DAILY COMMUTING TO WORK AND HYPERTENSION 1330-1345 1345-1400 1400-1415 1415-1430 1600-1615 1615-1630 1630-1645 1645-1700 Gorkem ERTUGRUL Hacettepe University, Türkiye Öykü ÖZBAŞ Ercan KARABABA University of Health Sciences Turkey, Türkiye VESTIBULAR FINDINGS IN PATIENTS WITH PERSISTENT POSTURAL-PERCEPTUAL DIZZINESS:CASE SERIES AUDIO-VESTIBULAR FINDINGS IN MOTION SICKNESS: CASE REPORT DAY (1) - SESSION (3) - HALL (1) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 1730-1745 1745-1800 1800-1815 1815-1830 MODERATOR: Dr. Harika TOPAL ÖNAL COORDINATOR: Spc. Baha Ahmet YILMAZ Topic title 07.01.2023 Time: 1730-1945 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation Deniz DEMİR ATLI Manisa Celal Bayer University, Türkiye NEUTRAL PALLADIUM(II) N,O-SCHIFF BASE COMPLEX: SYNTHESIS AND CATALYTIC ACTIVITY IN SUZUKI-MIYAURA CROSS COUPLING REACTIONS Abdurrahman YOLUN İnönü University, Türkiye PHOTOVOLTAIC SOLAR PANEL SYSTEMS Muhammed Ali ÖZBAY Denizhan MERSİN Firat University, Türkiye Izmir Institute of Technology, Türkiye EVALUATION OF SETTLEMENT PROBLEMS IN DAMS BY FINITE ELEMENT METHOD Bedirhan EKER Yasin ÜNAL Aytekin SARIŞAHİN Isparta Applied Science University, Türkiye ECOLOGICAL SIGNIFICANCE OF OTTER (Lutra lutra) POPULATIONS IN TURKEY 1830-1845 Fadime BEYAZYÜZ Şemsettin KULAÇ Düzce University, Türkiye EFFICIENCY OF ISSR MARKERS IN ASSESSING GENETIC DIVERSITY OF CHESTNUT (CASTANEA SATIVA MILL.) POPULATIONS IN TURKEY 1845-1900 Hamza ERGÜDER Tuncay UZUN Yildiz Technical University, Türkiye MULTI-FRAME SKELETON-BASED FALL DETECTION ON RGB VIDEOS 1900-1915 Fatih ÖZTÜRK Mert Kubilay SEZEN İstanbul Medeniyet University, Türkiye ACCURATE MEASUREMENT AND EVALUATION OF PERFORMANCE OVER WAREHOUSE PERSONNEL 1915-1930 Alper YİĞİTOĞLU Fatmagül KILIÇ GÜL Yildiz Technical University, Türkiye 3D MEASUREMENT OF TUNNELS WITH TERRESTRIAL LASER SCANNER: ELAZIG, PALU RAILWAY TUNNEL Toros University, Türkiye STUDIES TO ESTABLISH AN IN VITRO MICROPROPAGATION PROTOCOL FOR THE CRITICALLY ENDANGERED ENDEMIC ALLIUM TUNCELIANUM (KOLLMAN) SPECIES 1930-1945 Harika TOPAL ÖNAL DAY (1) - SESSION (3) - HALL (2) MEETING ID: 818 2434 9436 PASSWORD: 754521 1730-1745 07.01.2023 Time: 1730-1945 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation Safiullah UYGHUN Selçuk University, Türkiye MODERATOR: Dr. Safiullah UYGHUN COORDINATOR: Spc. Baha Ahmet YILMAZ Topic title MUHAMMED HALIM YARKIN'S LIFE, WORKS AND LITERATURE PERSONALITY 1745-1800 Maksut ÖNLEN Mehmet FANSA 1800-1815 Mehmet FANSA Maksut ÖNLEN Hatay Provincial Directorate of National Education, Türkiye Hatay Provincial Directorate of National Education, Türkiye 1815-1830 Mehmet FANSA Maksut ÖNLEN Hatay Provincial Directorate of National Education, Türkiye OPINIONS OF PRESCHOOL PARENTS ABOUT CHILDREN'S NUTRITION PATTERNS AND ATTITUDES 1830-1845 Maksut ÖNLEN Mehmet FANSA Hatay Provincial Directorate of National Education, Türkiye OPINIONS OF PRE-SCHOOL TEACHERS ABOUT VALUES EDUCATION 1845-1900 Zeynep KURTULMUŞ Fatma MERT Gazi University, Türkiye EXAMINATION OF POSTGRADUATE THESES ON SELF-REGULATION SKILLS IN PRE-SCHOOL CHILDREN 1900-1915 Nurlan MAMMADOV Emin Ugur ULUGERGERLI Çanakkale Onsekiz Mart University, Türkiye FOREST FIRES IN AUSTRALIA AND AZERBAIJAN 1915-1930 Serdar ÖZDEMİR Sakarya University, Türkiye A SECURITY MEASURE IN THE FIRST WORLD WAR: NATIONALIZATION OF NAVAL VEHICLES 1930-1945 Papatya KARAKURT Erzincan Binali Yıldırım University, Türkiye THE VULNERABLE ELDERLY AND ITS EVALUATION TODAY TEACHER'S OPINIONS ON PRE-SCHOOL CHILD RIGHTS EDUCATION OPINIONS OF SCHOOL ADMINISTRATORS ABOUT THE EDUCATION AND ADAPTATION PROCESSES OF SYRIAN MIGRANT CHILDREN IN PRIMARY SCHOOL: THE CASE OF ANTAKYA 8th INTERNATIONAL CONGRESS ON LIFE, ENGINEERING, AND APPLIED / HUMANITIES AND SOCIAL / MEDICINE, NURSING, AND HEALTH SCIENCES IN A CHANGING WORLD ONLINE & IN-PERSON PARTICIPANT January 07-09, 2023 / İzmir - Türkiye DAY 2 – JANUARY 08, 2023 CONGRESS PROGRAM PARTICIPANT COUNTRIES (25 COUNTRIES): AZERBAIJAN, TÜRKİYE, INDIA, POLAND, LITHUANIA, KOSOVO, AUSTRIA, PHILIPPINES, NIGERIA, SOUTH AFRICA, ETHIOPIA, UNITED KINGDOM, LAOS, PAKISTAN, INDONESIA, BANGLADESH, ALGERIA, SPAIN, PORTUGAL, NAMIBIA, MOROCCO, GREECE, AUSTRALIA, ITALY, UNITED STATES OF AMERICA. IMPORTANT, PLEASE READ CAREFULLY To be able to attend a meeting online, login via https://zoom.us/join site, enter ID “Meeting ID or Personal Link Name” and solidify the session. The Zoom application is free and no need to create an account. The Zoom application can be used without registration. The application works on tablets, phones and PCs. The participant must be connected to the session 5 minutes before the presentation time. All congress participants can connect live and listen to all sessions. Moderator is responsible for the presentation and scientific discussion (question-answer) section of the session. Points to Take into Consideration - TECHNICAL INFORMATION Make sure your computer has a microphone and is working. You should be able to use screen sharing feature in Zoom. Attendance certificates will be sent to you as pdf at the end of the congress. Requests such as change of place and time will not be taken into consideration in the congress program. (All speakers required to be connected to the session 15 min before the session starts) Moderator is responsible for ensuring the smooth running of the presentation, managing the group discussion and dynamics. Each presentation will take 10 minutes. There will be a question and answer session for 5 minutes after the presentation. Before you login to Zoom please indicate your name_surname and HALL number: exp. Hall-1, Name SURNAME DAY (2) - SESSION (1) - HALL (1) MEETING ID: 863 6269 1762 PASSWORD: 890734 0930-0940 0940-0950 0950-1000 1010-1020 1020-1030 MODERATOR: Prof.. Amelie L. CHICO COORDINATOR: Spc. Dr. Baha Ahmet YILMAZ Topic title 08.01.2023 Time: 0930-1200 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation Alexander F. BAUTISTA Jr. Polytechnic University of the Philippines, Philippines AN ASSESSMENT ON THE PUBLIC FINANCIAL MANAGEMENT AT THE BARANGAY LEVEL TOWARDS THE ENHANCEMENT OF ITS FISCAL MANAGEMENT Polytechnic University of the Philippines, Philippines ASSESSING THE LIVING CONDITIONS OF RESETTLED SAN JUAN CITY’S RESIDENTS IN BARANGAY MUZON, SAN JOSE DEL MONTE, BULACAN: BASIS FOR THE DEVELOPMENT OF A MORE RESPONSIVE DEVELOPMENT PLAN UM Panabo College, Philippines TULOG SA UMAGA, GISING SA GABI: THE MAGDALENA EXPERIENCES OF BARBAKIS IN PANABO CITY UM Panabo College, Philippines COST CONTROL AND QUALITY EARNINGS AMONG SELECTED TARPAULIN PRINTING BUSINESS IN PANABO CITY Salavan Teacher Training College, Laos Naxaythong Upper Secondary School, Laos CLASSROOM MANAGEMENT IN ADMINISTRATION SUBJECT AND PRE-SCHOOL EDUCATION ADMINISTRATION BY USING THINK-PAIR-SHARE, AND THINK-PAIR-SQUARE, IN SALAVAN TEACHER TRAINING COLLEGE, LAOS Emmalou A. AYTIN Antonio A. SOLOMON,Jr. Daisy Mae P. SINTANOS Maileen Grace DEPALUBOS Amelie L. CHICO Amelie L. CHICO Glydelle B. DIANA Nikka Joanna V. OHOYLAN Hajija R. PAGABANGAN Vatthana MANVILAY Phothong PHONGSONGKHAM Soulichanh LUANGSOMBATH Amelie L. CHICO Dectinnee Child C. CANOY Roxan B. ESCOTO Merasol B. RESMA Soulichanh LUANGSOMBATH Chansy PHOMPHITHAK Phothong PHONGSONGKHAM UM Panabo College, Philippines TOTAL QUALITY MANAGEMENT AND PROFITABILITY AMONG SELECTED SME’s IN PANABO CITY Naxaythong Upper Secondary School, Laos Champasak College of Health Sciences, Laos Salavan Teacher Training College, Laos ENGLISH ORAL COMMUNICATION PROBLEMS AND STRATEGIES USED BY STAFFS AT TOURISM AND CULTURE DEPARTMENT, CHAMPASAK PROVINCE 1050-1100 Chems Eddine BOUKHEDIMI University of Tizi Ouzou, Algeria IMPACT OF GENDER ON THE WILLINGNESS TO USE PHOTOVOLTAIC SOLAR ENERGY IN ALGERIA 1100-1110 Yakubu Yusuf YUSUF Yusuf Afolabi KAYODE SuleimanMuhammed AHMED Alhassan Hassan MUHAMMAD Jaafar AHMAD MUHAMMAD UMAR Magaga Abubakar MUSA Ahmadu Bello University, Nigeria Federal Polytechnic N’yak, Nigeria Simplex Quality Nigeria Limited, Nigeria Bayero University, Nigeria Nigerian Institute of transport Technology, Nigeria 1030-1040 1040-1050 SMART CITIES: THE CITIES OF THE FUTURE 1110-1120 1120-1130 1130-1140 Prakash Chandra KASERA Prakash Chandra KASERA Shrikrishna SINGH Prakash Chandra KASERA Shrikrishna SINGH 1140-1150 Prakash Chandra KASERA 1150-1200 Abada ABUSHAABAN 1200-1210 Ma. Luz L. OLAZO Veer Bahadur Singh Purvanchal University, India Veer Bahadur Singh Purvanchal University, India Veer Bahadur Singh Purvanchal University, India Veer Bahadur Singh Purvanchal University, India Dr. S. RADHAKRISHNAN AND HIS UNDERSTANDING OF HUMANITY HIGHER EDUCATION AND THE NEW EDUCATION POLICY 2020 EDUCATIONAL PHILOSOPHY OF SWAMI VIVEKANANDA WOMEN'S EMPOWERMENT AND EDUCATION Istanbul Sabahattin Zaim University THE IMPACT OF DIGITAL MARKETING ON THE SALES IMPROVEMENT AMONG THE REAL STATE INDUSTRY IN TURKEY Polytechnic University of the Philippines, Philippines AN ANALYSIS OF THE ECONOMIC, ENVIRONMENTAL, AND SOCI-PSYCHOLOGICAL EFFECTS OF THE 10- YEAR SOLID WASTE MANAGEMENT PLAN OF SAN JUAN CITY : A BASIS FOR ENHANCED IMPLEMENTATON DAY (2) - SESSION (1) - HALL (2) MEETING ID: 863 6269 1762 PASSWORD: 890734 08.01.2023 Time: 0930-1140 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation MODERATOR: RIYA COORDINATOR: Spc. Dr. Nigar EMECEN EZGİNE. Topic title RIYA Ranchi University, India COMPARATIVE STUDIES OF PHYSICOCHEMICAL EVALUATIONS OF DIFFERENT PARTS OF LEEA MACROPHYLLA ROXB. EX HORNEM. IN TWO SEASONS. Dennise Kirsten G. JAYMA Keen Aubrill P. UTIDA Genelyn T. ENOPIA Roel Nickelson Millan SOLANO University of Mindanao, Philippines DETECTION OF FOODBORNE PARASITES IN LETTUCE (LACTUCA SATIVA) VEGETABLES SOLD IN SLECTED PUBLIC MARKETS IN DAVAO CITY 0950-1000 Roel Nickelson Millan SOLANO University of Mindanao, Philippines RISK FACTORS OF SCHISTOSOMA JAPONICUM TRANSMISSION AND OTHER PARASITIC ZOONOSES FROM BUBALUS BUBALIS CARABANENSIS IN DAVAO DEL NORTE 1010-1020 Roel Nickelson Millan SOLANO University of Mindanao, Philippines PREVALENCE OF PARASITIC INFECTION AMONG FOOD VENDORS IN GRAVAHAN, MATINA, DAVAO CITY University of Ibn Zohr, Morocco HPLC-PDA-MS TO CHARACTERIZE AND IDENTIFY NATURAL MICROALGAL PIGMENTS Ibn Zohr University, Morocco MEDICATION MANAGEMENT DURING PREGNANCY: ROLE OF THE HEALTH CARE PROFESSIONALS Laboratory of Research Innovation in Medical Sciences, Morocco Ibn Zohr University, Morocco University Hospital of Souss, Morocco TOXIC ERYTHEMA OF CHEMOTHERAPY: A CASE REPORT University of Mindanao, Philippines ISOLATION OF ESCHERICHIA COLI FROM STREET FOOD (FRIED CHICKEN INTESTINE) AT RASAY STREET, TORIL DAVAO CITY University of Mindanao, Philippines AN EXPLORATIVE STUDY TOWARDS WORKRELATED STRESS AMONG COMMUNITY PHARMACIST IN DAVAO CITY PHILIPPINES SMEC International Pty Ltd, Australia North South University, Bangladesh CONJUNCTIVITIS: EPIDEMIOLOGY, PATHOLOGY, DIAGNOSIS AND TREATMENT STRATEGIES IN BANGLADESH – A COMPREHENSIVE REVIEW 0930-0940 0940-0950 1020-1030 1030-1040 1040-1050 1050-1100 1100-1110 1110-1120 Hind ATTAOUI Rkia BOUHMADI Khadija ELOUARDY Mustapha MOUZAKI Hanane MOUINE Youssef MIR Afaf BOUQOUFI Laila LAHLOU Fatima AIT EL HADJ Youssef KHABBAL Fatima AIT EL HADJ Afaf BOUQOUFI El Alaoui Fatima ZAHRA Chakiri RADIA Khabbal YOUSSEF Maria Kristina NAVARRO Celeste MAPA Psyne Techie LAGOS Arjane USMAN Rio Cielo S. SINFUEGO Ime T. LILANG Maybel M. PAGUNTALAN Syed Mahmood Shahidul ISLAM Saraf Nawar MOUMITA Mizanur RAHMAN Ovijet Chandra KURI Sree Joy Kumar DEVNATH Ismat Ara Chowdhury KOLY Nikolaos SYRMOS Rezwan Ahmed MAHEDI Sadia AFRIN University of Eastern Piedmont, Italy Karadeniz Technical University, Türkiye National Institute of Textile, Italy Engineering and Research North South University, Bangladesh Aristotle University of Thessaloniki, Greece Benzene Research Centre, Bangladesh Comilla University, Bangladesh 1120-1130 Aliyeva TELLİ Warsaw Medical University, Poland GLIOBLASTOMA MULTIFORME 1130-1140 Muhammad Salman CHUGHTAI, Yasra KHALID International Islamic University, Pakistan INTERVENING MECHANISM OF OCCUPATIONAL SELF-EFFICACY BETWEEN AGILE LEADERSHIP AND ORGANIZATIONAL INNOVATIONS: MODERATING ROLE OF MINDFULNESS 1140-1150 RIYA Ranchi University, India QUALITATIVE PHYTOCHEMICAL SCREENING OF LEEA MACROPHYLLA ROXB. EX HORNEM DAY (2) - SESSION (1) - HALL (3) MEETING ID: 863 6269 1762 PASSWORD: 890734 0930-0940 08.01.2023 Time: 0930-1110 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation MODERATOR: Prof.. K. Thamizhmaran COORDINATOR: Spc. Ufuk EZGİN Topic title K.THAMIZHMARAN Government College of Engineering, India BIG DATA STORAGE IN CLOUD COMPUTING FOR IoT 0940-0950 K.PRABU K.THAMIZHMARAN 0950-1000 K.PRABU K.THAMIZHMARAN 1010-1020 K.PRABU K.THAMIZHMARAN 1020-1030 K.THAMIZHMARAN A.CHARLES Annai College of Arts & Science, India Government College of Engineering, India Annai College of Arts & Science, India Government College of Engineering, India Annai College of Arts & Science, India Government College of Engineering, India MALICIOUS ATTACK IN WIRELESS MOBILE AD HOC NETWORKS USING FIFI SCHEDULING ALGORITHM Government College of Engineering, India SHORTEST PATH NETWORK FOR MOBILE AD HOC NETWORKS FUNDAMENTALS OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE PERFORMANCE OF PARTICLE SWARM OPTIMIZATION INFRASTRUCTURE LESS SUPPORT BASED SECURE ROUTING PROTOCOL FOR MANETS 1030-1040 K.THAMIZHMARAN A.CHARLES Government College of Engineering, India & SECURE ROUTING USING CRYPTOGRAPHY & QUALITY OF SERVICE FOR MOBILE AD HOC NETWORKS COMPARISON OF MOBILE AD HOC ROUTING PROTOCOLS ATTACKS USING DCFM IN MANET & 1040-1050 K.THAMIZHMARAN A.CHARLES Government College of Engineering, India ACTIVE ATTACK FOR MANET USING HYBRID ROUTING PROTOCOL & SECURE ON-DEMAND DYNAMIC ROUTING PROTOCOL IN MOBILE AD HOC NETWORKS AN ART OF WRITING RESEARCH ARTICLES AND RESEARCH REPORTS 1050-1100 K.THAMIZHMARAN A.CHARLES Government College of Engineering, India & FUZZY LOGIC CONTROLLER FOR MOBILE AD HOC NETWORK – A STUDY & CHALLENGING WITH APPLICATIONS OF WILDLIFE MONITORING FOR FLYING AD HOC NETWORKS 1100-1110 K.THAMIZHMARAN A.CHARLES Government College of Engineering, India MERITS AND DEMERITS OF WITH APPLICATION FOR PCM & IMPLEMENTATION SECURE APPROACH FOR MANET DAY (2) - SESSION (2) - HALL (1) MEETING ID: 863 6269 1762 PASSWORD: 890734 1230-1240 1240-1250 1250-1300 1300-1310 1310-1320 1320-1330 MODERATORS: Dr. Muhammad Safdar BHATTI & Zohaib Hassan SAIN COORDINATOR: Spc. Dr. Baha Ahmet YILMAZ Topic title 08.01.2023 Time: 1230-1540 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation Olubiyi, Timilehin OLASOJI Ravinder RENA Bhupendra KUMAR Makinde Olubisi GRACE Jubril, BOLAJI Owoeye, Lawrence IBIDAPO Babcock University, Nigeria Durban University of Technology, South Africa Debre Tabor University, Ethiopia Babcock University, Nigeria University of Portsmouth, United Kingdom University of Lagos, Nigeria ENABLING SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOAL TEN AND BUSINESS EFFECTIVENESS IN SUBSAHARAN AFRICA POST PANDEMIC: ANALYSIS OF WORKPLACE INEQUALITIES Bhupendra KUMAR Debre Tabor University, Ethiopia A STUDY OF GREEN ECONOMIC GROWTH WITH FINANCIAL PERSPECTIVES: EVIDENCE FROM HIGH POLLUTING ASIAN ECONOMIES Olubiyi, Timilehin OLASOJI Adeoye, Olumuyiwa OLUSEUN Arokodare, Michael ABIODUN Ajayi, Akinwumi AYOADE Akinbola, Saheed OLAKUNLE Babcock University, Nigeria Adeleke University, Nigeria American University of Nigeria, Nigeria Babcock University, Nigeria University Of Lagos, Nigeria MEASURING TECHNOLOGICAL CAPABILITY AND BUSINESS PERFORMANCE POST-COVID ERA: EVIDENCE FROM SMALL AND MEDIUM-SIZED ENTERPRISES(SMEs) IN NIGERIA Olubiyi, Timilehin OLASOJI Babcock University, Nigeria MANAGERIAL CAPABILITIES AND SMALL BUSINESS PERFORMANCE:THE MEDIATING EFFECT OF ENTREPRENEURIAL SELF-EFFICACY Stephen Oshiomah AIGBONOGA Esther O. OGBU Queen Ijeoma SOKWAIBE Alex Ekwueme Federal University, Nigeria AN EXAMINATION OF THE ORIGIN OF INEQUALITIES IN JEAN-JACQUES ROUSSEAU AND ITS IMPLICATIONS FOR NIGERIA Muhammad Safdar BHATTI Maria Noor Slamet SETIAWAN Rini Listyowati Jaftiyatur ROHANIYAH Siddhartha ShekharBISWAS The Islamia University of Bahawalpur, Pakistan Govt. Sadiq College Women University, Pakistan Universitas Negeri Surabaya, Indonesia Universitas Islam Madura, Indonesia Matuail Haji Abdul, IMPORTANCE OF AUTHENTIC MATERIALS FOR THE ESL LEARNERS: AN ANALYSIS Indonesia LatifBhuiyan College, Bangladesh PROBLEMS OF INDIAN DOMESTIC 1330-1340 Madan Mohan LADDUNURI Malla Reddy University, India 1340-1350 Deepa Sikand KAUTS Ambika Guru Nanak Dev University, India SURVEY OF EARLY INTERVENTION PROGRAMMES ON THE LEARNING ABILITY OF SPECIAL INFANT AND YOUNG CHILDREN 1350-1400 Deepa Sikand KAUTS Moomin Ahmad RATHER Guru Nanak Dev University, India STUDY OF MID DAY MEAL (MDM) SCHEME AND NUTRITION CONSUMPTION OF ELEMENTARY SCHOOL CHILDREN WITH A SPECIAL REFERENCE TO BORDER AREA OF AMRITSAR PUNJAB 1400-1410 Salla Vijay KUMAR IHM Ahmedabad, India REDRESSING THE UP-TO-DATE PRACTICES IN EDUCATION 2022 Dhanush Adhitiya.J Guru Nanak Dev University, India EFFECTIVENESS OF BLENDED LEARNING IN SPECIAL EDUCATION Zohaib Hassan SAIN Superior University, Pakistan CHALLENGES FACED IN ONLINE EDUCATION & LEARNING IN PAKISTAN DURING COVID-19 PANDEMIC Zohaib Hassan SAIN Superior University, Pakistan STUDENTS ASSESSMENT OF ONLINE EDUCATION DURING THE COVID-19 EPIDEMIC University of Kotli, Pakistan TEACHING STRATEGIES USED BY PUBLIC AND PRIVATE SCHOOL TEACHERS: A COMPARATIVE STUDY OF SECONDARY SCHOOLS OF AZAD JAMMU AND KASHMIR 1410-1420 1420-1430 1430-1440 1440-1450 1450-1500 1500-1510 Nazir Haider SHAH Quaisar ALAM Quaisar ALAM Noida International University, India Noida International University, India MIGRANT WORKERS DURING COVID-19 ANALYSING “RESEARCH METHODS APPLIED” FOR GLOBAL POLITICS & ANALYSING “OPPORTUNITIES AND CHALLENGES” FOR FOREIGN MIGRANTS IN GCC COUNTRIES EXPLORING COMPARATIVE PERSPECTIVES OF STATE IN A “CAPITALIST AND SOCIALIST DYNAMICS” & ANALYSING “GEOPOLITICAL DIVIDES” AND ITS FALL OUT IN INTERNATIONAL COOPERATION 1510-1520 Quaisar ALAM Noida International University, India ANALYSING “NATIONAL AND REGIONAL ENERGY STRATEGIES” TO GLOBAL AND ECONOMIC GEOPOLITICAL SECURITY & ROLE OF CYBER WARS AND THE POWER DYNAMICS OF INTERNATIONAL STRATEGIES 1520-1530 1530-1540 Quaisar ALAM Quaisar ALAM Noida International University, India Noida International University, India UNDERSTANDING THE “POST-COLONIAL THEORY” IN THE CONTEMPORARY WORLD & ANALYSING COUNTRIES OFFERING CITIZENSHIP TO THE FOREIGN NATIONALS ANALYSING “RAWAL’S THEORY OF JUSTICE” AND ITS COMMUNITARIAN CRITIQUE & ANALYSING FOREIGN NATIONAL'S QUEST FOR “LEGAL OPPORTUNITIES” IN GCC COUNTRIES DAY (2) - SESSION (2) - HALL (2) MEETING ID: 863 6269 1762 PASSWORD: 890734 08.01.2023 Time: 1230-1450 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation 1230-1240 Raul D.S.G. CAMPILHO Miguel J.R. QUEIRÓS 1240-1250 Carla C.R.G. de SOUSA Raul D.S.G. CAMPILHO 1250-1300 Mohd JALALUDDIN Mohd Shafi DAR Instituto Superior de Engenharia do Porto, Portugal INEGI, Portugal Instituto Superior de Engenharia do Porto, Portugal Swami Vivekanand University, India Sri Satya Sai University of Technology and Medical Sciences, India MODERATOR: Prof. Dr. Raul D.S.G. CAMPILHO & Dr. Ramesh R. COORDINATOR: Spc. Dr. Nigar EMECEN EZGİNE Topic title ADVANCES IN CHARACTERIZATION AND MODELLING OF COMPOSITE BONDED JOINTS AND SANDWICH STRUCTURES DIFFERENT APPROACHES TO PREDICT THE STRENGTH OF STRUCTURAL BONDED JOINTS EVALUATION, PREPARATION, AND DESCRIPTION OF CHITOSAN NANOPARTICLES, AS WELL AS IMPROVING RIVAROXABAN BIOAVAILABILITY Achouak BEKKAI University of Larbi Tebessi, Algeria THE CRITICAL EXPONENT FOR A TIMEFRACTIONAL SCHRӦDINGER EQUATION Ilyes DAHNOUN Amor BOUREK Abdelkarim AMMAR Hicham SAIHI Imam Barket GHILOUBI University of Biskra, Algeria University of M’hamed BOUGARA , Algeria FEED-BACK LINEARIZATION DIRECT TORQUE CONTROL WITH SVM OF PERMANENT MAGNET SYNCHRONOUS MOTOR USING MRAS Hammad ALI Sadiq KHATTAK University of Engineering and Technology Peshawar, Pakistan HIGH TECH WAYS TO COMBAT WILDFIRES 1330-1340 Kalola ESSLEY Ateeq RAHMAN University of Namibia, Namibia ACTIVATED CARBON-H2SO4 FROM ACACIA SEEDPODS FOR PHENOL ABSORPTION 1340-1350 Ramesh. R Seenivasan. M Kannan. M Syamala. P 1350-1400 Ramesh. R Seenivasan. M Sakthivel. K 1400-1410 M Seenivasan J Shiny Epciya 1300-1310 1310-1320 1320-1330 Arignar Anna Government Arts College, India Annamalai University, India Govt. Arts College, India AVVM Sri Pushpam College, India Arignar Anna Government Arts College, India Annamalai University, India Govt. Arts and Science College, India Annamalai University, India HETEROGENEOUS QUEUING SYSTEM IN FUZZY ENVIRONMENT RETRIAL QUEUING MODELS IN FUZZY ENVIRONMENT RETRIAL QUEUEING MODEL WITH WORKING VACATION AND FEEDBACK USING MATRIX GEOMETRIC METHOD 1410-1420 M Seenivasan K.S. Subasri Annamalai University, India QUEUEING MODEL WITH MULTIPLE WORKING VACATION AND FEEDBACK USING MATRIX GEOMETRIC APPROACH 1420-1430 M Seenivasan F. Patricia Annamalai University, India QUEUEING MODEL WITH MULTIPLE WORKING VACATION AND RENEGING CUSTOMER USING MATRIX GEOMETRIC APPROACH Zujaja UMER University of the Punjab, Pakistan AWARENESS ABOUT CONSUMPTION OF ORGANIC FOOD AND FOOD PRODUCTS IN PAKISTAN 1440-1450 Muhammad FAYAZ Kohat University of Science and Technology, Pakistan MOIRE’ FLAT BANDS IN TWISTED BILAYER GRAPHENE 1450-1500 Suat AKBURU Gazi University, Türkiye COMBINATION OF STEEL PAIRS AISI 4140 AND AISI 1050 WITH THE FLASH-BUTT WELDING AND EXAMINATION THE MICROSTRUCTURE 1500-1510 Ramazan GÜN Bingöl University, Türkiye CONTAMINATION OF PYRROLIZIDINE ALKALOIDS IN HONEY: AN OVERVIEW 1510-1520 Ramazan GÜN İnan DURSUN Buket ARICI Bingöl University, Türkiye DETERMINATION OF ADULTERATION IN TURKISH PINE AND BLOSSOM HONEY SAMPLES USING ELEMENTAL ANALYSER ISOTOPE RATIO MASS SPECTROMETRY (EA-IR-MS) METHOD 1520-1530 Mustafa GÜZEL Bulent TURAN Bahadır ŞIN Alper BASTÜRK Southern Illinois University, United States of America Tokat Gaziosmanpaşa University, Türkiye Sakarya University, Türkiye Erciyes University, Türkiye COUNTING OF WEED NUMBERS IN FARMS BY DEEP LEARNING-STRONGSORT 1430-1440 8th INTERNATIONAL CONGRESS ON LIFE, ENGINEERING, AND APPLIED / HUMANITIES AND SOCIAL / MEDICINE, NURSING, AND HEALTH SCIENCES IN A CHANGING WORLD ONLINE & IN-PERSON PARTICIPANT January 07-09, 2023 / İzmir - Türkiye DAY 3 – JANUARY 09, 2023 CONGRESS PROGRAM PARTICIPANT COUNTRIES (25 COUNTRIES): AZERBAIJAN, TÜRKİYE, INDIA, POLAND, LITHUANIA, KOSOVO, AUSTRIA, PHILIPPINES, NIGERIA, SOUTH AFRICA, ETHIOPIA, UNITED KINGDOM, LAOS, PAKISTAN, INDONESIA, BANGLADESH, ALGERIA, SPAIN, PORTUGAL, NAMIBIA, MOROCCO, GREECE, AUSTRALIA, ITALY, UNITED STATES OF AMERICA. IMPORTANT, PLEASE READ CAREFULLY To be able to attend a meeting online, login via https://zoom.us/join site, enter ID “Meeting ID or Personal Link Name” and solidify the session. The Zoom application is free and no need to create an account. The Zoom application can be used without registration. The application works on tablets, phones and PCs. The participant must be connected to the session 5 minutes before the presentation time. All congress participants can connect live and listen to all sessions. Moderator is responsible for the presentation and scientific discussion (question-answer) section of the session. Points to Take into Consideration - TECHNICAL INFORMATION Make sure your computer has a microphone and is working. You should be able to use screen sharing feature in Zoom. Attendance certificates will be sent to you as pdf at the end of the congress. Requests such as change of place and time will not be taken into consideration in the congress program. (All speakers required to be connected to the session 15 min before the session starts) Moderator is responsible for ensuring the smooth running of the presentation, managing the group discussion and dynamics. Each presentation will take 10 minutes. There will be a question and answer session for 5 minutes after the presentation. Before you login to Zoom please indicate your name_surname and HALL number: exp. Hall-1, Name SURNAME DAY (3) - SESSION (1) - HALL (1) MEETING ID: 863 1036 4273 PASSWORD: 200796 MODERATOR: Dr. BABAYEVA-ŞÜKÜROVA Fərahilə Fazil COORDINATOR: Spc. Dr. Baha Ahmet YILMAZ Topic title 09.01.2023 Time: 0930-1230 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation Prof. Dr. Qabil ƏLİYEV Azerbaijan University, Azerbaijan ŞUŞA ŞƏHƏRİNDƏ TARİXİ ABİDƏLƏRİN BƏRPASI 0910-0920 Emil Raul Oğlu AĞAYEV Azerbaijan State Pedagogical University, Azerbaijan THEME OF VICTORY IN AZERBAIJAN FINE ARTS 0920-0930 Əliyev İlqar VÜQAR OĞLU Azerbaijan University, Azerbaijan AZƏRBAYCAN XALQ CÜMHURIYYƏTI 0930-0940 Mirzəyeva Səkinə RAMIL Azerbaijan University, Azerbaijan VƏTƏN UĞRUNDA YAŞAMLA SAVAŞ Hudaverdiyeva KEMALE The Institute of Cauvasus Studies of Anas, Azerbaijan HOCALI SOYKIRIMI: HAYDAR ALİYEV TARAFINDAN SOYKIRIMA SİYASİ DEĞERİN GÖSTERİLMESİ Şah İsmail ISMAYILOV Azerbaijan University of Languages, Azerbaijan QƏDIM TÜRK XALQLARI 1000-1010 Şah İsmail ISMAYILOV Azerbaijan University of Languages, Azerbaijan QƏDIM KARAIMLƏR TAYFASI 1010-1020 Cəlilova SƏBINƏ Azerbaijan University, Azerbaijan İRƏVAN AZƏRBAYCANDIR 1020-1030 Asadova Ayten VAGİF Sumqayıt State University, Azerbaijan AZERBAYCANIN SOVYET DÖNEMİNDE ERMENİSTANA VERİLEN TOPRAKLARI 1030-1040 Məhəmməd ƏLİYEV Azerbaijan University, Azerbaijan QARABAĞ III-VII ƏSRLƏRDƏ 1040-1050 Selcan MƏMMƏDOVA Azerbaijan University, Azerbaijan TÜRK ELLƏRİ 1050-1100 HÜMBƏTOV Samir Center for International Relations and Diplomatic Studies, Azerbaijan 1100-1110 Huseynov Ramiz RAMİL Sumqayıt State University, Azerbaijan OĞUZ BOYLARI 1110-1120 Ilaha VALIYEVA Azerbaijan University, Azerbaijan HISTORY OF CHINESE WRITING 1120-1130 Rasif MURADOV Azerbaijan University, Azerbaijan 0900-0910 0940-0950 0950-1000 WHAT DOES THINKING CHINA-ARAB COUNTRIES RELATIONS PROMISE FOR THE REGION? SAFAVİ İMPERATOLUĞUNUN ETNİK YAPISI: ÇOK ULUSLU TOPLUM ÖRNEĞİ SOSYAL MEDYANIN SİYASİ İSTİKRAR Ulker IMAMALIYEVA Baku State University, Azerbaijan 1130-1140 Kamal SALAYEV ANAS Institute of Caucasian Studies AZERBAYCAN VE GÜRCİSTAN İŞBİRLİĞİNE İLİŞKİN TRASEKA PROGRAMININ UYGULANMASINDA ULUSAL LİDER HAYDER ALİYEV'İN ROLÜ 1140-1150 QULİYEVA Növrəstə Bayram qızı Azerbaijan University, Azerbaijan AZƏRBAYCAN-QAZAXISTAN MÜNASIBƏTLƏRI 2022-CI ILDƏ 1150-1200 Natavan BAGHIROVA National Museum Of Azerbaijan Literature Named After Nizami Ganjevi, Azerbaijan THE POETRY BY HASSAN IBN THABIT AND THE COURT OF GHASSANID 1200-1210 Aytan ABBASOVAGULIYEVA Baku State University, Azerbaijan HISTORY OF USA-ISRAELI RELATIONS IN THE CONTEXT OF THE FIRST GULF WAR 1210-1220 Eldar JAFAROV Azerbaijan University, Azerbaijan ULUSLARARASI İLİŞKİLERE KÜLTÜREL BAKIŞ 1220-1230 BABAYEVA-ŞÜKÜROVA Fərahilə Fazil ANAS Institute of Caucasian Studies & Azerbaijan University, Azerbaijan ŞUŞA ŞƏHƏRİNİN ETNİK MƏNZƏRƏSİ (XVIII-XX ƏSRLƏR) ERMƏNİ MÜƏLLİFLƏRİNİN ƏSƏRLƏRİNDƏ 1230-1240 Vaskhanim ORUJOVA Baku State University, Azerbaijan İKİNCİ KARABAĞ SAVAŞININ ASKERİ VE SİYASİ GÖSTERGELERİ 1240-1250 Müslüm qızı Tünzalə VERDİYEVA Azerbaijan University, Azerbaijan AUTİZM SİNDROMU OLAN UŞAQLARIN VƏ ONLARIN AİLƏLƏRİNİN HƏYAT KEYFİYYƏTİNİN ARTIRILMASINDA SOSİAL İŞÇİNİN ROLU 1250-1300 Seide GULIYEVA Azerbaijan University, Azerbaijan AZERBAYCAN`DA KULLANILAN DAMGA VE SEMBOLLER 1120-1130 ÜZERİNDEKİ ETKİ YÖNLERİ DAY (3) - SESSION (1) - HALL (2) MEETING ID: 863 1036 4273 PASSWORD: 200796 MODERATOR: Dr. Nahimuli OLIVIA COORDINATOR: Spc.Ebru JILTA Topic title 09.01.2023 Time: 0930-1230 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation Shahboz SHOEV Vistula University, Poland POLAND-IRAN RELATIONS AFTER IRANIAN ISLAMIC REVOLUTION IN 1979 ON HEALTH SECTORS Shahboz SHOEV Vistula University, Poland WORLD HEALTH ORGANIZATION POLICYMAKING MECHANISM: THE CASE OF THE SYRIA Shahboz SHOEV Vistula University, Poland THE COMMON FOREIGN AND SECURITY POLICY OF EUROPEAN UNION HEALTH POLICY : A HISTORICAL APPROACH Shahboz SHOEV Vistula University, Poland GENDER INEQUALITY IN HEALTH ISSUES: HPV VIRUSES Shahboz SHOEV Vistula University, Poland WOMEN HEALTH PARTICIPATION IN SOCIETY: EXAMPLE OF RUSSIA Vuqar QAHRAMANOV Rovira i Virgili University, Spain THE EFFECTS OF COVID-19 PANDEMIC IN HEALTH INDUSTRY IN SPAIN 1000-1010 Ebru JILTA Independent Researcher, Kosovo OTTOMAN / TURKISH HEALTH IMAGE IN KOSOVO: THE EXAMPLE OF HEALTH TEXTBOOKS 1010-1020 Taleh ABBASLI Vilnius University Lithuania FAKE FUTURE: INTERNATIONAL EXPERIENCE OF (NON) REGULATION OF DEEPFAKES ON DR. WHO 1020-1030 Abdullah Faeq ABDULLAH Vistula University, Poland CLIMATE CHANGE IN ANTARCTICA 1030-1040 Abdullah Faeq ABDULLAH Vistula University, Poland ARAB SPRING EFFECTS ON INTERNATIONAL ORGANIZATION: WHO 1040-1050 Abdullah Faeq ABDULLAH Vistula University, Poland HUMAN RIGHTS VIOLATIONS COMMITTED BY CHINA AGAINST EAST TURKESTAN 1050-1100 Rida DEMJAHA Med School of Graz - Austria KOSOVO HEALTH POLICIES DURING COVID-19 PROCESS 1100-1110 Rida DEMJAHA Med School of Graz - Austria RARE DISEASES: A GLOBAL PERSPECTIVE 1110-1120 John DAVID Vistula University, Poland EXAMINING OF CHINA AS A GLOBAL HEALTH ACTOR IN THE PERSPECTIVE OF GLOBALIZATION THEORY OF “FLAT WORLD” OF THOMAS FRIEDMAN 1120-1130 John DAVID Vistula University, Poland HUNGARY’S PLACE IN THE COLD WAR AND THE HUNGARIAN REVOLUTION 0900-0910 0910-0920 0920-0930 0930-0940 0940-0950 0950-1000 1120-1130 Jamshed ABDULLAEV Vistula University, Poland THE EFFECTS OF RUSSIA'S ANNEXATION OF CRIMEA ON BLACK SEA GEOPOLITICS 1130-1140 Jamshed ABDULLAEV Vistula University, Poland FASCISM IN EUROPE DURING SECOND WORLD WAR: ITALIAN VERSUS GERMAN PRACTICES 1140-1150 Laura WILLANISKA Warsaw University, Poland USA IMMIGRATION HEALTH POLICIES: EXAMPLE OF MEXICO 1150-1200 Laura WILLANISKA Warsaw University, Poland EXAMINING THE IMPACT OF THE ROLE OF THE NETHERLANDS WITHIN THE EU AND THE UN ON ITS ATTITUDE AS A REGIONAL POWER DURING THE DARFUR CRISIS 1200-1210 Yabana NIKOLAEVNA SGH University, Poland US-SOVIET UNION RELATIONS DURING COLD WAR ERA 1210-1220 Yabana NIKOLAEVNA SGH University, Poland THE AFGHANISTAN CRISIS AND PAKISTAN’S HEALTH SUPPORT: DURAND LINE DISPUTE 1220-1230 Khan NAVEED Vistula University, Poland HEALTH SECTOR-BUILDING PROCESS IN KYRGYZTAN AFTER INDEPENDENCE 1230-1240 Khan NAVEED Vistula University, Poland TSARIST RUSSIA AND CENTRAL ASIAN POLICIES ON MEDICINE 1240-1250 Magda PIOTROW Vistula University, Poland HOW DO CULTURAL NATIONALISM AND POLITICAL NATIONALISM DIFFER? 1250-1300 Magda PIOTROW Vistula University, Poland NATIONALISM AND INTERNATIONALISM COMPATIBLE DAY (3) - SESSION (1) - HALL (3) MEETING ID: 863 1036 4273 PASSWORD: 200796 MODERATOR: Dr. Nahimuli OLIVIA COORDINATOR: Spc. Nigar YAMAÇ Topic title 09.01.2023 Time: 0930-1230 (Turkey Local time GMT+3) Authors Affiliation Mizango VIOLA Warsaw University, Poland NATION-BUILDING PROCESS IN TURKMENISTAN AFTER INDEPENDENCE Mizango VIOLA Warsaw University, Poland NATION BULDING PROCCES AFTER INDEPENDENCE OF AZERBAIJAN Nahimuli OLIVIA SGH University, Poland THE STALIN ERA USSR CENTRAL ASIA HEALTH POLICIES Nahimuli OLIVIA SGH University, Poland BOLSHEVIK REVOLUTION AND ITS EFFECT ON MEDICAL SCIENCES Nakimuli VIVIERNA Vistula University, Poland HEALTH LEGITIMACY Nakimuli VIVIERNA Vistula University, Poland HEALTH INSURUNCE SYSTEM IN MODERN SOCIETY? 1000-1010 Emmilly POOLE Warsaw State University, Poland CHINA'S SILK ROAD POLICY IN THE FIRST 10 YEARS AFTER THE COLD WAR 1010-1020 Emmilly POOLE Warsaw State University, Poland THE EFFECT OF THE TAJIKISTAN CIVIL WAR ON THE TAGILI OZBEK RELATIONS ON THE GREAT CENTRAL ASIAN AXIS 1020-1030 Emmilly POOLE Warsaw State University, Poland US HEALTH POLICY IN CENTRAL ASIA 1030-1040 Gabriela KIMULIKI Vistula University, Poland THE REFLECTIONS OF TERRORISM TO THE WORLD AND THE PLACE OF ASALA IN THIS EQUATION 1040-1050 Gabriela KIMULIKI Vistula University, Poland THE TRANSFORMATION OF WORLD HEALTH ORGANIZATION 1050-1100 Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Poland FEATURES OF INTERNATIONAL AND REGIONAL INTERACTION OF MONGOLIA 1100-1110 Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Poland VACCINATION AGAINST PERTUSSIS IN PREGNANCY AND OUTSTANDING SCIENTIFIC QUESTIONS 1110-1120 Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Poland STUDY SHEDS NEW LIGHT ON THE ROLE OF IGA IN FOOD ALLERGIES 1120-1130 Daniel KRZYSZTOF SGH University, Poland HISTORICAL EVOLUTION OF ASIA'S SECURITY COMPLEX 1120-1130 Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Poland HUMAN HEALTH RIGHTS ON THE 20 TH CENTURY 0900-0910 0910-0920 0920-0930 0930-0940 0940-0950 0950-1000 1130-1140 Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Poland GENDER INEQUALITY IN HEALTH SECTOR: A HISTORICAL PERSPECTIVE 1140-1150 Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Poland WOMEN’S STRUGGLE FOR HEALTH RIGHTS IN THE WORLD AND IN 19TH CENTURY 1150-1200 Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Poland GENDER AND HEALTH WORKER PARTICIPATION IN 19TH CENTURY 1200-1210 Zujaja UMER University of the Punjab, India AWARENESS ABOUT CONSUMPTION OF ORGANIC FOOD AND FOOD PRODUCTS IN PAKISTAN Mohd JALALUDDIN Mohd Shafi DAR Swami Vivekanand University, Pakistan Sri Satya Sai University of Technology and Medical Sciences, Pakistan EVALUATION, PREPARATION, AND DESCRIPTION OF CHITOSAN NANOPARTICLES, AS WELL AS IMPROVING RIVAROXABAN BIOAVAILABILITY 1210-1220 CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS CONGRESS’ PHOTOS 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CONTENTS AN ANALYSIS ON GREEN SYNTHESIS AND THE ANTIBACTERIAL ACTIVITY OF METALLICCORE NANOPARTICLES: THE USE OF GOLD AND SILVER NANOPARTICLES AGAINST ANIMAL PATHOGENS...................................................................................................................................................................1 Adil Aksoy IŞIK YAYAN DİYOT (LED) IŞIĞINA MARUZ BIRAKILAN RATLARDA QUERCETİN VE LUTEİN KOMBİNASYONUNUN G-PROTEİN BAĞLI RESEPTÖRLER VE BEYİN TÜREVLİ NÖROTROFİK FAKTÖR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ............................................................................................................................. 2 Emre Şahin, Füsun Erten, Kazim Şahin, Muralidhara Padigaru CERRAHİ BİRİMLERDE ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN MESLEKİ BAĞLILIKLARI İLE BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ BAKIM ALGILARI ARASINDAKİ İLİŞKİ....................................................................4 Gülşah ENGİN, Ayşegül GÜNEŞ THE USE DYNAMIC OF ULTRASOUND IMAGING IN THE DIAGNOSIS OF MUSCULOSKELETAL SHOULDER PATHOLOGIES: A MINI-REVIEW......................................................................................................6 Mehmet SÖNMEZ THE ASSOCIATION BETWEEN DAILY COMMUTING TO WORK AND HYPERTENSION.......................... 7 Didem Oguz VESTIBULAR FINDINGS IN PATIENTS WITH PERSISTENT POSTURAL-PERCEPTUAL DIZZINESS: CASE SERIES................................................................................................................................................................9 Gorkem Ertugrul..........................................................................................................................................................9 TURKISH VALIDITY AND RELIABILITY STUDY OF THE TRUST IN THE HEALTH CARE TEAM SCALE........................................................................................................................................................................... 15 Emel FİLİZ, Handan ERTAŞ, Seda Nur ÜNAL, Şeyma KAHVECI CERRAHİ ALETLERİN STERİLİZASYONUNDA KULLANILAN YÖNTEMLER.............................................17 Nuriza Zamirbekova REPEAT PERIPHERAL FACIAL PARALIZY AND REPEAT ATTACKS OF STROKE: A CADASIL CASE...................................................................................................................................................................25 Oruc SAHIN MACROSCOPIC EVALUATION OF THE EFFECT OF TRANSGLUTAMINASE 2 ON THE RATS SURGICAL WOUND HEALING ...............................................................................................................................27 Orçun İŞLER ÖZGÜN, Nuray YAZIHAN, Suna CEBESOY i 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book KEMOTERAPİ TEDAVİSİ ALAN LÖSEMİLİ ÇOCUKTA ÇİFT GÖREV YÜRÜME VE DENGE EGZERSİZLERİ İÇEREN FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON MÜDEHALESİNİN ETKİSİ: BİR VAKA ÇALIŞMASI................................................................................................................................................................. 28 Emel Taşvuran Horata, Hamide Nur Çevik Özdemir, İbrahim Eker ENDOMETRİYUM KANSERİ NEDENİYLE PELVİK RADYOTERAPİ UYGULANAN HASTALARDA ŞÜPHELİ SİSTİT İÇİN İDRAR TAHLİLİNİN ROLÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ......................................... 31 Büşra DEMİR ÇENDEK, Sedef GÖKHAN AÇIKGÖZ, Burcu ÖZDEMİR SELF–EFFICACY PERCEPTIONS OF HEARING-IMPAIRED WOMEN REGARDING THE PRACTISE OF PELVIC FLOOR MUSCLE EXERCISE............................................................................................................ 34 Dilek Çayırezmez, Gülbu Tanrıverdi 3 BOYUTLU MODELLEMELERİN ANATOMİ EĞİTİMİNDEKİ ROLÜ............................................................. 36 Arş. Gör. Dr. Asuman ARKAŞ ALKLAY SİMENTAL IRKI SIĞIRLARDA DİZ EKLEM PATOLOJİLERİNİN MR GÖRÜNTÜLERİNİN İNCELENMESİ............................................................................................................................................................ 39 Arş. Gör. Dr. Asuman ARKAŞ ALKLAY SİMENTAL IRKI FETUSLARDA PALBERA’LARIN MORFOLOJİSİNİN İNCELENMESİ............................ 43 Arş. Gör. Dr. Asuman ARKAŞ ALKLAY SİMENTAL IRKI FETUSLARDA İNCİSİV DİŞLERİN GELİŞİM MORFOLOJİSİNİN İNCELENMESİ....... 48 Arş. Gör. Dr. Asuman ARKAŞ ALKLAY THE EFFECT OF LEVOTHYROXINE USE ON MENTAL HEALTH DIFFICULTIES AND MINDFULNESS AWARENESS IN ADOLESCENT PATIENTS WITH HASHIMOTO’S THYROIDITIS ACCORDING TO THE PRESENCE OF THYROİD AUTOANTIBODIES?...................................................................................... 53 Mehmet Erdem Uzun, Nazan Kaymaz, Özlem Kara KIRIK, KIRILGANLIK VE DÜŞMEYE YÖNELİK BESLENME YAKLAŞIMLARI............................................ 54 Meryem ALTIN, Merve YILMAZ EXAMINATION OF RELATIONSHIP FACTORS BETWEEN PSYCHOLOGICAL RESILIENCE AND SOCIAL SUPPORT IN OBESE ADOLESCENTS................................................................................................ 62 Mehmet Erdem Uzun, Özlem Kara, Hande Sirin, Nazan Kaymaz A REVIEW OF THE EFFICACY AND SIDE-EFFECT PROFILE OF CLOBAZAM IN PATIENTS WITH DRUG-RESISTANT EPILEPSY............................................................................................................................... 64 Firdevs Ezgi Uçan Tokuç CASE REPORT OF A RARE SYNDROME: MICROCEPHALY, DIABETES MELLITUS AND EPILEPSY DUE TO HOMOZYGOUS TRMT10A MUTATION............................................................................................... 68 Firdevs Ezgi Uçan Tokuç ii 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CHALLENGES AND OPPORTUNITIES IN THE NEW EUROPEAN UNION MEDICAL DEVICE REGULATION................................................................................................................................................................71 Tuncay Bayrak DİYABET HASTALARINDA PSİKOSOSYAL UYUM VE ÖZ BAKIM................................................................ 77 Özlem ÇÖREKÇİ, Rabiye ÇIRPAN, Gamze MUZ PSYCHOSOCIAL ADAPTATION AND SELF-CARE IN PATIENTS WITH DIABETES.................................78 Özlem ÇÖREKÇİ, Rabiye ÇIRPAN, Gamze MUZ EFFECT OF NF-KB INHIBITOR, HELENALIN ON EXPERIMENTAL CORNEAL ALKALINE BURN .....79 Merve Beyazateş, Necmiye Canacankatan, Erdem Dinç, Banu Çoşkun Yılmaz, Şerife Efsun Antmen THE EFFECT OF RESIDUAL MEDIAL OSTEOPHYTES ON PAIN AND FUNCTION AFTER TOTAL KNEE ARTHROPLASTY.......................................................................................................................................... 80 Dr. Gürdal NUSRAN Dr. Burak KAYMAZ Ramazan TISKAOĞLU Dr. Onur YILMAZ COSTUNOLIDE AND PARTHENOLIDE AMELIORATE MPP+ INDUCED APOPTOSIS IN THE CELLULAR PARKIN-SON’S DISEASE MODEL THROUGH NORMALIZATION OF ACETYLCHOLINESTERASE ACTIVITY AND OXIDATIVE STRESS PARAMETERS................................. 82 Mehmet Enes ARSLAN, Hasan TÜRKEZ, Yasemin SEVİM, Harun SELVİTOPİ, Abdurrahim KADI, Sena ÖNER and Adil MARDİNOĞLU GÜNÜMÜZDE KIRILGAN YAŞLI VE DEĞERLENDİRİLMESİ.......................................................................... 83 Papatya KARAKURT AUDIO-VESTIBULAR FINDINGS IN MOTION SICKNESS: CASE REPORT................................................. 91 Öykü ÖZBAŞ, Ercan KARABABA THE IRRIGATION OF THORACOLUMBAR POSTERIOR INSTRUMENTS WITH ANTIBIOTIC SERUM...... 93 Necati UCLER Mehmet Faris KAPLAN Murat GEYIK EVALUATION OF BILATERAL DECOMPRESSION WITH UNI-SIDED LAMINECTOMY IN THE SURGICAL TREATMENT OF LUMBAR STENOSIS.......................................................................................... 95 Necati UCLER Mehmet Faris KAPLAN Murat GEYIK iii 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book EVALUATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN PERCEIVED CARE BURDEN AND QUALITY OF LIFE IN CAREGIVERS OF INDIVIDUALS WITH CHRONIC MENTAL HEALTH PROBLEMS.................. 98 Gamze KOYUNCU Doç. Dr. Figen İNCİ AĞIR RUHSAL HASTALIK TANILI BİREYLERİN TEDAVİSİNDE DİYETİSYEN DESTEĞİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ.......................................................................................................................................... 100 Ayşe Berra AYDIN, Meltem Derya ŞAHİN SUSTAINABILITY OF DIETITIAN SUPPORT IN THE TREATMENT OF INDIVIDUALS WITH SEVERE MENTAL ILLNESS....................................................................................................................................................102 Ayşe Berra AYDIN, Meltem Derya ŞAHİN MOTIVATIONAL INTERVIEWING VIA TELE-HEALTH INTERVENTIONS IN MANAGEMENT OF TYPE 2 DIABETES: A SYSTEMATIC REVIEW OF RANDOMIZED CONTROLLED TRIALS .............................104 Eda KILINÇ İŞLEYEN EVALUATION OF SPONTANEOUS RESPIRATION IN AN INTUBATED PATIENT WITH DIAPHRAGM ULTRASOUND............................................................................................................................................................112 Dr. Elif ÇELİKEL Dr Uğur Bilgay KAYA Prof Dr. Mehmet Akif KARAMERCAN BOVINE HERPESVİRÜS-1’İN RAHİM AĞZI KANSER HÜCRELERİNDEKİ ONKOLİTİK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI........................................................................................................................................................115 Melisa BEYHAN-YILMAZ, Dilek MUZ DENEYSEL EGZERSİZ MODELİNDE KREATİN MONOHİDRAT DESTEĞİNİN KARACİĞER HASARI ÜZERİNE ETKİSİ........................................................................................................................................................ 117 Güleser Göktaş, Tayfun Göktaş, Fatma Helvacıoğlu THE EFFECT OF CREATINE MONOHYDRATE SUPPLEMENTATION ON THE LIVER IN AN EXPERIMENTAL EXERCISE MODEL....................................................................................................................119 Güleser Göktaş, Tayfun Göktaş, Fatma Helvacıoğlu BASIC LIFE SUPPORT FOR ADULTS: WHAT HAS CHANGED IN COVID-19?.........................................121 Mehmet YEŞİLDAL, Dilek YILDIRIM TANK, Nurten TAŞDEMİR NEW TRENDS IN BASIC LIFE SUPPORT (BLS) TRAINING......................................................................... 122 Banu GÜLSOY, Dilek YILDIRIM TANK, Nurten TAŞDEMİR KARMA AÇIK ÖZELLİKLİ BİR YATAKLI PSİKİYATRİ KLİNİĞİNDE ALKOL ARINDIRMA TEDAVİ SÜRECİ.......................................................................................................................................................................123 Sinem ALTI KELEŞ, Meltem Derya ŞAHİN, Güneş Devrim KICALI iv 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ALCOHOL DEPRIVATION TREATMENT PROCESS IN A MIXED OPEN FEATURE INPATIENT PSYCHIATRY CLINIC..............................................................................................................................................125 Sinem ALTI KELEŞ, Meltem Derya ŞAHİN, Güneş Devrim KICALI THE EFFECT OF WATCHING CARTOON FILM WITH VIRTUAL REALITY GLASSES ON ANXIETY DURING ECHOCARDIOGRAPHY PROCEDURE IN CHILDREN................................................................... 127 Binnur SAĞLAM, Tülay KUZLU AYYILDIZ HEMŞİRELİK ÖĞRENCİLERİNİN BÜTÜNCÜL TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIBBA KARŞI TUTUMLARI İLE SAĞLIK ALGILARI ARASINDAKİ İLİŞKİ.............................................................................128 İlknur Maraşlı Ebru Erek Kazan DETERMINATION OF EFFECTIVE ALGORITHM WITH DATA MINING TECHNIQUES IN PREDICTING HEART DISEASE......................................................................................................................................................142 Aysegul Nart Prof. Dr. Mehmet Ali Ergun COVID-19 PANDEMİ DÖNEMİNDE ACİL SERVİSE BAŞVURAN YETİŞKİN BİREYLERDE PSİKOLOJİK BELİRTİLER ve PSİKOLOJİK DAYANIKLILIK..........................................................................148 Havva ŞEN PARKİNSON HASTALIĞI OLAN ERKEK BİREYLERDE SES DEĞERLENDİRMESİ: PRELİMİNER SONUÇLAR................................................................................................................................................................150 Mümüne Merve PARLAK, Cansu YILDIRIM POLAND-IRAN RELATIONS AFTER IRANIAN ISLAMIC REVOLUTION IN 1979 ON HEALTH SECTORS...................................................................................................................................................................152 Shahboz SHOEV DETECTION OF FOODBORNE PARASITES IN LETTUCE (Lactuca sativa) VEGETABLES SOLD IN SLECTED PUBLIC MARKETS IN DAVAO CITY................................................................................................153 DENNISE KIRSTEN G. JAYMA, KEEN AUBRILL P. UTIDA, GENELYN T. ENOPIA, ROEL NICKELSON MILLAN SOLANO WORLD HEALTH ORGANIZATION POLICY-MAKING MECHANISM: THE CASE OF THE SYRIA.......154 Shahboz SHOEV RISK FACTORS OF SCHISTOSOMA JAPONICUM TRANSMISSION AND OTHER PARASITIC ZOONOSES FROM BUBALUS BUBALIS CARABANENSIS IN DAVAO DEL NORTE.............................155 ROEL NICKELSON MILLAN SOLANO THE COMMON FOREIGN AND SECURITY POLICY OF EUROPEAN UNION HEALTH POLICY: A HISTORICAL APPROACH......................................................................................................................................156 Shahboz SHOEV v 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book PREVALENCE OF PARASITIC INFECTION AMONG FOOD VENDORS IN GRAVAHAN, MATINA, DAVAO CITY............................................................................................................................................................... 157 ROEL NICKELSON MILLAN SOLANO, SHERWIN P. SOLLANO GENDER INEQUALITY IN HEALTH ISSUES: HPV VIRUSES.......................................................................158 Shahboz SHOEV HPLC-PDA-MS TO CHARACTERIZE AND IDENTIFY NATURAL MICROALGAL PIGMENTS .............159 Hind ATTAOUI, Rkia BOUHMADI, Khadija ELOUARDY, Mustapha MOUZAKI, Hanane MOUINE AND Youssef MIR WOMEN HEALTH PARTICIPATION IN SOCIETY: EXAMPLE OF RUSSIA................................................ 160 Shahboz SHOEV GLIOBLASTOMA MULTIFORME............................................................................................................................161 Aliyeva TELLİ THE EFFECTS OF COVID-19 PANDEMIC IN HEALTH INDUSTRY IN SPAIN..........................................163 Vuqar QAHRAMANOV MEDICATION MANAGEMENT DURING PREGNANCY: ROLE OF THE HEALTH CARE PROFESSIONALS....................................................................................................................................................164 Afaf BOUQOUFI, Laila LAHLOU, Fatima AIT EL HADJ, Youssef KHABBAL OTTOMAN / TURKISH HEALTH IMAGE IN KOSOVO: THE EXAMPLE OF HEALTH TEXTBOOKS....166 Ebru JILTA TOXIC ERYTHEMA OF CHEMOTHERAPY: A CASE REPORT...................................................................... 167 Ait El Hadj Fatima, Bouqoufi afaf, El Alaoui Fatima Zahra, Chakiri Radia, Khabbal Youssef FAKE FUTURE: INTERNATIONAL EXPERIENCE OF (NON) REGULATION OF DEEPFAKES ON DR. WHO.............................................................................................................................................................................168 Taleh ABBASLI ISOLATION OF ESCHERICHIA COLI FROM STREET FOOD (FRIED CHICKEN INTESTINE) AT RASAY STREET, TORIL DAVAO CITY................................................................................................................. 175 Maria Kristina NAVARRO, Celeste MAPA, Psyne Techie LAGOS, Arjane USMAN CLIMATE CHANGE IN ANTARCTICA.................................................................................................................. 178 Abdullah Faeq ABDULLAH AN EXPLORATIVE STUDY TOWARDS WORK-RELATED STRESS AMONG COMMUNITY PHARMACIST IN DAVAO CITY PHILIPPINES.................................................................................................. 179 Rio Cielo S. SINFUEGO, Ime T. LILANG, Maybel M. PAGUNTALAN vi 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ARAB SPRING EFFECTS ON INTERNATIONAL ORGANIZATION: WHO.................................................. 180 Abdullah Faeq ABDULLAH CONJUNCTIVITIS: EPIDEMIOLOGY, PATHOLOGY, DIAGNOSIS AND TREATMENT STRATEGIES IN BANGLADESH – A COMPREHENSIVE REVIEW..............................................................................................181 Dr. Syed Mahmood Shahidul ISLAM, Saraf Nawar MOUMITA, Md Mizanur RAHMAN, Ovijet Chandra KURI, Sree Joy Kumar DEVNATH, Ismat Ara Chowdhury KOLY, Nikolaos SYRMOS, Md. Rezwan Ahmed MAHEDI, Sadia AFRIN HUMAN RIGHTS VIOLATIONS COMMITTED BY CHINA AGAINST EAST TURKESTAN.......................188 Abdullah Faeq ABDULLAH KOSOVO HEALTH POLICIES DURING COVID-19 PROCESS.......................................................................189 Dr. Rida DEMJAHA RARE DISEASES: A GLOBAL PERSPECTIVE................................................................................................. 190 Rida DEMJAHA EXAMINING OF CHINA AS A GLOBAL HEALTH ACTOR IN THE PERSPECTIVE OF GLOBALIZATION THEORY OF “FLAT WORLD” OF THOMAS FRIEDMAN.................................................................................191 John DAVID THE EFFECTS OF RUSSIA’S ANNEXATION OF CRIMEA ON BLACK SEA GEOPOLITICS.................192 Jamshed ABDULLAEV USA IMMIGRATION HEALTH POLICIES: EXAMPLE OF MEXICO ..............................................................194 Laura WILLANISKA US-SOVIET UNION RELATIONS DURING COLD WAR ERA.........................................................................196 Yabana NIKOLAEVNA HEALTH SECTOR-BUILDING PROCESS IN KYRGYZTAN AFTER INDEPENDENCE............................198 Dr. Khan NAVEED HOW DO CULTURAL NATIONALISM AND POLITICAL NATIONALISM DIFFER?...................................199 Magda PIOTROW NATION-BUILDING PROCESS IN TURKMENISTAN AFTER INDEPENDENCE..................................... 200 Mizango VIOLA THE STALIN ERA USSR CENTRAL ASIA HEALTH POLICIES....................................................................202 Nahimuli OLIVIA HEALTH LEGITIMACY............................................................................................................................................203 Nakimuli VIVIERNA vii 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CHINA’S SILK ROAD POLICY IN THE FIRST 10 YEARS AFTER THE COLD WAR...............................204 Emmilly POOLE THE EFFECT OF THE TAJIKISTAN CIVIL WAR ON THE TAGILI OZBEK RELATIONS ON THE GREAT CENTRAL ASIAN AXIS..........................................................................................................................................205 Emmilly POOLE US HEALTH POLICY IN CENTRAL ASIA..........................................................................................................206 Emmilly POOLE THE REFLECTIONS OF TERRORISM TO THE WORLD AND THE PLACE OF ASALA IN THIS EQUATION................................................................................................................................................................. 207 Gabriela KIMULIKI THE TRANSFORMATION OF WORLD HEALTH ORGANIZATION...............................................................208 Gabriela KIMULIKI FEATURES OF INTERNATIONAL AND REGIONAL INTERACTION OF MONGOLIA..............................210 Nora BOMBARDEJ VACCINATION AGAINST PERTUSSIS IN PREGNANCY AND OUTSTANDING SCIENTIFIC QUESTIONS............................................................................................................................................................... 212 Nora BOMBARDEJ STUDY SHEDS NEW LIGHT ON THE ROLE OF IGA IN FOOD ALLERGIES............................................213 Nora BOMBARDEJ HISTORICAL EVOLUTION OF ASIA’S SECURITY COMPLEX......................................................................214 Daniel KRZYSZTOF HUMAN HEALTH RIGHTS ON THE 20 TH CENTURY...................................................................................216 Nora Bombarjed viii 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book AN ANALYSIS ON GREEN SYNTHESIS AND THE ANTIBACTERIAL ACTIVITY OF METALLIC-CORE NANOPARTICLES: THE USE OF GOLD AND SILVER NANOPARTICLES AGAINST ANIMAL PATHOGENS Adil Aksoy Eskil Vocational High School, Laboratory Veterinary Science, Aksaray University, Aksaray, Turkey. ORCID No: (https://orcid.org/0000-0002-1521-3100) Abstract Both the side effects of antibacterial agents and the increase observed in bacterial resistance to these agents have led to the focus of recent research on finding substitutes for antibacterial. The present study was aimed at evaluating the antibacterial activity of gold and silver nanoparticles (AuNPs and AgNPs) against selected animal and human pathogens. The synthesized nanoparticles were characterized by SEM analysis and tested for antibacterial activity with the broth microdilution method, well diffusion assay, and minimum bactericidal concentration procedure. The study results demonstrated that both AuNPs and AgNPs showed antibacterial activity against all of the tested bacteria. Therefore, we suggest that AgNPs and AuNPs can be used effectively against animal and human pathogens and may contribute to reducing antibiotic resistance. However, there is need for further research on the in vivo toxicity and mechanisms of AuNPs and AgNPs. AuNPs and AgNPs showed good antibacterial activity against all of the tested bacterial strains with diameters ranging between 12-18 mm. The strongest antibacterial activity of AgNPS (18 mm) was against E. coli. AuNPs displayed good antibacterial activity against S. aureus and B. bovis with an inhibition zone of 14 mm, and against E. coli, K. pneumoniae, and B. abortus with an inhibition zone of 13 mm. AgNPs showed strong antibacterial activity against K. pneumoniae, P. aeruginosa and S. aureus with a growth inhibition zone of 14 mm diameter. The present study has shown that AgNPs and AuNPs can be ecologically synthesized at low costs and within short periods by recycling minerals. In this study, the synthesized nanoparticles were characterized by SEM analysis and their antibacterial activity was confirmed by the broth microdilution method and by a well diffusion assay. Based on our results, we suggest that AgNPs and AuNPs can be used as effective antibacterial agents against animal pathogens. However, further studies are required to better understand the in vivo toxicity and action mechanisms of metallic-core nanoparticles. Keywords: Animal and human pathogenic microorganisms; antibacterial activity; green synthesis; silver and gold nanoparticles. 1 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book IŞIK YAYAN DİYOT (LED) IŞIĞINA MARUZ BIRAKILAN RATLARDA QUERCETİN VE LUTEİN KOMBİNASYONUNUN G-PROTEİN BAĞLI RESEPTÖRLER VE BEYİN TÜREVLİ NÖROTROFİK FAKTÖR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Emre Şahin1*, Füsun Erten2, Kazim Şahin3, Muralidhara Padigaru4 *1 Bingöl Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, ORCID: 0000-0001-7625-1883 Munzur Üniversitesi, Pertek Sakine Genç Meslek Yüksekokulu, ORCID: 0000-0003-1657-7253 2 3 Fırat Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, ORCID: 0000-0001-9542-5244 Research and Development, OmniActive Health Technologies Inc., ORCID: 0000-0003-0926-6625 4 ÖZET Retinanın ana maküler pigmentlerinden biri olan Lutein (L), retinal reaktif oksijen türlerinin üretimini inhibe ederken, maküler pigment yoğunluğunu artırarak retinal fotoreseptörleri mavi ışığın neden olduğu hasardan koruyabilir. Ayrıca, quercetin (Q) retinal dokudaki serbest radikalleri temizleyebilir ve antiinflamatuar aktivite sergileyebilir. Bu çalışmada, Q ve L’nin kombine edilerek uygulanmasının yoğun ışık yayan diyot (LED) aydınlatması koşullarına maruz bırakılan ratların retinasındaki bazı G-protein bağlı reseptörler ve beyin türevli nörotrofik faktör (BDNF) üzerindeki etkilerini araştırdık. Toplam 35 Wistar Albino rat her biri yedi rattan oluşan rastgele beş gruba ayrıldı: (1) Kontrol, (2) LED, (3) LED+L (20 mg/kg CA), (4) LED+Q (20 mg/kg CA) ve (5) LED+L+Q. Çalışma 28 gün sürdü ve ratlar 48 saat yoğun LED ışığına maruz bırakıldı. Yoğun LED ışığına maruz bırakılan ratların rodopsin (Rho), rod arrestin (Sag), G proteini alt birim alfa transdusin 1 (Gnat1) ve BDNF seviyelerinde istatistiksel olarak anlamlı bir azalma oldu. L ve Q uygulanması (özellikle bunların kombinasyonu) retina dokularında Rho, Sag ve Gnat1 aktivitesini önemli ölçüde artırdı (P <0.001). En yüksek BDNF seviyesinin L+Q grubunda olduğu belirlendi (P < 0.001). Bu sonuçlar, yoğun LED ışığı kaynaklı retinal dejenerasyona karşı L ve Q’nun birlikte kullanımının ratlarda G-protein bağlı reseptörleri ve BDNF’yi düzenleyerek retina üzerinde koruyucu etkiler sergilediğini göstermektedir. Keywords: retina, LED, lutein, antioksidan, BDNF 2 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE EFFECTS OF THE COMBINATION OF QUERCETIN AND LUTEIN ON THE G PROTEIN-COUPLED RECEPTORS AND BRAIN-DERIVED NEUROTROPHIC FACTOR IN RATS EXPOSED TO LIGHT-EMITTING DIODE (LED) LIGHT ABSTRACT Lutein (L), one of the main macular pigments of the retina, can protect retinal photoreceptors from blue light-induced damage by increasing macular pigment density while inhibiting retinal reactive oxygen species production. In addition, quercetin (Q) can scavenge free radicals and exhibit anti-inflammatory activity in the retinal tissue. In the present study, we investigated the effects of the combined administration of Q and L on some G protein-coupled receptors (GPCRs) and brainderived neurotrophic factor (BDNF) in the retina of rats exposed to intense light-emitting diode (LED) illumination conditions. A total of 35 Wistar Albino rats were randomly divided into four groups of seven rats each as follow: (1) Control, (2) LED, (3) LED+L (20 mg/kg BW), (4) LED+Q (20 mg/kg BW), and (5) LED+L+Q. The study lasted 28 days, and rats were exposed to intense LED light for 48 hours. There was a statistically significant decrease in the rhodopsin (Rho), rod arrestin (Sag), G protein subunit alpha transducing 1 (Gnat1), and BDNF in the rats exposed to intense LED light. The administration of L and Q, especially their combination, significantly improved Rho, Sag, and Gnat1 activity in retinal tissues (P <0.001). The highest levels of BDNF were determined in the L+Q combined group (P < 0.001). These results suggest that the combined use of L and Q exhibits protective effects on the retina by regulating G protein-coupled receptors and BDNF against intense LED light-induced retinal degeneration in rats. Keywords: retina, LED, lutein, antioxidant, BDNF 3 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CERRAHİ BİRİMLERDE ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN MESLEKİ BAĞLILIKLARI İLE BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ BAKIM ALGILARI ARASINDAKİ İLİŞKİ *Gülşah ENGİN, ** Ayşegül GÜNEŞ * Uzm. Hem. Arel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi ** Dr. Öğr. Üye. Beykent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hasta bakım uygulamalarının hızlı ve yoğun bir şekilde verilmesini gerektiren cerrahi birimlerde çalışan hemşirelerin dar sınırlar içerisinde standardize edilmiş bakım uygulamalarının dışında hasta bireylerin ihtiyaçları, değerleri, düşünceleri, tercihleri ve deneyimleri doğrultusunda planlanan ve uygulanan bireyselleştirilmiş bakımı uygulamaları gerekir. Bu araştırma, cerrahi birimlerde görev yapan hemşirelerin mesleki bağlılık düzeyleri ile bireyselleştirilmiş bakım algıları arasındaki ilişkinin ortaya konması amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Gereç ve Yöntem Araştırma tanımlayıcı tasarımda planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışma verileri, Aralık 2021 – Ocak 2022 tarihleri arasında toplanmış, araştırma evrenini tüm Türkiye’deki cerrahi birim hemşireleri oluştururken, araştırma örneklemi ilgili tarihler arasında ulaşılabilen 138 cerrahi hemşireleri ile sınırlandırılmıştır. Araştırmanın verileri; sosyodemografik veri formu, 4 Boyutlu Mesleki Bağlılık Ölçeği (MBÖ), Bireyselleştirilmiş Bakım Algısı(BBS) A-Hemşire Versiyonu ölçekleri ile toplanmıştır. Bulgular Hemşirelerin “mesleki bağlılık genel” ortalamasının 2,934±0,510 puan ile orta; “duygusal bağlılık” ortalamasının 3,501±0,913 puan ile yüksek, “normatif bağlılık” ortalamasının 2,725±0,853 puan ile orta, “birikmiş maliyetler” ortalaması 2,697±0,764 puan ile orta, “alternatiflerin sınırlılığı” ortalamasının 2,757±0,848 puan ile orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Hemşirelerin bireyselleştirilmiş bakım algısı puanları incelendiğinde ise “bireyselleştirilmiş bakım genel” ortalamasının 4,199±0,618 puan ile yüksek, “klinik durum” ortalamasının 4,254±0,695 puan ile çok yüksek, “kişisel yaşam durumu” ortalamasının 3,846±0,872 puan ile yüksek, “karar verme kontrolü” ortalamasının 4,370±0,660 puan ile çok yüksek olduğu görülmektedir. Bunun ile birlikte; hemşirelerin mesleki bağlılık genel puan ve alt boyut puan ortalamalarının yüksek oluşunun, bireyselleştirilmiş bakım algısı genel puan ortalamasını arttırdığı ortaya konmuştur (p=0,00). 4 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Sonuç Cerrahi birimlerde çalışan hemşirelerin mesleki bağlılık düzeyleri bireyselleştirilmiş bakım algıları ile yakından ilişkilidir. Bu nedenle hemşirelerin mesleki bağlılıklarını arttırmak hem çalışan memnuniyetini hem bakım kalitesini arttıracaktır. Anahtar Kelimeler: Cerrahi Birimler, Cerrahi Hemşireliği, Mesleki Bağlılık, Bireyselleştirilmiş Bakım THE RELATIONSHIP BETWEEN PROFESSIONAL COMMITMENTS AND INDIVIDUALIZED CARE PERCEPTIONS OF NURSES WORKING IN SURGICAL UNITS Nurses working in surgical units, which require rapid and intensive delivery of patient care practices, need to implement individualized care that is planned and applied in line with the needs, values, thoughts, preferences and experiences of patients, apart from standardized care practices within narrow limits. This research was planned and conducted in order to reveal the relationship between the professional commitment levels of nurses working in surgical units and their perceptions of individualized care. Materials and Methods The research was planned and conducted in descriptive design. The study data were collected between December 2021 and January 2022, while the study population consisted of surgical unit nurses from all over Turkey, the research sample was limited to 138 surgical nurses who could be reached between the relevant dates. The data of the research; sociodemographic data form, 4-Dimensional Occupational Commitment Scale (MBI), Individualized Care Perception (PIS) A-Nurse Version scales were collected. Results Nurses’ “professional commitment general” mean was moderate with a score of 2.934±0.510; It was determined that the mean of “emotional commitment” was high with 3.501±0.913 points, the mean of “normative commitment” was moderate with 2.725±0.853 points, the mean of “accumulated costs” was moderate with 2.697±0.764 points, and the mean of “limitation of alternatives” was moderate with 2.757±0.848 points. . When the individualized care perception scores of the nurses are examined, it is seen that the “individualized care general” average is high with 4,199±0.618 points, the “clinical status” average is very high with 4,254±0.695 points, the “personal life status” average is high with 3,846±0.872 points, and the “decision making control” average is high. It is seen that the mean of ” is very high with 4,370±0.660 points. Along with this; It was revealed that the high mean score of nurses’ professional commitment and sub-dimension scores increased the mean score of individualized care perception (p=0.00). Conclusion Professional commitment levels of nurses working in surgical units are closely related to individualized care perceptions. Therefore, increasing the professional commitment of nurses will increase both employee satisfaction and quality of care. Keywords: Surgical Units, Surgical Nursing, Professional Commitment, Individualized Care 5 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE USE DYNAMIC OF ULTRASOUND IMAGING IN THE DIAGNOSIS OF MUSCULOSKELETAL SHOULDER PATHOLOGIES: A MINI-REVIEW Mehmet SÖNMEZ Erzurum Technical University, Health Science Faculty, Physiotherapy and Rehabilitation department, Yakutiye/Erzurum Abstract Dynamic Ultrasound Imaging is an imaging method that is performed while the patient is actively moving the relevant region or muscle, when the physician placed ultrasound probe on the area or muscle that needs to be imaged. The usage of ultrasound imaging technique in diagnosing musculoskeletal pathologies especially in shoulder problems has risen in the last decade. The basic aim of dynamic ultrasound imaging technique on shoulder pathologies is the determination of accurate diagnosis. Because a clear understanding of whether a tear in a muscle on the shoulder is a full thickness or partial thickness tears will be helpful in determining the correct treatment modality. Dynamic Ultrasound Imaging is quite successful in the diagnosis of Rotator Cuff Tears especially in Supraspinatus pathologies. The sensitivity and specificity rates of dynamic ultrasound imaging in shoulder pathologies are quite high. The sensitivity and specificity rates of dynamic ultrasound imaging are 88% and 89% in comparisons made with the operational examination, which is accepted as the gold standard for diagnosing shoulder pathologies. However, several criteria have been identified in studies that are necessary to achieve high diagnostic accuracy; using the correct frequency and the experience of the radiologist. In the litarture, it is clear that imaging must be performed using the correct frequency in order to achieve these high rates. In the studies, a certain range has been determined for the frequency that should be used in order to make a correct diagnosis. This range is 7.5-11 MHz. Also, it is known that the human factor has an effect in order to achieve high success in diagnosing shoulder pathologies with Dynamic Ultrasound Imaging. Studies have shown that the diagnoses made by a radiologist with 300 or more imaging studies are more reliable. As a result, the application of dynamic ultrasound imaging technique by experienced and expert people using the correct frequency is a very successful method for diagnosing musculoskeletal shoulder pathologies. Keywords: Ultrasound Imaging, Sensitivity, Specificity, Shoulder, Diagnosis 6 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE ASSOCIATION BETWEEN DAILY COMMUTING TO WORK AND HYPERTENSION Didem Oguz Baskent University, Istanbul Hospital, Department of Cardiology, Istanbul, Turkey ORCID Code:0000-0003-4818-0170 Background Hypertension is associated with increased cardiovascular risk (1). Health effects of daily commuting is also important given that the number of people living in urbanized areas has been increasing (2,3). This study examined the association between commuting to work and hypertension. Material and method This study included 162 patients who presented to the cardiology clinic in Istanbul between March 2016 and March 2017. All patients had normal office blood pressure and were habitual commuters. Patients with diabetes mellitus, known hypertension or taking antihypertensive drugs, hyperlipidemia, coronary heart disease, hypertrophic cardiomyopathy and other structural heart diseases were excluded. All patients were divided into two groups as normotensive (group 1) and masked hypertension (group 2). Masked hypertension was defined as an office blood pressure <140/90mmHg and mean ambulatory blood pressure ≥130/80mmHg. Baseline clinical characteristics were obtained from history, physical examination and medical records. Blood tests for fasting glucose, LDL and creatinine were drawn at the time of presentation. Information about commuting, physical exercise and eating habits were collected by a survey. Results Mean age was 44.4±10.1yrs. 43% of the patients were female and 42% of them had masked hypertension. The ratio of the patients who had >45 min daily commute and waist circumference were significantly higher in masked hypertension group compared to normotensive group (56% vs 40% p=0.01; 116.7±11.7cm vs 96.5±10.4cm p=0.03 respectively). Waist circumference and commuting time were positively correlated with daytime and nighttime blood pressure measurements [daytime systolic BP r=0.32 p=0.02, nighttime systolic BP r=0.45 p=0.02; daytime systolic BP r=0.47 p=0.03, nighttime systolic BP r=0.57 p=0.02 respectively]. Conclusion Commuting time is adversely associated with elevated blood pressure and high waist circumference. The change in commuting habit may decrease the risk of hypertension thus resulting in less cardiovascular risk. 7 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book References: 1-Banegas JR, Ruilope LM, de la Sierra A, Vinyoles E, Gorostidi M, de la Cruz JJ, Ruiz-Hurtado G, Segura J, Rodríguez-Artalejo F, Williams B. Relationship between clinic and ambulatory blood-pressure measurements and mortality. N Engl J Med. 2018;378:1509–20 2-Hoehner C.M, Barlow C.E, Allen P, Schootman M. Commuting Distance, Cardiorespiratory Fitness, and Metabolic Risk. Am J Prev Med. 2012; 42:571–78. 3-Byambasukh O, Snieder H, Corpeleijn E. Relation Between Leisure Time, Commuting, and Occupational Physical Activity With Blood Pressure in 125 402 Adults: The Lifelines Cohort. J Am Heart Assoc. 2020;9:e014313 Key words: masked hypertension, commuting, waist circumference Table 1 Baseline demographic and clinical characteristics of the patients Normotensive patients(n=94) Masked hypertension (n=68) p 44.5±10.2 45.3±10.4 0.18 Female n (%) 39(41) 30(44) 0.72 BMI (kg/m²) 24.1±4.1 25.9±3.8 0.07 Height (mm) 168.3±7.0 167.4±7.8 0.26 Weight (kg) 76.3±8.9 78.4±13.6 0.09 Waist circumference (cm) 96.5±10.4 116.7±11.7 0.03 Family history of hypertension n(%) 27(29) 18(26) 0.56 Active smoking n(%) 31(33) 25(37) 0.12 At least 2 times a week >30min physical exercise n(%) 53(56) 38(56) 0.89 >45 min daily commuting to work n(%) 38(40) 38(56) 0.01 ≥2 meal with vegetable consuming n(%) 58(62) 40(58) 0.45 106.5±10.1 110.8±10.8 0.32 0.9±0.1 0.9±0.1 0.78 Fasting glucose (mg/dL) 74.4±10.2 78.8±9.5 0.08 Daytime systolic BP(mmHg) 123.7±7.5 144.9±11.9 0.01 Daytime diastolic BP(mmHg) 74.5±5.0 88.1±7.9 0.01 Night systolic BP(mmHg) 113.2±9.1 136.7±10.3 0.01 Night diastolic BP(mmHg) 65.7±5.7 78.6±7.8 0.01 Mean systolic BP(mmHg) 118.5±7.4 141.3±9.2 0.01 Mean diastolic BP(mmHg) 70.4±4.5 83.6±5.4 0.01 Age (yr) LDL (ng/dL) Creatinin (mg/dL) BMI:Body mass index, BP:blood pressure 8 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book VESTIBULAR FINDINGS IN PATIENTS WITH PERSISTENT POSTURAL-PERCEPTUAL DIZZINESS: CASE SERIES Gorkem Ertugrul Hacettepe University, Faculty of Health Sciences, Department of Audiology, Ankara, Turkey. ORCID Code: 0000-0003-2567-2711 ABSTRACT Objectives To examine the clinical features and vestibular findings of patients with Persistent Postural-Perceptual Dizziness (PPPD) who were referred to the Audiology clinic with complaints of dizziness and imbalance. Methods Videonystagmography (VNG), Head Impulse Test (HIT), Video Head Impulse Test (vHIT), Vestibular Evoked Myogenic Potentials (VEMP), Ocular-Counter Roll (OCR), Dynamic Visual Acuity (DVA) and Dizzines Handicap Inventory (DHI) were used during the vestibular assessment. Dix-Hallpike ve Supine Roll maneuvers were performed as positional tests. Results The mean age of individuals with PPPD, two women and three men, is 40 ± 7 years. The clinical findings and complaints of the individuals meet the Barany Society diagnostic criteria, and their oculomotor evaluations are normal. In 2 patients whose vHIT and VEMP tests were completed, mean VOR gains were >0.80 in all semicircular canals and otolith functions were within normal limits. The HIT and OCR tests of 3 patients whose vHIT and VEMP tests could not be completed due to their anxiety were within normal limits. No positional nystagmus was observed in the positional diagnostic maneuvers of individuals. Only one individual described minimal positional vertigo on the right Dix-Hallpike test. In the DVA test performed on 2 patients due to oscillopsia symptoms, the findings of the patients were within normal limits. According to the DHI scores of the patients were examined, it was seen that the emotional subtest scores were higher than the physical and functional component scores. Conclusion In addition to objective vestibular tests, subjective vestibular evaluations and gathering a thorough history through questionnaires are crucial in the differential diagnosis of PPPD. 9 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Keywords: chronic subjective dizziness; functional dizziness; persistent postural-perceptual dizziness; phobic postural vertigo. PERSISTENT POSTURAL-PERCEPTUAL DIZZINESS OLAN BIREYLERDE VESTIBÜLER BULGULARIN İNCELENMESİ: VAKA SERİLERİ ÖZET Amaç Bu çalışmada baş dönmesi ve dengesizlik yakınmaları ile Odyoloji kliniğine yönlendirilen Persistent Postural-Perceptual Dizziness (PPPD) olan vakaların klinik özelliklerinin ve vestibüler bulgularının incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem Vestibüler değerlendirmede videonistagmografi (VNG), Head Impulse Test (HIT), Video Head Impulse Test (vHIT), Vestibular Evoked Myogenic Potentials (VEMP) testleri, Ocular-Counter Roll (OCR), Dynamic Visual Acuity (DVA) ve Dizzines Handicap Inventory (DHI) kullanılmıştır. Pozisyonel testler olarak ise Dix-Hallpike ve Supine Roll manevraları uygulanmıştır. Bulgular İkisi kadın üçü erkek olan PPPD olan bireylerin yaş ortalaması 40 ± 7 yıldır. Bireylerin klinik bulguları ve şikayetleri Barany Society tanı kriterlerini karşılamakta olup, okülomotor değerlendirmeleri normaldir. vHIT ve VEMP testleri tamamlanabilen 2 hastanın VOR kazanları tüm semisirküler kanallarda > 0,80 üzerinde ve otolit fonksiyonları normal sınırlardadır. Anksiyeteleri nedeniyle vHIT veVEMP testleri tamamlanamayan 3 hastanın HIT ve OCR testleri normal sınırlarda elde edilmiştir. Osilopsi belirtileri nedeniyle 2 hastaya yapılan DVA testinde hastaların bulgular normal sınırlarda elde edilmiştir. Bireylerin pozsiyonel tanı manevralarında pozsiyonel bir nistagmus görülmemiştir. Sadece bir birey Dix-Hallpike testinde sağda minimal pozsiyonel vertigo tariflemiştir. Bireylerin DHI skorlarına bakıldığında ise emosyonel alt test skorlarının fiziksel ve fonksiyonel alt test skorlarına kıyasla daha yüksek olduğu görülmüştür. Sonuç PPPD ayrıcı tanısında, objektif vestibüler testlerin yanı sıra anketler aracılığıyla sübjektif vestibüler değerlendirilmelerin yapılması ve ayrıntılı hikaye alınması oldukça önemlidir. Anahtar Kelimeler: kronik subjektif dizziness; fonksiyonel dizziness; persistent postural-perceptual dizziness; fobik postural vertigo GİRİŞ Persistent Postural-Perceptual Dizziness (PPPD), kronik subjektif vertigo, fobik postural vertigo ve ilgili bozuklukların temel özelliklerini birleştiren yeni tanımlanmış bir tanısal sendromdur (Popkirova ve diğ, 2018). PPPD, vestibüler hastalıklar arasında BPPV’den sonra en sık karşılaşılan tanıdır. PPPD prevelansının ülkeden ülkeye değişiklik göstermekle birlikte yaklaşık %2,5- 23 olduğu düşünülmektedir (Brandt et al, 2015; Stabb et al, 2017). Kadınlarda erkeklerden 2 kat daha fazla görülür. Anksiyete çok güçlü bir predispozan faktördür. 10 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Bárány Society tarafından PPPD tanı kriterleri aşağıdaki gibi belirlenmiştir (Stabb et al, 2017): A. 3 ay veya daha uzun süreli çoğu günlerde baş dönmesi, dengesizlik veya non-spinning vertigo semptomlarından bir veya daha fazlası mevcuttur. 1. Semptomlar uzun (saatler süren) süreler boyunca devam eder, ancak şiddeti artabilir ve azalabilir. 2. Semptomların tüm gün boyunca sürekli olarak mevcut olması gerekmez. B. Kalıcı semptomlar belirli bir provokasyon olmadan ortaya çıkar, ancak üç faktör tarafından şiddetlenir: 1. Dik Duruş 2. Yön ve pozsiyona bakmaksızın aktif veya pasif hareket 3. Hareketli görsel uyaranlara maruz kalma veya karmaşık görsel paternler C. Bozukluk, koşullar tarafından hızlandırılır. Baş dönmesi, dengesizlik, veya akut, epizodik dahil olmak üzere denge sorunlarına, kronik vestibüler sendromlara, diğer nörolojik hastalıklara veya psikolojik sıkıntılara neden olur. 1. Epizodik veya akut durumlar olduğunda, semptomlar A kriterini karşılar. Ancak semptomlar önce aralıklı olabilir sonra kalıcı hale dönüşebilir. 2. Kronik bir sendrom olduğunda, semptomlar başlangıçta yavaş gelişebilir ve giderek kötüleşebilir. D. Semptomlar önemli sıkıntıya veya işlevsel bozulmaya neden olur. E. Semptomlar başka bir hastalık veya bozuklukla daha iyi açıklanamaz. Açıklamalar: 1) PPPD, aşağıdaki birincil semptomlarla kendini gösterir: Dizziness: Rahatsız veya bozulmuş uzamsal oryantasyon hissi Unsteadiness: Ayakta dururken dengesiz olma hissi veya yürüme Internal non-spinning vertigo: Yanlış veya çarpık sallanma hissi, kendi kendine sallanma, sallanma veya zıplama External non-spinning vertigo: Çevrede benzer hareket hisleri 2) Semptomlar her 30 günde 15 kereden fazla mevcut olmalıdır. Etkilenen bireylerin çoğu, semptomları her gün veya neredeyse her gün yaşar. Gün ilerledikçe semptomlar artma eğilimindedir. 3) Semptomların anlık şiddetlenmesi spontan olarak veya hareketle ortaya çıkabilir. Ancak birkaç saniye süren bu geçici şiddetlenmeler tüm hastalarda görülmez. Anlık alevlenmeler tek başına bu kriteri karşılamaz. 4) Bozukluk tam olarak geliştikten sonra, tetikleyici koşullara sürekli maruz kalmaya gerek kalmadan semptomlar devam eder. 5) B kriterini şiddetlendiren üç faktör klinik öyküde fark edilebilir olmalıdır, ancak bunların eşit derecede olması gerekmez. Dik duruş, ayakta durmak veya yürümek anlamına gelir. Aktif hareket, bir kişinin kendi ürettiği hareketleri ifade eder. 11 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Pasif hareket, bir kişinin taşıtlar veya diğer varlıklar tarafından hareket ettirilmesi anlamına gelir (örneğin, bir araca veya asansöre/asansöre binmek, bir hayvana binmek, kalabalığın içinde itilip kakılmak) Görsel uyaranlar, görsel ortamdaki büyük nesneler (örneğin, akan trafik, zemin veya duvar kaplamalarındaki yoğun desenler, büyük ekranlarda görüntülenen grafikler) veya yakın mesafeden görüntülenen daha küçük nesneler (örneğin, kitaplar, bilgisayarlar, mobil elektronik cihazlar) olabilir. 6) En yaygın tetikleyici durumlar, periferik veya merkezi vestibüler bozukluklar (vakaların %2530’u), vestibüler migren atakları (%15-20), belirgin baş dönmesi gösteren panik ataklar veya anksiyete (her biri %15), beyin sarsıntısı, beyin veya boyun yaralanmaları (%10-15) ve otonomik bozukluklar (%7)’dır. Diğer problemler (kardiyak, ilaç etkileşimi vb.) %3 etkilidir. Özellikle semptomlar yavaş yavaş kötüleştiğinde, tanının yeniden değerlendirilmesi gerekir ve doğrulamak için bir prospektif izleme süresi gerekebilir. 7) PPPD diğer hastalık veya bozukluklarla birlikte bulunabilir. Başka bir aktif hastalığın kanıtı mutlaka PPPD tanısını dışlamaz. Bunun yerine, hastanın vestibüler semptomlarının tanımlanan tüm hastalıklara en iyi şekilde atfedilmesini belirlemek için klinik muhakeme yapılmalıdır. Bu çalışmada baş dönmesi ve dengesizlik yakınmaları ile Odyoloji kliniğine yönlendirilen Persistent Postural-Perceptual Dizziness (PPPD) olan vakaların klinik özelliklerinin ve vestibüler bulgularının incelenmesi amaçlanmıştır. MATERYAL VE METHOD Bu çalışmada yaş ortalamaları 40 ± 7 olan ve Bárány Society PPPD tanı kriterlerini karşılayan 5 vakanın (2 kadın, 3 erkek) klinik özellikleri ve vestibüler bulguları incelenmiştir. Vestibüler değerlendirme videonistagmografi (VNG), Head Impulse Test (HIT), Video Head Impulse Test (vHIT), Vestibular Evoked Myogenic Potentials (VEMP) testleri, Ocular-Counter Roll (OCR), Dynamic Visual Acuity (DVA) ve Dizzines Handicap Inventory (DHI) ile yapılmıştır. Pozisyonel testler olarak ise DixHallpike ve Supine Roll manevraları uygulanmıştır. Vakaların temel şikayetleri ve klinik özellikleri Tablo 1’de özetlenmiştir. Tablo 1. Vakaların temel şikayetleri ve klinik özellikleri 12 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book SONUÇLAR Tüm vakaların klinik bulguları ve şikayetleri Bárány Society tanı kriterlerini karşılamakta olup, okülomotor değerlendirmeleri normal sınırlarda elde edilmiştir (Tablo 2). vHIT ve VEMP testleri tamamlanabilen 2 hastanın VOR kazanları tüm semisirküler kanallarda >0,80 üzerinde ve otolit fonksiyonları normal sınırlardadır. Anksiyeteleri nedeniyle vHIT veVEMP testleri tamamlanamayan 3 hastanın HIT ve OCR testleri normal sınırlarda elde edilmiştir. Osilopsi belirtileri nedeniyle 2 hastaya yapılan DVA testinde hastaların bulgular normal sınırlarda elde edilmiştir. Tablo 2. Vakaların okülomotor değerlendirme sonuçları Bireylerin pozsiyonel tanı manevralarında pozsiyonel bir nistagmus görülmemiştir. Sadece Vaka5 Dix-Hallpike testinde sağda minimal pozsiyonel vertigo tariflemiştir. Bireylerin DHI skorlarına bakıldığında ise emosyonel alt test skorlarının fiziksel ve fonksiyonel alt test skorlarına kıyasla daha yüksek olduğu görülmüştür (Tablo 3). Tablo 3. Vakaların Dizziness Handicap Inventory puanları Dört vaka hikayelerinde Psikiyatri bölümünün önerisi doğrultusunda antidepresan ilaç kullandıklarını belirtmiştir. Vestibüler değerlendirme sonrası Psikiyatri konsültasyonu önerilen Vaka-3’e ise Psikiyatri bölümü antidepresan tedavisi başlamıştır. Bu vakamız aynı zamanda vestibüler rehabilitasyon (VR) ile de 2 ay boyunca takip edilmiş ve VR sonrası DHI total skorunun %22’ye düştüğü görülmüştür. TARTIŞMA Bu çalışmada PPPD tanısı olan 5 vakanın temel yakınmaları, vestibüler değerlendirme bulguları ve klinik özellikleri sunulmuştur. 13 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book PPPD tanısında organik bir patoloji olup olmadığını belirlemek amacıyla objektif vestibüler testler (vHIT, VEMP, Kalorik test) ile vestibüler değerlendirmenin yanı sıra Dizziness Handicap Inventorygibi self- report Anket ve Ölçekler kullanılabilir. Tanı testleri ve konvansiyonel görüntüleme sonuçları genellikle negatif çıkarken, hastalar PPPD tanı kriterleriyle eşleşen karakteristik yakınmalara sahiptir (Popkirova ve diğ, 2018). PPPD tedavisinde, psikiyatri konsültasyonu sonrası medikal tedavi, psikoterapinin yanı sıra hastalarda anksiyetenin azaltılması amacıyla vestibüler rehabilitasyon da planlanabilir. PPPD tedavisinde, vestibüler rehabilitasyonun ve bilişsel davranış terapi (BDT) benzer etkilere sahip olduğu ifade edilmektedir (Popkirovb ve diğ, 2018). PPPD ve ilgili bozukluklarda, BDT ile birleştirilmiş ve muhtemelen ilaçlarla desteklenen vestibüler rehabilitasyon, hastaların postural dengesizliğinin azaltılmasında, vestibüler sistemleri yeniden kalibre etmesine ve günlük yaşamda hastanın bağımsızlığını yeniden kazanmasına yardımcı olabilir (Popkirovb ve diğ, 2018). Ek olarak, psikojenik dizziness ve uyku kalitesi arasında güçlü bir ilişki bulunduğu belirtilmektedir. (Kim ve diğ, 2018). Bu nedenle PPPD olan hastaların anamnezinde uyku düzenlerinin de sorgulanması tedavi yaklaşımında oldukça önemlidir. SONUÇ PPPD ayrıcı tanısında, objektif vestibüler testlerin yanı sıra anketler aracılığıyla sübjektif vestibüler değerlendirilmelerin yapılması ve ayrıntılı hikâye alınması oldukça önemlidir. Objektif vesitibüler değerlendirmeleri normal sınırlarda olan ancak subjektif vestibüler değerlendirmede emosyonel puanı yüksek olan PPPD’li hastalara Psikiyatri konsültasyonu önerilmelidir. Ek olarak, vestibüler rehabilitasyon da tedavi sürecinde PPPD olan hastalarda anksiyete seviyelerinin azaltılması amacıyla yarar sağlayabilir. KAYNAKLAR Brandt, T., Huppert, D., Strupp, M., & Dieterich, M. (2015). Functional dizziness: diagnostic keys and differential diagnosis. Journal of neurology, 262(8), 1977-1980. kumar Yadav, P., & KC, MK 2021. A Study of Predisposing Factors of Persistent Postural Perceptual Dizziness (PPPD) in Eastern Indian Population. International Journal Of Medical Science And Clinical Research Studies, 1(9), 263-266. Hüfner, K, Sperner-Unterweger B 2019. ‘Persistent-postural Perceptual Dizziness (PPPD)–Yes, It Is a Psychosomatic Condition!’ 1 Jan. 1 – 3. Ödman M, Maire R 2008. Chronic subjective dizziness. Acta oto-laryngologica, 128(10), 1085-1088. Popkirov Sa, Staab JP, Stone J 2018. Persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): a common, characteristic and treatable cause of chronic dizziness. Practical neurology, 18(1), 5-13. Popkirov Sb, Stone J, & Holle-Lee D 2018. Treatment of persistent postural-perceptual dizziness (PPPD) and related disorders. Current treatment options in neurology, 20(12), 1-11. Staab JP, Eckhardt-Henn A, Horii A, Jacob R, Strupp M, Brandt T, Bronstein A 2017. Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): Consensus document of the committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. Journal of Vestibular Research, 27(4), 191-208. Beidel, D. C., & Horak, F. B. (2001). Behavior therapy for vestibular rehabilitation. Journal of anxiety disorders, 15(1-2), 121-130. 14 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book TURKISH VALIDITY AND RELIABILITY STUDY OF THE TRUST IN THE HEALTH CARE TEAM SCALE Emel FİLİZ1 1 Health Sciences İnstitute, Selcuk University Faculty of Health Sciences, Healtcare Management, Konya, Turkey. https:// orcid.org/0000-0003-1040-7843 Handan ERTAŞ2 2 Health Sciences İnstitute, Selcuk University Faculty of Health Sciences, Healtcare Management, Konya, Turkey. https:// orcid.org/0000-0003-1794-0296 Seda Nur ÜNAL3 3 Health Sciences İnstitute, Selcuk University Faculty of Health Sciences, Healtcare Management, Konya, Turkey. https:// orcid.org/0000-0002-0526-1651 Şeyma KAHVECI4 Health Sciences İnstitute, Karatay University Vocational School of Health Services, Konya, Turkey. https://orcid.org/00000003-1264-595X 4 Purpose It is essential to better understand what constitutes patients’ trust in health care providers, and to take proper measures based on the outcomes. Since no valid and reliable studies have been found to measure individuals’ level of trust in health care professionals and factors affecting the formation of trust, the current study is considered important in terms of filling a significant gap in the literature. In this study, it was aimed to perform Turkish validity and reliability of the Trust in Health Care Team Scale, developed by Richmond et al. (2022) , and to contribute to the literature through suggesting a valid, reliable and easy to use measure instrument for researchers. Method: This study was carried out via online platforms with individuals aged over 18, and can read and write in Turkish between March and May 2022 in Konya province. Within the scope of the research, the convenience sampling method was used, and 1014 people were reached. Personal information form , and the “Trust in the Health Care Team Scale” were used to collect the data. The scale consists of 29 items and 7 subscales. The data were analyzed using package programs of SPSS 26.0 and AMOS 24.0. In the study, language validity, content validity, and construct validity were conducted regarding the scale validity. Results: When the KMO (0.965) and Bartlett’s sphericity test values (χ2(300) =28978.409; p<0.01) were examined according to the EFA results of the Trust in the Health Care Team Scale, the data were found to be suitable for analysis. It was seen that the items “people working in health services can conduct experiments (scientific research) on patients without their knowledge”, and “people working in health services respect patients’ confidentiality” were in different subscales, and were removed from the analysis, respectively. As a result of the analysis conducted with 27 items, the items “people working in health services keep medical records confidential” and “people working in health services use secure systems to store medical records” were found to 15 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book be overlapping. Both items were excluded from the analysis since “Privacy” subscale would not be available in case of excluding either of the items. The final version of the scale consists of 6 subscales and 25 items. As a result of the construct validity, it was found that the fit indices of the scale were at an acceptable level (X2/df=2.215; GFI=0.998; AGFI=0.997; NFI=0.998; RFI=0.997; RMR=0.043; SRMR=0.029). As a result of the reliability analysis, the Cronbach’s alpha value was 0.975. Conclusion: The results indicated that the Trust in the Health Care Team Scale has an adequate level of validity and reliability in Turkish culture to measure the level of trust in the health care team. Descriptors: Health Professional-Patient Relationship; Trust; Health Communication; Validation Studies 16 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CERRAHİ ALETLERİN STERİLİZASYONUNDA KULLANILAN YÖNTEMLER Nuriza Zamirbekova Sağlık Bilimler Enstitüsü, Veteriner Fakültesi, Cerrahi Anabilim Dalı, Konya, Türkiye. ORCID Code: 0000-0003-4465-5511 ÖZET Günümüzde cerrahi enfeksiyonlara karşı mücadele çok önemli bir kavram haline gelmiştir. Bu sayede sterilizasyon kavramı da büyük önem arz eder. Sterilizasyon işlemi tıp ve veteriner klinik ve hastanelerinde ameliyat sonrası dönemin seyrini zorlaştıran enfeksiyonların yayılmasını, bulaşmasını önlemek için büyük önem taşımaktadır. Hastane enfeksiyonların etkenleri hastane florasında yer alan dirençli mikroorganizmalardır. Bunların arasındaki en önemli örnekler, metisilin-dirençli Staphylococcus aureus, E. coli, Pseudomonas spp.’ler, enterokoklar, çoklu dirençli gram-negatif basiller olarak verilebilir. Bu etkenlerin sebep olduğu enfeksiyonların tedavisi zordur, geniş spektrumlu ve pahalı antibiyotiklerle uzun süreli tedavi gerektirir. Hastanın hastanede yatış süresinin uzamasına ve maliyette artışa neden olur. Hastanelerde kullanılan operasyon ve pansuman materyalerinin üzerindeki tüm patojen ve nonpatojen mikroorganizmaların yok edilmesi için sterilizasyon şarttır. Cerrahi aletlerin ve başka ekipmanların sterilizasyonu için kimyasal (kimyasal çözeltiler veya gazlar) ve fiziksel (buhar, sıcak hava vb.) yöntemler kullanılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sterilizasyon, cerrahi aletler, sterilizasyon yöntemleri. METHODS USED IN STERILIZATION OF SURGICAL INSTRUMENTS ABSTRACT Today, the fight against surgical infections has become a very important concept. In this way, the concept of sterilization is also of great importance. The sterilization process is of great importance in medicine and veterinary clinics and hospitals to prevent the spread and transmission of infections that complicate the course of the postoperative period. Causes of hospital infections are resistant microorganisms in the hospital flora. The most important examples among these are methicillin-resistant Staphylococcus aureus, E. coli, Pseudomonas spp., enterococci, multi-resistant gram-negative bacilli. Infections caused by these agents are difficult to treat and require long-term treatment with broadspectrum and expensive antibiotics. It increases the length of hospital stay of the patient and increases the cost. Sterilization is essential for the destruction of all pathogenic and nonpathogenic microorganisms on the operation and dressing materials used in hospitals. Chemical (chemical solutions or gases) 17 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book and physical (steam, hot air, etc.) methods are used for sterilization of surgical instruments and other equipment. Keywords: Sterilization, surgical instruments, sterilization methods. GİRİŞ Tıbbi cihazlar, hasta teması yoluyla kritik bakım, teşhis ve tedavi uygulamaları için kullanılmaktadır. Sterilizasyon kurallarına uyulmadığı takdirde bu uygulamar sonucu hastane enfeksiyonu olarak bilienen bir takım hastalıkların bulaşmasına sebep olmaktadır. Hastane enfeksiyonların etkenleri hastane florasında yer alan dirençli mikroorganizmalardır. Bunların arasındaki en önemli örnekler, metisilindirençli Staphylococcus aureus, E. coli, Pseudomonas spp.’ler, enterokoklar, çoklu dirençli gramnegatif basiller olarak verilebilir. Bu tür hastane kaynaklı enfeksiyonlar, Dünya Sağlık Örgütüne göre hastaneye yatıştan 48 saat sonra gelişmektedir (McEvoy ve Rowan 2019). Ayrıca bu enfeksiyonların hasta sağlığını, esenliğini ve yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Hastanede edinilen enfeksiyonlar, hayatı tehdit eden çoklu organ yetmezliği ve sepsise yol açabilmektedir (Dugani ve ark. 2017; Masterson ve ark. 2019). Amerika Birleşik Devletleri’nde her yıl yaklaşık 750.000 sepsis vakası tespit edilmektedir. Bunun sağlık hizmetlerine maliyeti 20 milyar dolardır (Guirgis ve ark. 2017). Sonuç olarak sterilizasyon sürecinde uygulama sorunları ve bilgi eksikliği ciddi enfeksiyonlara veya sağlığı tehdit eden yan etkilere neden olabilmektedir. Bu sebeple konu ile ilgili personel eğitiminin sürekliliği elzemdir. Bu derlemede sterilizasyon yöntemlerinin önemi, kullanılabilirliği, avantaj ve dezavantajları, sterilizasyon yöntemlerinin sterilize edilecek malzemeye göre seçilmesi ve takip edilmesi ile ilgili bilgi verilmiştir. Cerrahi Asepsi İlkeleri Asepsi; operasyon süresince operasyon yaralarının enfeksiyonuna engel olmak için bu yaralara bulaşabilecek mikropları ısı veya kimyasal yolla öldürmek veya mekaniksel olarak uzaklaştırmaktır. Operasyonun başarısı kullanılan aletler, pansuman malzemeleri, operatörün elleri ve operasyon bölgesinin mikropsuz hale getirilmesine bağlıdır (Aslanbey 1981). Operasyon sırasında derinin bütünlüğü bozulduğu için mikroorganizmalar derin dokulara erişirler. Genelde yaraları kontamine eden bakteriler hastanın endojen florasından, operasyon odasından, personelden ve çevreden kaynaklanır. Kontaminasyonların önüne geçmek için asepsi kurallarına uymak şarttır. Bu kuralların herhangi birisine özen gösterilmediği zaman hastanın enfeksiyon veya hastalıklara karşı riskini artırmış oluruz. Sterilizasyon Operasyon ve pansuman materyalinin üzerindeki tüm patojen ve nonpatojen mikroorganizmaların yok edilmesidir. Genellikle sterilizasyona tabi tutulan nesneler (katater, iğne, aletler, örtüler) operasyon alanına ve yaraya temas eden aletleri içerir. Sterilizasyon sadece cansız nesnelere uygulanır. Bu işlem ile bakteriler, virüsler, mantarlar elimine edilir. Sterilize edilen malzemede hiçbir canlı mikroorganizma kalmamalıdır (Fossum 2002). Sterilizasyon Yöntemleri Sterilizasyon yöntemleri kimyasal (kimyasal çözeltiler veya gazlar) ve fiziksel (buhar, sıcak hava vb.) olmak üzere ikiye ayrılır. Fiziksel sterilizasyon Bazı kimyasal maddelerle istenilen düzeyde sterilizasyon sağlanabilmesine karşın fiziksel olarak yapılan sterilizasyon daha çok öngörülür. Medikal ve şirurjikal materyallerin fiziksel sterilizasyonunda 18 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book termal enerji, filtrasyon enerjisi ve radyasyon enerjisi olmak üzere başlıca üç çeşit enerji kullanılır. Veteriner hekimliği uygulamalarında çoğunlukla termal enerjiden yararlanılırken endüstriyel ürünlerin sterilizasyonunda radyasyon ve filtrasyon enerjisi kullanılır. Fiziksel sterilizasyonda aşağıdaki yöntemler kullanılır (Samsar ve Akın, 2003). Sıcak hava (kuru ısı) ile sterilizasyon Bu amaçla pastör fırını adı verilen kuru sıcak hava sterilizasyon cihazı kullanılır. Mikroorganizmaların ölümü hücre proteinlerinin koagüle olma süreci içinde oksidasyon yolu ile yavaş yavaş gerçekleşir. Kuru sıcak ısı ile cam ve metalden yapılmış malzemeler, porselen eşya, toz halindeki maddeler, yağ ve buna benzer yüksek ısıda bozulmayacak maddeler steril edilir. Genellikle 160ºC için 120 dakika, 170ºC için 60 dakika, 180ºC için 30 dakikalık sterilizasyon süresi gereklidir (Lewis ve McIndoe, 2004). Aletler sterilizasyon kabininin raflarına yerleştirilir ve önce kapısı aralık olarak 80 °C’de 30 dakika kurutulur. Sterilizasyon 1 saat 170 °C sıcaklıkta kapısı kapalı olarak gerçekleştirilir. Daha sonra sterilizasyon kabini 60-70 °C’ye soğuduğunda kapı hafifçe açılır ve son soğutma sırasında steril aletlerin bulunduğu hazne boşaltılır. Paketlenmiş malzemelerin paketleri açılmadığı sürece, sterilliği uzun süre devam eder. Basınçlı buhar ile (otoklavda) sterilizasyon Basınçlı buhar ile sterilizasyon yöntemi polikliniklerde en çok tercih edilen yöntemdir (Fossum 2002). Otoklav denilen cihaz kullanılarak yapılır. Normal atmosferik basınçta (760 mmHg), kaynama sıcaklığı 100°C’dir. Ancak, endosporları öldürmek için sıcaklığın 100°C’yi geçmesi gerekir. Bunun üstesinden gelmek için, basıncı yapay olarak artırarak kaynama noktası yükseltilmelidir. Otoklavın prensibi budur. Basıncı artırarak, otoklav 100 ℃ veya daha yüksek (121℃) bir kaynama noktasına ulaşır ve endosporları öldürür. Geobacillus stearothermophilus, sterilizasyonun başarılı bir şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğini doğrulamak için bir gösterge olarak kullanılır (Donk 1920). Sterilizasyon minimum 120 oC’de, 2 atmosfer basınç altında, içerisine konan malzemenin büyüklüğüne bağlı olarak 15-45 dakika uygulanır. Prionların varlığından şüphe edilen durumlar için ısı derecesi 134 oC’de 18 dakika veya 132 oC’de 1 saat sterilizasyon uygulanır. Otoklavda sterilizasyon yapılırken operasyon örtü ve önlükleri, sargı bezi, pamuk vb. trommel içine katlanarak yerleştirilir. Otoklav esas olarak cam, cerrahi aletler ve atıkların ön arıtımı için kullanılır (Wallace 2016). Otoklav’lar yağlı eriyik, toz halindeki ilaçlar ve vazelin gibi maddelerin sterilizasyonunda uygun araçlar değildir (Samsar ve Akın, 2003). Tindalizasyon Tindalizasyon işlemi benmari denilen sterilizasyon aleti içerisinde yapılır. Steril edilecek malzeme üç gün boyunca 56-100 oC’de 30-60 dakika tutularak sterilize edilir. Her tindalizasyon işleminden sonra 1 gece veya 12 saat oda ısısında bekletilir. Bu bekleme sırasında ortamda bulunan sporlu bakteriler açılarak, vejetatif hale geçerler. İlk günkü işlemde ortamdaki sporsuz bakteriler ölürler. İkinci günkü işlemde açılan sporlu bakterilerin vejetatif şekilleri ölürler. Üçüncü günkü işlemde ise ortamda kalmış olan sporlardan oluşabilen vejetatif bakteriler ölürler (Gürgün ve Halkman, 1990). Radyasyon ile sterilizasyon Isı ve kimyasala karşı duyarlı olan bazı materyaller radyasyon ile sterilize edilebilir. Radyasyon organizmada ionizasyon oluşturarak öldürücü etki yapar. Gamma, X ve ultraviyole ışını radyasyonun en yaygın formudur. Sıcaklığa duyarlılıkları nedeni ile çoğu ilaç radyasyon ile sterilize edilir. Bunun 19 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book dışında sıcaklığa aşırı duyarlı doku greftleri gibi operasyon materyalleri gamma ışını ile sterilize edilir. Ultraviyole ise havadaki mikroorganizmaların yıkımlanması için kullanır (Samsar ve Akın, 2003). Radyasyonun mikroorganizmalar üzerine direkt ve indirekt olmak üzere 2 tip etkisi vardır. İlki direkt olarak DNA hasarı, diğeri ise ortamda meydana gelen ikincil reaksiyonlarla serbest radikal oluşumu ve bu radikallerin mikroorganizmaların inaktivasyonuna neden olmasıdır. Son zamanlarda mikroorganizmaların gama radyasyonuna karşı direnci araştırılmıştır. Araştırmalara göre radyasyona karşı dirienci mikroorganizmaların DNA onarım enzimlerinin aktivitelerinden ve tek zincir kırıklarını tamir edebilmelerine bağlı olduğu tespit edilmiştir (Broomfield ve ark. 2001). Bu yetkinliğe sahip olmayan suşlar, diğerlerinden çok daha fazla radyosensitiftir (Pavlopoulou ve ark. 201). Virüsler radyasyona bakteri sporlarından daha dayanıklıdır. Parazitler ve helmintler, bakterilerden daha radyo dirençlidir: ortadan kaldırılmaları için yüksek dozlarda radyasyon (4-6kGy) kullanılmalıdır. Tek sarmallı DNA virüsleri, çift sarmallı olanlara kıyasla daha yüksek radyasyon duyarlılığına sahiptir. Gram-pozitif bakterilerin radyasyon direncinin Gram-negatiflere göre daha yüksektir (Halls 1992). Doku allogreftlerinin işlenmesi, korunması ve saklanması her zaman katı aseptik koşullar altında gerçekleştirilmesine rağmen, kontaminasyona neden olan mikroorganizmaların olası varlığı, gamma ışınlaması ile terminal/sekonder sterilizasyonun gerekliliğini göstermektedir (Grieb ve ark. 2005). Bununla birlikte, önemli ve giderek artan kanıtlar gama ışınlarıyla sterilizasyonun kemik, tendon, trakea, deri ve amniyon doku greftlerinin morfolojik ve fonksiyonel özelliklerinde değişikliklere yol açtığını göstermektedir. Kemik allogreftleri ışınlandığında, kollajen lifleri gibi yapısal bileşenleri parçalanır, bu da nihai mukavemet, tokluk ve çatlak oluşmasına karşı direncin önemli ölçüde azalmasına yol açmaktadır (Triantafyllou ve ark. 2000). Gama ışınlarının bu zararlı etkileri doza bağımlıdır. 25 kGy’lik standart doz, kemik gücünü %20-30 oranında azaltmaktadır (Currey ve ark. 1997). Işınlama dozundaki her 5 kGy’lik artış, gücün ek %25 azalmasıyla sonuçlanmaktadır. Özellikle, ışınlanmış kemik greftlerinin kırılma oranı %70 olarak tespit edilmiş (Godette ve ark. 1996), bu da gamma ışınlarının sterilize edilmiş allogreftlerin kemik sertliğini önemli ölçüde azalttığı gerçeğini desteklemektedir. Tıbbi cihazların, allogreftlerin ve gıda numunelerinin standart sterilizasyonlarında kullanılan gamma radyasyon tekniği; sterilize edilen maddelerde yapısal değişikliklere neden olmaktadır. Bu değişiklikler, ışınlanmış ürünlerin klinik kullanımını olumsuz etkileme potansiyeline sahiptir. Gama radyasyonunun serbest hidroksil radikalleri ve diğer radyotoksinler ürettiği de gösterilmiştir. Bu, potansiyel olarak kansere neden olabilecek hem toksijenik hem de mutajenik etki olarak kabul edilmektedir (Harrell ve ark. 2018). Filtrasyon ile sterilizasyon Partiküllü materyallerin, sıvı ve gazdan ayırt edilebilmesine filtrasyon denir. Filtrenin tipine göre mikroorganizma ve diğer materyallerin ayırt edilmesi farklılık gösterir. Perde şeklindeki filtreler kendisinden büyük partikülleri alıkoyar. İlaçlar genellikle bu yolla sterilize edilirler (Samsar ve Akın, 2003). Havayı sterilize etmek için özel ekipmanlar mevcuttur. Bu ekipmanların içine mikroorganizma tutucu olarak özel imal edilmiş kartuş şeklinde filtreler konulabileceği gibi pamuk veya cam yünü de yerleştirilebilir. Bu şekilde operasyon odaları da sterilize edilebilir (Gürgün ve Halkman, 1990). Kimyasal Sterilizasyon Kimyasal sterilizasyon, gaz veya likid halindeki maddelerin kullanılması anlamına gelir. Nemli veya kuru sıcaklıktan etkilenen materyaller için geliştirilmiştir. Kimyasal sterilizasyonda en çok kullanılan maddeler aşağıda sıralanmıştır (Samsar ve Akın 2003). 20 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Etilen oksit, Formaldehid ile sterilizasyon, Betapropiolakton, Parasetik asit, Klorin dioksit (CLO2), Hidrojen peroksit (H2O) gaz plazma, Ozon (O3), Hidrojen peroksit+ozon (H2O2+O3) Etilen oksit ile sterilizasyon Etilen oksit patlayıcı özelliği olan, havadan biraz daha ağır, yanıcı, kokusuz, toksik gazdır. Etilen oksit karbondioksit ve freon ile karıştırıldığında istenmeyen bu özellikleri ortadan kalkar. Etilen oksit mikroorganizmaların deoksiribonukleik asidini (DNA) alkilasyon sırasında değişime uğratarak öldürür. Yüksek derecedeki ısıya ve basınçlı sterilizasyona duyarlı malzemeler (endoskoplar, plastikler, kablolar) etilen oksit ile güvenle sterilize edilebilir. Etilen oksit gazı kolayca penetre olduğu için, steril malzemeler üzerindeki gaz artıklarını uzaklaştırmak amacı ile, sterilizasyon sonunda havalandırmaya ihtiyaç vardır. Havalandırma süresi minimum 7 gündür, eğer aeratörlerle havalandırılacaksa 12-18 saat yeterlidir (Fossum 2002). Etilen oksidin sterilize özelliği; gaz konsantrasyonu, gazın yayılma süresi, sıcaklık ve nem olmak üzere 4 faktöre bağlıdır. Etilen oksit 450-1500 mg/L konsantrasyonunda etkilidir. Konsantrasyonun iki kat arttırılması sterilizasyon süresini yaklaşık olarak yarıya azaltır. Etilen oksit sterilizatörleri 21-60 °C da çalışırlar. Her 10 derecelik sıcaklık artışında etilen oksit aktivitesi iki kat artar. Gaz yayılım süresi 48 dakikadan birkaç saate kadar değişir. Oda sıcaklığında sterilizasyon yapıldığında 12 saatlik gaz yayılım süresi uygun görülür. Oda sıcaklığı 55°C’ ye ulaştığında ekspojur süresi 4 saate iner. Genel olarak daha güvenilir bir sterilizasyon için süre uzun tutulur. Etilen oksit sterilizasyonu için optimum nem % 40’dır. Kurumuş bakteri ve sporların nemlendirme süresi önemlidir. Gazın bohça ve steril edilecek aletlere penetre olması için 30-60 dakikalık süre yeterlidir. Etilen oksit sterilizasyonu için muslin veya kağıt ile paketleme yöntemleri tercih edilmez. Bu amaçla üretilen yeni şeffaf plastikler, steril objelerin gözlenmesine uygun oldukları için daha çok kullanılır. Etilen oksit sterilizasyonunda çok az oranda gaz penetrasyonuna izin veren naylon materyal çok tercih edilmez. Pamuk sargılarla sarılan paketlerin güvenli korunma süresi 15-30 gün, kağıt ile sarılanlarda 30-60 gün, plastik ile sarılıp ağzı bantla kapatılanlarda 90-100 gün ve plastik ile sarılıp ağzı sıcaklık ile kapatılanlarda da bir yıldır (Samsar ve Akın, 2003). Toksisite: Etilen oksit’in çevre güvenliği tehlikesi fazla ve çok sayıdadır. Ekipman kullanımı için üreticinin kuralları, hasta ya da hastahane personeline getirilecek tehlikelerden korumak amaçlı dikkatli bir şekilde takip edilmelidir. Etilen oksit’in vezikan özelliği vardır. Eğer yanlışlıkla dolaşım sistemine ulaşır ise, bulantı, kusma, baş ağrısı, halsizlik, üst ve alt solunum yollarında irritasyon ve kırmızı kan hücrelerinin yıkımına neden olur. Kategori 1 kanserojen maddedir ve aynı zamanda doğum anomalilerine de neden olur (Fossum 2002). Formaldehit ile sterilizasyon Saf formaldehit, 19 °C’de kaynayan, renksiz, yanıcı, zehirli ve suda yüksek oranda çözülebilen bir gazdır (Zenciroğlu 2008). Bu madde oda ısısında gaz formaldehide dönüşür. Formaldehit medical ve şirurjikal ekipman ve diğer materyallerin sterilizasyonunda kullanılabilir. Uygun koşullarda vejetatif bakteriler 1-2 saat içerisinde bu kimyasal madde ile öldürülebilir, ancak sporların öldürülebilmesi için 12 saatlik bir süre gereklidir (Samsar ve Akın 2003). Formaldehit sterilizasyonu için sıcaklık 5080 °C, nem % 50-80 olmalıdır. Yüksek sıcaklığa hassas malzemeler için tercih edilir. Malzemelerin sterilizasyon sonrası havalandırmasına ihtiyaç yoktur. Toksik, karsinojen olması ve sıvıların sterilize edilememesi dezavntajlarıdır (Zenciroğlu2008). Betaprioplaktan Hastahane odaları ve hayvan barınaklarının sterilizasyonunda kullanılır. Sporlara karşı etkilidir. Bu kimyasal madde etilen oksit ve formaldehitten daha hızlı etki gösterir. Betaprioplaktan’ın dezavantajı boyalı veya plastik yüzeylere zarar vermesidir. Yüksek derecede toksik ve karsinojendir (Rao 2008). 21 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Perasetik asit (CH3COOOH) ile sterilizasyon Perasetik asit; asetik asit, hidrojen peroksit ve suyun eşit miktarda karışımıdır. Perasetik asit, Greespan ve MacKeller tarafından 1951 yılında bakterisidal etkili olduğu bildirilmiş, keskin bir kokuya sahip berrak bir sıvıdır. Bu sıvı genellikle stabil olmayan bir yapıdadır. Oksijen ile etkileşerek asetik asit, hidrojen peroksit ve su gibi ürünlere parçalanır. Çevreye zararlı metabolitlere parçalanmaz. Ticari olarak %35-40’lık solüsyonlar halinde bulunur. Perasetik asit, endoskopik tüp üzerindeki yüzey kirleticilerini (öncelikle protein) giderir. Tıbbi ve cerrahi aletlerin (örn. endoskoplar, artroskoplar) kimyasal olarak sterilize etmek için perasetik asit kullanan otomatik bir makine 1988’de piyasaya sürülmüştür. %35 perasetik asit tek dozluk bir kapta sağlanır. Kap, kullanım anında, kapağı kapatmadan ve döngüyü başlatmadan hemen önce delinir. Konsantre perasetik asit, yaklaşık 50°C sıcaklıkta filtrelenmiş su (0.2 mm) ile %0.2’ye seyreltilir. Seyreltilmiş perasetik asit, makinenin odası içinde dolaştırılır ve dış yüzeyleri, lümenleri ve aksesuarları dekontamine ederek 12 dakika boyunca endoskopun kanallarından pompalanır. En fazla üç sert endoskopun veya bir esnek endoskopun işlenmesine izin vermek için değiştirilebilir tablalar mevcuttur. Perasetik asit kanalizasyon yoluyla atılır ve alet dört kez filtrelenmiş su ile durulanır. Perasetik asit <100 ppm’de gram pozitif ve gram negatif bakterileri, mantarları ve mayaları <5 dakika içinde etkisiz hale getirmektedir. Organik madde varlığında 200-500 ppm gereklidir. Virüsler için dozaj aralığı geniştir (12-2250 ppm), poliovirüs maya ekstraktında 15 dakikada 1500 ila 2250 ppm ile inaktive edilir. Süspansiyondaki bakteriyel sporlar, 500 ila 10.000 ppm (%0,05 ila %1) ile 15 saniye ila 30 dakika içinde inaktive edilmektedir (DHQP 2008, https://www.cdc.gov/infectioncontrol/guidelines/disinfection/sterilization/peracetic-acid.html). Perasetik asit gazı çeşitli polimer ve metaller üzerinde, özellikle poliüretan, aliminyum ve bakır üzerinde korozif etkilidir. Düşük konsantrasyonlarda bile toksiktir, solunum yolu problemlerine, ciltte irritasyona ve kabarıklara neden olur. Bu nedenle kritik malzemelerinn işlem sonrasında havalandırılması gerekir (Günaydın 2011). Klorindioksit (CLO2) Ilk olarak 1811 yılında Sir Humphry Davey tarafından sentezlenmiş, mikrobisidal ve sporosidal etkili, 11 °C’nin üzerinde gaz fazına geçen bir kimyasaldır. Klorindioksit sterilizasyon için sıvı veya gaz halinde kullanılabilir. Klorindioksit sıvı formları kimyasal sterilizasyonda gluteraldehid’e alternatif olarak düşünülmüştür. Bu solusyonlarda % 1’lik CLO bulunmaktadır. Bu tip solusyonlar fiber optik endoskopların sterilizasyonunda kullanılmaya başlanmıştır. Klorin dioksit 11 °C’nin üzerinde gaz formuna geçmesi nedeni ile ticari olarak henüz çok yaygın olmasa da gaz formunda bir sterilizasyon yöntemi olarak tanımlanmıştır. Sterilizatörler 25-30 °C arasında oda sıcaklığında çalışmakta olup, sterilizasyon % 70-80 nemde ve 10mg/L konsantrasyonda, 90 dakikada gerçekleşmektedir. Steril edilen materyal içerisinde kimyasal olarak artık bırakmaz ve kullanım konsantrasyonlarında havada patlayıcı değildir. Sterilizasyon sonrası ürün (CLO2→CL2+O2) hızla yıkıma uğrar, havalandırma süresi kısadır. Yüksek konsantrasyonlarda toksiktir. Günlük maruz kalınan doz 0.1ppm’I geçmemeli, kısa süreli (15 dakika gibi) etki 0.3 ppm’den düşük olmalıdır (Günaydın 2011). Hidrojen peroksit (H2O) gaz plazma Düşük sıcaklıkta sterilizasyon yöntemi lümenli malzemelerde etkin ve güvenilir sterilizasyon performansı sağlanmakta, kurulumu kolay, kullanımı kolay, sterilizasyon süresi kısa, toksik kalıntı bırakmaması nedeniyle çevre dostu, korozif etkisi olmayan, güvenli kullanım sağlamaktadır (Moisan ve ark. 2001). Sterilizasyon maddesi olarak kullanılan hidrojen peroksit (H2O2) kullanıcı tarafından sterilizasyon ünitesindeki alana yerleştirildikten sonra sterilizasyon cihazı tarafından ortama enjekte edilir ve hidrojen peroksit (H2O2) vakum ortamında buharlaştırılır ve dağılır. Bir biyosit olan hidrojen peroksit (H2O2) difüzyon aşamasına girerek mikroorganizmalar üzerinde öldürücü etkiye sahiptir. 22 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Uygulanan radyo frekansı (RF) enerjisi ile mikroorganizmalar ile reaksiyona girerek yaşamsal fonksiyonlarını durduracak bir plazma oluşturulur. Sterilizasyon sistemlerinde plazma ünitesinin etkisiyle kalıntı miktarı 1PPM TLV’nin altındadır. Çevre dostu bir yöntem olarak da tanımlanmaktadır. H2O2 Sterilizasyon döngüsünün adımları (ortalama 45 °C’de 45 dakika). Bu döngü birbirini izleyen beş aşamadan oluşmaktadır; vakum aşaması, H2O2 enjeksiyon aşaması, difüzyon aşaması, gaz plazma aşaması, doğrulama aşamasıdır (Günaydin 2011). Ozon (O3) ile sterilizasyon Ozon üç oksijen atomundan oluşmuş bir bileşiktir. Doğada gün ışığı, ultraviole veya elektriksel yüklerin oksijen üzerine etki göstermesiyle oluşan ozon’un gaz ve sıvı formları mevcuttur. Kuvvetli bakterisidal ve sporosidal etkisi ile birlikte çevreye zararlı değildir. Suda hızlı çözünür, stabilitesi kısa, yüksek oksidatif bir moleküldür. Bu sebeplerden dolayı ozon günümüzde atıksu arıtımı, su ve gıdaların güvenli dezenfeksiyonunda, hastane dezenfektanı vb. gibi geniş bir uygulama yelpazesinde kullanılmaktadır. Ozon organik bileşikler veya bakterilerle temas ettiğinde, ekstra oksijen atomu oksidasyon yoluyla yok etmektedir (Pekárek 2003). Ozon, hidrojen peroksit ve perasetik asitten daha kuvvetli oksidatif ve daha kuvvetli sterilizan etkiye sahiptir. Ozon sterilizatörlerin kurulumu için su, oksijen ve elektrik yeterlidir. Sterilizasyon döngüsü vakum, nemlendirme, ozon injeksiyonu ve etki gibi dört fazdan oluşmaktadır. 25-35 °C’de çevrim süresi yaklaşık 4.5 saat sürmektedir (Govindaraj ve Muthuraman, 2015). Program sonrası ozon katalitik konvertörden geçirilerek su ve oksijene çevrilir. Monitorizasyonu için kimyasal ve biyolojik indikatörleri mevcuttur. Hızlı olması, kullanıcı personel için güvenli olması, çevreye zarar vermemesi avantajlarıdır. Hidrojen peroksit+ozon (H2O2+O3) Ozon ve hidrojen peroksitin oluşturduğu etkiden birlikte yararlanılan bir sistemdir. Hidrojen peroksit radikalleri, ozonun öldürücü radikallere ayrılmasını hızlandırır. Sistem ozon ve hidrojen peroksit kombinasyonu ile çalışır. 40°C’de 46 dk., 56 dk.ve 100 dk’lık tam çevrim programları vardır. Programlarda sisteme verilen gaz dozları ve verilme sayıları değişmektedir. Ayrıca havalandırma gerektirmez. Sadece medikal oksijen ve H2O solusyonu kullanılır. Çok kanallı fleksible endoskoplar dahil olmak üzere geniş yelpazedeki medikal aletlerin sterilizasyonu için uygundur. Paketleme için selülöz içermeyen polipropilen, tyveck gibi sentetik malzeme kullanılır. Herhangi bir atığı olmadığı için atık gider sistemine ihtiyaç duymaz. Harici bir havalandırmaya ihtiyaç yoktur. Hidrojen peroksit plazma sterilizasyonunda olduğu gibi kumaş, selüloz ve sıvılar için uygun değildir. Bu yöntemle çalışan 3M firması tarafından optreoz adlı lümenli malzemeler için de sistem geliştirilmiştir. Sistemin kimyasal indikatörleri, biyolojik indikatörleri ve işlem bantları ile kontrolü mevcuttur, sistem için FDA’a başvuru yapılmıştır (Günaydın 2011). KAYNAKLAR Aslanbey D, 1981. Veteriner Operasyon Bilgisi. Ankara Üniversitesi Basımevi. Ankara.s. 5-22 Broomfield S, Hryciw T, Xiao W, 2001. DNA postreplication repair and mutagenesis in Saccharomyces cerevisiae. Mutat Res.; 486:167-184. Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases (NCEZID), Division of Healthcare Quality Promotion (DHQP) Erişim adresi: (https://www.cdc.gov/infectioncontrol/guidelines/disinfection/sterilization/peracetic-acid.html) Currey JD, Foreman J, Laketić I, Mitchell J, Pegg DE, Reilly GC, 1997. Effects of ionizing radiation on the mechanical properties of human bone. J Orthop Res.; 15:111-117. Donk P, 1920. A highly resistant thermophilic organism. Journal of bacteriology; 5(4), 373-374.]. 23 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Dugani S, Veillard J, Kissoon N, 2017. Reducing theglobal burden of sepsis.Can Med Assoc J.; 189, E2–E3.https:// doi.org/10.1503/cmaj.160798 Fossum TW, 2002. Small Animal Surgery. Second edition. Laura Pardi Duprey Medical İllustrator.p. 7-33. Godette GA, Kopta JA, Egle DM, 1996. Biomechanical effects of gamma irradiation on fresh frozen allografts in vivo. Orthopedics; 19:649–653. Govindaraj S, Muthuraman MS, 2015. Systematic review on sterilization methods of implants and medical devices. Int J ChemTech Res.; 8(2), 897-911. Grieb TA, Forng RY, Stafford RE, Lin J, Almeida J, Bogdansky S, Ronholdt C, Drohan WN, Burgess WH, 2005. Effective use of optimized, high-dose (50 kGy) gamma irradiation for pathogen inactivation of human bone allografts. Biomaterials; 26:2033-2042. Guirgis FW, Jones L, Esma R, Weiss A, McCurdy K, Ferreira J, Gray-Eurom K, 2017. Managing sepsis: electronic recognition, rapid response teams, andstandardized care save lives. J Crit Care.; 40, 296–302. Günaydın M, 2011. Yeni Sterilizasyon Yöntemleri. Songür Yayıncılık T.C. Milli Eğitim Bankalığı Acil Sağlık Hizmetleri Aseptik Teknikler. Aknem Derg.; 25 (2),170-75. Gürgün V, Halkman K, 1990. Sterilizasyon. Mikrobiyolojide Sayım Yöntemleri. İkinci Ankara. Baskı. Gıda Teknolojisi Derneği Yayın. s. 1-10. Erişim tarihi, 30 Aralık 2022. Erişim adresi: file:///C:/Users/Admin/Downloads/110030900.pdf. Halls N, 1992. The microbiology of irradiation sterilization. Med Device Technol.; 3:37-45. Harrell CR, Djonov V, Fellabaum C, Volarevic V, 2018. Risks of using sterilization by gamma radiation: the other side of the coin. International journal of medical sciences; 15(3), 274. Lewis S, McIndoe AK, 2004. Cleaning, disinfection and sterilization of equipment. Anaesthesia & Intensive Care Medicine; 5(11), 360-363. McEvoy, Rowan NJ, 2019. Terminal sterilization of medical devices using vaporized hydrogen peroxide: a review of current methods and emerging opportunities. Journal of applied microbiology, 127(5), 1403-1420. Masterson CH, Murphy E, Major I, Gonzalez, H, O’Toole D, McCarthy S, Laffey JG, Rowan NJ, 2019. Purified beta-glucan from theLentinus edodesmushroom attenuates antibiotic resistant Klebsiella pneumoniae-induced pulmonary sepsis. Am Thoracic Soc.; A28. BACTERIAL AND VIRAL LUNG INFECTIONSAND PATHOGENESIS, A1222–A122 Moisan M, Barbeau J, Moreau S, Pelletier J, Tabrizian M, L’HY, 2001. Low-temperature sterilization using gas plasmas: a review of the experiments and an analysis of the inactivation mechanisms. International journal of Pharmaceutics; 226(1-2), 1-21. Pavlopoulou A, Savva GD, Louka M, Bagos PG, Vorgias CE, Michalopoulos I, Georgakilas AG, 2016. Unraveling the mechanisms of extreme radioresistance in prokaryotes: Lessons from nature. Mutat Res Rev Mutat Res.; 767:92-107. Pekárek S, 2003. Non-thermal plasma ozone generation. Acta Polytechnica, 43(6). Samsar E, Akın F, 2003.Asepsi ve Antisepsi. Genel Cerrahi. Medipres Matbaacılık LTD.ŞTİ. Medipres. s. 1-24. Triantafyllou N, Sotiropoulos E, Triantafyllou JN, 1975. The mechanical properties of the lyophylized and irradiated bone grafts. Acta Orthop Belg. 1975; 41:35-44. Wallace CA, 2016. New developments in disinfection and sterilization. American journal of infection control; 44(5), e23-e27. 24 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book REPEAT PERIPHERAL FACIAL PARALIZY AND REPEAT ATTACKS OF STROKE: A CADASIL CASE Oruc SAHIN Beyhekim Training and Research Hospital Neurology Clinic, Konya,Turkey* ORCID Code: 0000-0003-2552-5527 ABSTRACT CADASIL, Cerebral Autosomal Dominant Arteriopathy with Infarction and Leukoencephalopathy (CADASIL) is a monogenic inherited small vessel disease. It is currently recognized as the most common genetic cause of stroke and dementia in adults. It is caused by mutations in the NOTCH3 gene on chromosome 19p13.2-p13.1 inherited in an autosomal dominant pattern. CADASIL was defined by Van Bogaert in 1955 as Binswanger’s disease in two sisters. It begins to show symptoms in the third and fourth decades of life. The predominant clinical features include migraine with aura, recurrent ischemic strokes, transient ischemic attacks, memory loss, progressive white matter degeneration, dementia, disability, and multiple psychiatric symptoms. It is a rare disease. There are very few case reports in our country. Although clinical, brain imaging and pathology tests are used in the diagnosis of the disease, the demonstration of a mutation in the NOTCH3 gene is the gold standard. CADASIL is a life-threatening and disabling disease. Despite progress so far, no treatments have been found that can limit disease progression, and only empirical treatments can be used to alleviate major disease symptoms. CASE REPORT A 55-year-old male patient came to our outpatient clinic with complaints of headache and numbness in his right arm and leg for 3 months. When the patient first came, there was no obvious deficit in his neurological examination. In brain diffusion MRI, there is 1 cm nodular diffusion restriction in the left parietal lobe white matter. A milimetric micro hemorrhage focus was observed in the medial of the left cerebellar hemisphere. He came to another neurologist with similar complaints in 2021, and in the brain diffusion MRI taken at that time, there was a diffusion restriction close to 1 cm in the left frontal. He had peripheral facial paralysis in the left half of the face in 2016 and in the right half of the face in 2018, and It was learned that the diffusion MRI taken at that time was normal. In 2017, he had a psychiatric treatment for about a year with the diagnosis of widespread anxiety and depression. The patient had occasional migraine-like headaches that lasted for about 1 day. It was learned that he took painkillers 3-4 times a month. The patient’s mother and father were not related. His father had dementia and stroke diagnoses. The patient’s older brother, who was 3 years older, had early dementia and stroke diagnoses that started 10 years ago. Also, his uncle had died of a stroke at the age of 45.The patient’s blood values were normal. He scored 26 points on the MOCA test. In the brain MRI of the patient, there were hyperintense areas in the white matter areas in the diffuse perivenricular, anterior temporal region and parianthelial region. Available MR images were compatible with CADASİL. The patient with signs 25 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book and symptoms consistent with CADASIL was referred to the medical genetics department for NOTCH 3 gene mutation analysis. The patients and their relatives were informed about genetic counseling. The patient was started on antiplatelate therapy. CONCLUSION MRI generally helps in the diagnosis of CADASIL and in the follow-up of disease progression. In addition to the clinic, brain MRI has an important place in the diagnosis of the disease. Subcortical infarction and leukoencephalopathy can be best demonstrated using brain MRI. Except for migraine with aura, MRI changes occur 10-15 years before the onset of clinical findings. Today, preimplantation genetic diagnosis offers CADASIL patients with known familial mutations the opportunity to have healthy children. There is no definitive treatment for the disease. CADASIL, which is rare, is currently accepted as the most common genetic cause of stroke and dementia in adults. In our case, the patient’s recurrent peripheral facial paralysis and stroke attacks constituted warning points for us. In this respect, we wanted to point out that CADASİL should be kept in mind. We also wanted to state that it is important to give genetic counseling to patients and their relatives. Keywords: CADASIL, Strok, facial paralysis, notch3 gene Resources: 1- Ferrante EA, Cudrici CD, Boehm M. CADASIL: New Advances in Basic Science and Clinical Perspectives. Curr Opin Hematol. 2019 May;26(3):193-198. doi:10.1097/MOH.0000000000000497.PMID: 30855338 2- Van Bogaert L. Encephalopathie sous-corticale progressive (Binswanger) a evolution rapide chez deux soeurs. Med Hellen 1955;24(1):961-72. 3- Chabriat H, Joutel A, Dichgans M, TournierLasserve E, Bousser MG. Cadasil. Lancet Neurol 2009;8(7):643-53. 4- Stojanov D, Vojinovic S, Aracki-Trenkic A, Tasic A, Benedeto-Stojanov D, Ljubisavljevic S, et al. Imaging features of cerebral autosomal dominant arteriopathy with subcortical infarcts and leukoencephalopathy (CADASIL) Bosn J Basic Med Sci. 2015; 15 :1–8 5- Yamamoto Y, Ihara M, Tham C, Low RW, Slade JY, Moss T, et al. Neuropathological correlates of temporal polar white matter hyperintensities in CADASIL. Stroke. 2009; 40 :2004–11. 6- Sicurelli F, Dotti, M.T., Stefano N.D., Malandrini A., Mondelli M., Federico A. Peripheral neuropathy in CADASIL Oct 2005 Journal of Neurology 252 (10) , pp.1206-1209 7- Bersano A, Bedini G., Oskam J., Mariotti C., Taroni F., Baratta S., Parati E.A. CADASIL: Treatment and Management OptionsSep 2017 Current Treatment Optıons in Neurology 19 (9) 8- Trikamji B., Thomas M., Hathout G., Mishra S. An unusual case of cerebral autosomal-dominant arteriopathy with subcortical infarcts and leukoencephalopathy with occipital lobe involvement DOI: 10.4103/09722327.1734 9- Peters N, Opherk C, Bergmann T, Castro M, Herzog J, Dichgans M. Spectrum of mutations in biopsy-proven CADASIL: implications for diagnostic strategies. Arch Neurol 2005;62(7): 1091-4. 10- Bowler JV. Vascular cognitive impairment. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2005;76 (Suppl 5):v35-44. 26 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book MACROSCOPIC EVALUATION OF THE EFFECT OF TRANSGLUTAMINASE 2 ON THE RATS SURGICAL WOUND HEALING Orçun İŞLER ÖZGÜN1*, Nuray YAZIHAN2, Suna CEBESOY3 1 Kastamonu University, Ihsangazi Vocational School, Veterinary Department, Kastamonu, TURKEY. ORCID: 0000-00032865-8843, Ankara University, Faculty of Medicine, Department of Internal Diseases (Physiopathology Science), Ankara, TURKEY. 2 3 Ankara University, Faculty of Science, Biology Department, Ankara, TURKEY. Injury to the skin begins a series of complex events related to inflammatory cell infiltration, cell proliferation, new tissue formation, matrix and tissue remodeling. So it causes partial regeneration of the injured area. During the wound healing process are responsible various mediators (growth factors, chemotactic factors, vasoactive amines), parenchymal cells (fibroblasts, macrophages, keratinocytes, endothelial cells), shaped elements of blood (platelets, neutrophils, monocytes) and extracellular matrix elements (collagen, elastin, glycoproteins and glycosaminoglycans). TG2 is one of the most interesting members of the transgutaminase family. Because it plays a role outside the cell in wound healing, in angiogenesis and in matrix stabilization which is important for bone repair and also inside the cell in apoptosis and cross-linking of proteins. Experimental studies show that TG2 has a positive effect on growth factors and collagen, which play an important role in wound healing. In this study; in wound healing we investigated the effects of subcutaneous TG2 application in healthy rats injured by surgical incision method from their dorsal regions. Male Wistar albino rats; we divided two groups as, 8 surgical incision groups and 8 subcutaneous TG2 applied surgical groups. Sutures were placed on the back of all anesthetized rats after surgical incision was made. On the 3rd, 5th, 10th, 12th and 15th days after wound formation, some physical changes in the skin of the rats were macroscopically observed and photographed. In the macroscopic evaluation of the wound area, it was determined that the subcutaneous TG2 group showed better wound healing than the control group. Key words: Rat, Wound healing, Transglutaminase 2, Macroscopic evaluation. *This study was supported within the scope of the project numbered SANTEZ 0443-STZ.2013-2 by the Ministry of Science, Industry and Technology and was produced from the doctoral thesis. 27 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book KEMOTERAPİ TEDAVİSİ ALAN LÖSEMİLİ ÇOCUKTA ÇİFT GÖREV YÜRÜME VE DENGE EGZERSİZLERİ İÇEREN FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON MÜDEHALESİNİN ETKİSİ: BİR VAKA ÇALIŞMASI Emel Taşvuran Horata1*, Hamide Nur Çevik Özdemir2, İbrahim Eker3 *1 2 Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü, Afyonkarahisar, Turkey. Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Afyonkarahisar, Turkey. 3 Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Çocuk Hematoloji Bilim Dalı, Afyonkarahisar, Turkey. ORCID Code: 1 0000-0002-2471-3713 2 3 0000-0002-1199-8801 0000-0002-1880-546X ÖZET Giriş Akut lenfoblastik lösemi (ALL) tedavisinin yan etkileri çocuklarda nörokognitif fonksiyon ve yürüme, denge gibi motor becerilerde çoklu problemlere neden olmaktadır (Chiou, Lin, Liao, & Yang, 2019). Normal bir yürüyüşün sağlanması ve dengenin sürdürülmesi için tek başına kas iskelet sistemine ait problemleri çözmek yeterli değildir. Dikkat ve yürütücü fonksiyonun mobilitenin sağlanmasında önemli bir rolü vardır (Giannouli, Bock, & Zijlstra, 2018). Ayrıca günlük yaşam aktiviteleri salt bir yürüyüş veya denge becerilerini içermemektedir, genellikle çoklu görevlerin eş zamanlı yapıldığı karmaşık süreçlerden oluşmaktadır (Patla & Shumway-Cook, 1999). Bu vaka çalışmasının amacı yürüme ve denge problemi olan ALL’li bir çocuğa uygulanan çift görev eğitimi içeren fizyoterapi ve rehabilitasyon programının sonuçlarının değerlendirilmesidir. Olgu ALL tanısı olan 10 yaşındaki erkek hasta indüksiyon kemoterapi tedavisi almaktaydı. Tedavinin başlangıcından yedi ay sonra hastada yürümede güçlük, dengede bozulma ve düşme şikayetleri oldu. Hastanın tedavi öncesi ve sonrası, kognitif fonksiyonu 1-geri testiyle, yorgunluk düzeyi sayısal derecelendirme ölçeğiyle, eklem hareket açıklığı gonyometreyle, kas kuvveti el dinamometresiyle, tek ve çift görev yürüme parametreleri BTS G-Walk Hareket Analiz sistemiyle; tek ve çift görev denge performansı Süreli Kalk ve Yürü testiyle (SKYT) değerlendirildi. Düşme sayısı kaydedildi. Ayrıca, hastanın yaşam kalitesi Pediatrik Yaşam Kalitesi Envanteri çocuk-ebeveyn formlarıyla değerlendirildi. Hastanın tedavi öncesinde, 1-geri testinde doğru yanıt sayısı altıydı ve yanlış yanıtı yoktu. Yorgunluk 28 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book düzeyi üçtü. Bilateral ayak bileği dorsi fleksiyon limitasyonu (sağ 17º; sol 20º) vardı. Alt ekstremite bilateral kalça fleksiyonu, diz ekstansiyonu, diz fleksiyonu, ayak bileği plantar ve dorsi fleksiyonu normatif değerlere göre zayıftı (Benfica et al., 2018; Macfarlane, Larson, & Stiller, 2008). Tek görev yürüme hızı, motor+motor çift görev yürüme hızı ve motor+kognitif yürüme hızı sırasıyla 0,76; 0,72 ve 0,55 m/sn idi. Tek görev SKYT, motor+motor çift görev SKYT ve kognitif+motor çift görev SKYT süreleri sırasıyla 16,11; 17,35 ve 23,86 sn idi. Son 6 aya ait düşme sayısı ikiydi. Yaşam kalitesi toplam puanı çocuk için 56,52 ve ebeveyn için 44,56 puandı. Hastaya çift görev yürüme ve denge egzersizlerini içeren 6-haftalık bir fizyoterapi ve rehabilitasyon programı uygulandı. Tedavinin sonunda hastanın yorgunluk düzeyi (2 puan), bilateral ayak bileği dorsi fleksiyon limitasyonu (sağ 15º; sol 15º) ve düşme sayısı (n=1) azaldı. Bununla birlikte hastanın kognitif fonksiyon (doğru sayısı=7, yanlış sayısı=0) ve alt ekstremite kas kuvvetinde artma meydana geldi. Ayrıca hastanın tek ve çift görev yürüme hızı (0,80; 0,75 ve 0,56 m/sn) ve denge performansında (11,30; 11,66 ve 15,68 sn) gelişme ve yaşam kalitesi toplam puanlarında (63,04 ve 58,69 puan) bir artış izlendi. Sonuç Kemoterapi tedavisi lösemili çocuklarda yürüme ve denge bozukluklarına yol açabilir. Bu nedenle lösemili çocuklarda fizyoterapi ve rehabilitasyon ihtiyacı doğabilir. Bu vaka çalışmasından elde edilen sonuçlar; bireysel rehabilitasyon müdahalesinin çocuğun kognisyon, eklem hareket açıklığı, kas kuvveti, yürüme ve dengesindeki iyileşmeyi ve yaşam kalitesinde artışı göstermiştir. Çocuğun rehabilitasyon ihtiyaçlarını gözeten çift görev yürüme ve denge egzersizlerini içeren bireysel bir fizyoterapi ve rehabilitasyon programı bu çocuklarda düşme sıklığını azaltarak yaşam kalitesini artırabilir. Egzersiz odaklı bir rehabilitasyon programı, hem fiziksel eksiklikleri hem de bilişsel gerilemeyi gidermek için etkili bir yöntem olabilir. Ayrıca, lösemili çocuklarda semptom gelişiminden veya tanı konulduktan hemen sonra bir egzersiz programına başlamak, gelecekteki lösemi tedavisine bağlı komplikasyon risklerini (düşmeye bağlı kırık veya yaralanma) azaltabilir. Anahtar Kelimeler: Lösemi; çocuk; yürüyüş; postural denge; düşme; görev performansı APPLICATION OF PHYSIOTHERAPY AND REHABILITATION PROGRAM INCLUDING DUAL-TASK GAIT AND BALANCE EXERCISES IN LEUKEMIA: A CASE REPORT ABSTRACT Introduction The side effects of acute lymphoblastic leukemia (ALL) treatment cause multiple problems in children’s neurocognitive function and motor skills, such as gait and balance (Chiou et al., 2019). Solving musculoskeletal problems alone is insufficient to ensure a normal gait and maintain balance. Attention and executive function have an essential role in providing mobility (Giannouli et al., 2018). In addition, activities of daily living do not only include walking or balance skills; they often consist of complex processes in which multiple tasks are performed simultaneously (Patla & Shumway-Cook, 1999). This case study aims to evaluate the results of a physiotherapy and rehabilitation program, including dualtask training applied to a child with ALL who has gait and balance problems. Case A 10-year-old male patient diagnosed with ALL was receiving induction chemotherapy. Seven months after the treatment started, the patient complained of difficulty walking, impaired balance, and falling. Before and after the treatment, the cognitive function of the patient with the 1-back test, fatigue 29 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book level with a numerical rating scale, joint range of motion with a goniometer, muscle strength with a hand dynamometer, single-and dual-task gait parameters with BTS G-Walk Motion Analysis system; singleand dual-task balance performance with the Timed Up and Go test (TUGT) was evaluated. The number of falls was recorded. In addition, the patient’s quality of life was evaluated with the child-parent forms of the Pediatric Quality of Life Inventory. Before the treatment, the patient had six correct answers and no incorrect answers in the 1-back test. His fatigue level was three. There was bilateral ankle dorsiflexion limitation (right 17º; left 20º). Lower extremity bilateral hip flexion, knee extension, knee flexion, ankle plantar and dorsiflexion were weak compared to normative values (Benfica et al., 2018; Macfarlane et al., 2008). Single-task gait speed, motor+motor dual-task gait speed, and motor+cognitive gait speed were 0.76, 0.72, and 0.55 m/s, respectively. Single-task TUGT, motor+motor dual-task TUGT, and cognitive+motor dual-task TUGT completion times were 16.11, 17.35, and 23.86 s, respectively. The number of falls in the last six months was two. The total quality of life score was 56.52 for the child and 44.56 for the parent. The patient underwent a 6-week physiotherapy and rehabilitation program that included dual-task gait and balance exercises. At the end of the treatment, the patient’s fatigue level (2 points), bilateral ankle dorsiflexion limitation (right 15º; left 15º) and the number of falls (n=1) decreased. Also, the patient’s cognitive function (correct number=7, incorrect number=0) and lower extremity muscle strength improved. In addition, the patient’s improvement in single- and dual-task gait speed (0.80, 0.75, and 0.56 m/s) and balance performance (11.30, 11.66, and 15.68 seconds) and quality of life total scores (63.04 and 58.69 points), an increase was observed. Conclusion Chemotherapy treatment may cause gait and balance disorders in children with leukemia. Therefore, the need for physiotherapy and rehabilitation may arise in children with leukemia. Results from this case study; demonstrated that the individual rehabilitation intervention improved the child’s cognition, range of motion, muscle strength, gait and balance, and improved quality of life. An individual physiotherapy and rehabilitation program that includes dual-task gait and balance exercises that consider the child’s rehabilitation needs may reduce the frequency of falls and increase the quality of life in these children. An exercise-focused rehabilitation program may be an effective method to address both physical deficiencies and cognitive decline. In addition, starting an exercise program soon after symptom development or diagnosis in children with leukemia may reduce the risk of complications (fall-related fracture or injury) associated with future leukemia treatment. Keywords: Leukemia; child; gait; postural balance; falling; task performance References Benfica, P. D. A., Aguiar, L. T., Brito, S. A. F., Bernardino, L. H. N., Teixeira-Salmela, L. F., & Faria, C. (2018). Reference values for muscle strength: a systematic review with a descriptive meta-analysis. Braz J Phys Ther, 22(5), 355-369. doi: 10.1016/j.bjpt.2018.02.006 Chiou, S. S., Lin, P. C., Liao, Y. M., & Yang, P. (2019). A cross‐sectional follow‐up study of physical morbidities, neurocognitive function, and attention problems in post‐treatment childhood acute lymphoblastic leukemia survivors. Kaohsiung J Med Sci, 35(6), 373-378. Giannouli, E., Bock, O., & Zijlstra, W. (2018). Cognitive functioning is more closely related to real-life mobility than to laboratory-based mobility parameters. European Journal of Ageing, 15(1), 57-65. doi: 10.1007/ s10433-017-0434-3 Macfarlane, T. S., Larson, C. A., & Stiller, C. (2008). Lower Extremity Muscle Strength in 6- to 8-Year-Old Children Using Hand-Held Dynamometry. Pediatric Physical Therapy, 20(2). Patla, A. E., & Shumway-Cook, A. (1999). Dimensions of mobility: defining the complexity and difficulty associated with community mobility. Journal of Aging and Physical Activity, 7(1), 7-19. 30 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ENDOMETRİYUM KANSERİ NEDENİYLE PELVİK RADYOTERAPİ UYGULANAN HASTALARDA ŞÜPHELİ SİSTİT İÇİN İDRAR TAHLİLİNİN ROLÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Büşra DEMİR ÇENDEK1 , Sedef GÖKHAN AÇIKGÖZ2 , Burcu ÖZDEMİR3 Ankara Etlik Şehir Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği, Ankara, Türkiye 0000-0002-6338-1408, 1 2 Ankara Bilkent Şehir Hastanesi, Radyasyon Onkolojisi Kliniği, Ankara, Türkiye 0000-0002-6615-9714, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği, Ankara, Türkiye 0000-0002-18513539, 3 Özet Giriş ve Amaç Pelvik radyoterapi (RT) sırasında mesane sıklıkla radyasyona maruz kalır. Radyasyonun epitel hücreleri üzerindeki etkisi sebebiyle akut dönemde ağrılı idrar yapma, idrar sıklığında artış gibi idrar yolu enfeksiyonu (İYE) semptomlarını taklit eden belirtiler ortaya çıkabilir (1). Akut radyasyon sistiti, pelvik RT alan hastaların yaklaşık % 50’sinde görülmektedir (2). Bu durum hastaların yaşam kalitesini etkiler ve bazen tedaviye ara vermeyi gerektirebilir (3). İYE tanısı klasik olarak semptomla beraber idrar analizinde lökositüri veya bakteriüri görülmesiyle konulup ampirik antibiyotik başlanılsada (4), altın standart tanı yöntemi idrar kültürüdür. Ancak RT sistitinde de lökositüri görülebilir (5). Bu çalışmanın amacı, endometrium kanseri nedeniyle RT alan ve RT sürecinde İYE semptomu tanımlayan hastalarda radyasyon sistiti ve İYE insidansını değerlendirmek ve ilişkili öngörücü faktörleri belirlemektir. Metot Aralık 2019-Ağustos 2022 arasında Ankara Şehir Hastanesi Radyasyon Onkolojisi kliniğinde endometriyum kanseri tanısıyla adjuvan pelvik RT uygulanan hastaların verileri retrospektif incelendi. Hastaların dosya verileri ile birlikte, tam idrar tetkiki ve idrar kültürleri kaydedildi. Çalışmaya 18 yaş ve üzeri, ECOG 0-2 olan, küratif amaçla tedavi alan hastalar dahil edildi. Kronik İYE olan, sistostomi veya nefrostomisi olan hastalar dahil edilmedi. Bulgular 93 hasta çalışmaya dahil edildi. 61 hasta (%65.6) asemptomatik ve 32 hasta (% 34.4) semptomatikti. Semptomu olan hastaların 13 (%41)’ünde piyüri görüldü ve bu hastaların 5’inde kültürde üreme oldu. 5 hastada idrarda nitrit pozitifti ve bu hastaların 4’ü idrar kültüründe üreme olan hastalardı. 19 hastada 31 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ise lökosit esteraz pozitifti. Kültürde üremesi olan hastalarda lökosit esterazın 2 veya 3 pozitif olduğu görüldü. Semptomu olup, kültürde üremesi olmayan hastalar radyasyon sistiti kabul edildi. Çalışmamızda endometrium kanseri nedeniyle pelvik RT alan hastaların % 29’unda radyasyon sistiti ve %5’inde İYE görülmüştür. Sonuç Radyasyon sistiti ve İYE ayrımını yapmak doğru tedavi için önemlidir. Sonuç olarak nitrit pozitifliği veya lökosit esterazın 2 veya üzeri pozitif olması İYE’nu öngörmede yardımcı olabilir. Bu konu ile ilgili daha çok hasta sayısı ile yapılan prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Radyasyon sistiti, idrar yolu enfeksiyonu, endometrium kanseri Kaynaklar 1. Viswanathan AN, Yorke ED, Marks LB, Eifel PJ, Shipley WU. Radiation dose–volume effects of the urinary bladder. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2010;76(3 Suppl): S116-22. https://doi.org/10.1016/j.ijrobp.2009.02.090 2. Smit SG, Heyns CF. Management of radiation cystitis. Nat Rev Urol. 2010;7(4):206–14 3. Vanneste BG, Van De Voorde L, de Ridder RJ, et al. Chronic radiation proctitis: tricks to prevent and treat. Int J Colorectal Dis. 2015;30(10): 1293–303. 4. Gupta K, Hooton TM, Naber KG, Wullt B, Colgan R, Miller LG, et al. International clinical practice guidelines for the treatment of acute uncomplicated cystitis and pyelonephritis in women: A 2010 update by the Infectious Diseases Society of America and the European Society for Microbiology and Infectious Diseases. Clin Infect Dis. 2011;52(5):e103-20. https://doi.org/10.1093/cid/ciq257 5. Shuford RA, Dulaney CR, Burnett OL 3rd, Byram KW, McDonald AM. Evaluating the Role of Urinalysis for Suspected Cystitis in Women Undergoing Pelvic Radiotherapy. Int J Gynecol Cancer. 2016. [Epub ahead of print]. EVALUATION OF THE ROLE OF URINALYSIS FOR SUSPECTED CYSTITIS IN PATIENTS UNDERGOING PELVIC RADIOTHERAPY FOR ENDOMETRIAL CANCER Abstract Objectives During pelvic radiotherapy (RT), the bladder is frequently exposed to radiation. Due to the effect of radiation on epithelial cells, symptoms mimicking urinary tract infection (UTI) symptoms such as dysuria and increased urinary frequency may occur in the acute period (1). Acute radiation cystitis is seen in approximately 50% of patients receiving pelvic RT (2). This affects the quality of life of patients and may sometimes require interruption of treatment (3). Although the diagnosis of UTI is classically made when leukocyturia or bacteriuria is observed in urine analysis together with symptoms and empirical antibiotics are started (4), the gold standard diagnostic method is urine culture. However, leukocyturia can also be seen in RT cystitis (5). The aim of this study was to evaluate the incidence of radiation cystitis and UTI in patients who received RT for endometrial cancer and defined UTI symptoms during RT, and to determine the associated predictive factors. 32 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Methods The data of patients who underwent adjuvant pelvic RT with the diagnosis of endometrial cancer in the Radiation Oncology Clinic of Ankara City Hospital between December 2019 and August 2022 were analyzed retrospectively. Urinalysis and urine cultures were recorded together with the patient files. Patients aged 18 years and older, ECOG 0-2, receiving treatment for curative purposes were included in the study. Patients with chronic UTI, cystostomy or nephrostomy were excluded. Results 93 patients were included in the study. 61 patients (65.6%) were asymptomatic and 32 patients (34.4%) were symptomatic. Pyuria was observed in 13 (41%) of the symptomatic patients, and bacterial growth was found in 5 of these patients culture. Nitrite was positive in urine in 5 patients. Bacterial growth was seen in urine culture in 4 of these 5 patients. In 19 patients, leukocyte esterase was positive. It was observed that leukocyte esterase was 2 or 3 positive in patients with bacterial growth in culture. Patients with symptoms but no growth in culture were considered as radiation cystitis. In our study, 29% of the patients who received pelvic RT for endometrial cancer had radiation cystitis and 5% had UTI. Conclusions It is important to distinguish between radiation cystitis and UTI, to prevent unnecessary antibiotic use and for correct treatment. As a result, nitrite positivity and/or leukocyte esterase positivity of 2 or more may be helpful in predicting infectious cystitis. Prospective studies with larger number of patients are needed on this subject. Keywords: Radiation cystitis, urinary tract infection, endometrial cancer References: 1. Viswanathan AN, Yorke ED, Marks LB, Eifel PJ, Shipley WU. Radiation dose–volume effects of the urinary bladder. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2010;76(3 Suppl): S116-22. https://doi.org/10.1016/j.ijrobp.2009.02.090 2. Smit SG, Heyns CF. Management of radiation cystitis. Nat Rev Urol. 2010;7(4):206–14 3. Vanneste BG, Van De Voorde L, de Ridder RJ, et al. Chronic radiation proctitis: tricks to prevent and treat. Int J Colorectal Dis. 2015;30(10): 1293–303. 4. Gupta K, Hooton TM, Naber KG, Wullt B, Colgan R, Miller LG, et al. International clinical practice guidelines for the treatment of acute uncomplicated cystitis and pyelonephritis in women: A 2010 update by the Infectious Diseases Society of America and the European Society for Microbiology and Infectious Diseases. Clin Infect Dis. 2011;52(5):e103-20. https://doi.org/10.1093/cid/ciq257 5. Shuford RA, Dulaney CR, Burnett OL 3rd, Byram KW, McDonald AM. Evaluating the Role of Urinalysis for Suspected Cystitis in Women Undergoing Pelvic Radiotherapy. Int J Gynecol Cancer. 2016. [Epub ahead of print]. 33 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book SELF–EFFICACY PERCEPTIONS OF HEARINGIMPAIRED WOMEN REGARDING THE PRACTISE OF PELVIC FLOOR MUSCLE EXERCISE Dilek Çayırezmez1*,Gülbu Tanrıverdi2 Çanakkale Onsekiz Mart University, School of Graduate Studies , Nursing Department, Çanakkale,Turkey 2 Çanakkale Onsekiz Mart University, School of Health, Nursing Department, Çanakkale,Turkey *1 ABSTRACT Objective The aim of this study is definition of self –efficacy perceptıons of women with hearing disabilities regarding the practice of pelvic floor muscle exercises (PFME). Material and Method This study consisted of a descriptive type, hearing-impaired woman between the ages of 18-65 who were members/trainees of Sivas Deaf Sports Club and Sivas Municipality Disabled Cultural Center. Sample selection was not made (N:328). The study was completed with 193 women who were reached and agreed to participate in the study (n:193).The data were collected face-to-face with the questionnaire form, explained to the women by the researcher who knows sign language using illustrated narration and mock-ups Data collection tool was used Personal Information Form, Broome Pelvic Floor Muscle Exercise Self-Efficacy Scale (PMSES). The evaluation of the data was analyzed using the SPSS 25.0 program using descriptive statistics, Anova, T test and Pearson Correlation test. Results The women with a mean ages 36,07±12,23, information relating to women’s PFME; 28,50% (n=55) PFME, before heard and 33,16% (n=64) PFME know, those who know 46,88 % (n=30) received this information from a health professional, the information received 29,69% of (n=19) heard the midwife ,16,06% with (n=31) were applied once a week exercises. It was determined that 61.14% of women (n=118) had never performed these exercises. Broome PMSES total score average was 35.71±27.03, effectiveness expectation sub-dimension score average was 36.81±14.10, result expectation sub-dimension score average was 34.60±16.32 It was determined that it was statistically moderate. There is a statistically significant difference between the levels of hearing, decency and frequency of performing pelvic floor exercise in terms of the total levels of the pelvic muscle selfefficacy scale (p<0.05). 34 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Conclusions According to the results, it was found that hearing impaired women do not have sufficient knowledge about PFME, the vast majority of them have never heard of the exercise and do the exercises very rarely. For this reason, it is recommended that hearing impaired women be supported with detailed visual materials on kegel exercises and that trainings be given by health professionals who use sign language effectively. Keywords: Hearing Impaired, Woman, Pelvic Muscle Floor Exercise , Self-efficacy, Nurse 35 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 3 BOYUTLU MODELLEMELERİN ANATOMİ EĞİTİMİNDEKİ ROLÜ Arş. Gör. Dr. Asuman ARKAŞ ALKLAY Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı, 21280, Diyarbakır, Türkiye ORCID: 0000-0001-8232-7530 1. Giriş Anatomi esasen canlıların üç boyutlu morfolojik yapısıyla ilgilenen bir disiplindir. Anatomi öğretiminin geleneksel veya standart yöntemleri, öncelikle didaktik ders tabanlı öğretim olmakla beraber, kadavra diseksiyonu, proseksiyon ve anatomik modelleri içeren birçok grup öğretim modelinden oluşur. İlerleyen teknolojiyle beraber radyolojik anatomiye hem klinik açıdan hem de anatomi eğitimi açısından bu alana ilgili yaklaşımlar da sıklıkla öğretime dahil edilmektedir. Anatomi öğretiminin etkinliğinin değerlendirilmesi, birçok çalışmada belirtildiği üzere çok yönlüdür. Bazı durumlarda, geleneksel olarak hazırlanmış kadavralar yerine hayvan örnekleri ve üç boyutlu laparoskopik diseksiyon modelleri kullanılmaktadır. Kadavra modellerinin veya alternatif hayvan diseksiyon modellerinin kullanımına bakılmaksızın, plastik modellerin kullanıldığı normal didaktik öğretim metodlarıyla karşılaştırıldığında olumlu bir deneysel sonuç gözlemlenmiştir. Sağlık eğitimi veren büyün lisans programlarında anatomi öğretimindeki düşüş ve sağlık eğitiminde kullanılan teknolojinin yükselişi, anatomi öğretiminde modern yöntemlerin araştırılmasına ve geliştirilmesine yol açmıştır. Bu yaklaşımlar arasında modern alternatifler olarak bilgisayar destekli öğretim ve bilgisayar destekli öğrenme yer almaktadır. Bu bilgisayar destekli programlar aracılığıyla üç boyutlu modeller ve bu modellerden üç boyutlu baskılar elde edilmekte. Üç boyutlu baskı, kişisel olarak oluşturulan veya herhangi bir yerden kolayca temin edilebilen üç boyutlu bir modelin 3D yazıcıdan sağlam bir şekilde basıldığı teknolojik bir süreçtir. 2. Üç Boyutlu Anatomi Eğitimi Anatomi eğitiminin etkinliğinin değerlendirilmesi, birçok çalışmayla belirtildiği üzere çok faktörlüdür. Anatomi eğitiminde üç boyutlu baskı modellerinin ve bunlardan elde edilmiş olan üç boyutlu baskıların faydası çok sayıda ve çeşitlilikte model üretmek için birçok kaynaktan veri elde edilebilmesidir. Bu modeller, üretimden sonra ek özelleştirme potansiyeli ile çok sayıda malzeme üzerine basılabilir. Yeterli finansmanla, bir tıp fakültesi veya veteriner fakültesinde anatomi ve ötesinde bir dizi alanda kullanıma uygun öğrenme modelleri üretebilir. Üç boyutlu baskı halinde elde edilmiş olan modellerin faydalarından biri, azaltılmış kadavra diseksiyonlarının ortaya çıkmasıdır. Mevcut üç boyutlu görüntülerden üç boyutlu baskı modellerinin oluşturulabileceği, öğrencilere ve öğretim görevlilerine bu varyasyonları kullanma ve manipüle etme becerisi sağlayan dokunsal bir deneyim sağlar. 36 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Elde edilen bu üç boyutlu modeller sağlık alanında verilen anatomi eğitiminde gerçeğe çok yakın modeller üzerinde hem eğitim görme hem de simülasyon olarak pratik yapma deneyimi sunar. Böylece bu üç boyutlu modellerler anatomi eğitimine hem daha gerçekçi hem de daha modern bir bakış açısı sağlamış olmaktadır. Üç boyutlu model ve materyal temini elde etmek için kullanılan birçok yöntem vardır. Model elde edilmek istenilen organ ya da kadavradan Bilgisayarlı Tomografi veya Manyetik Resonans görüntüleme teknikleriyle çok yönlü 2 boyutlu görüntüler elde edilir. Elde edilen bu görüntüler DICOM formatın üç boyutlu model etmek için kullanılacak programa aktarılır. Üç boyutlu model etmek için kullanılan ve farklı prensiplerde çalışan birçok yazılım modeli mevcuttur. Bilgisayar ortamında elde edilmiş olan bu modeller, üç boyutlu yazıcılar kullanılarak baskılar elde edilir. Böylece somut bir şekilde gerçek yapıyla birebir aynı olan modeller elde edilmiş olur. Yapılmış olan birçok çalışma sonucuna göre anatomik gerçekliğe dayalı dijital üç boyutlu rekonstrüksiyonların niteliksel bir karşılaştırması mükemmel bir korelasyon gösterdiği belirtilmiştir. Bulgular, üç boyutlu basılı modellerin anatomi öğretiminde kadavra diseksiyonları kadar etkili olabileceğini göstermektedir. Birçok çalışma, üç boyutlu basılı modellerin etkili öğretim araçları olabileceğini göstermiştir. Bu nedenle, daha önce yalnızca anatomik atlasların veya diğer iki boyutlu görüntülerin kullanıldığı anatomi eğitimini sağlamak için mümkün olduğunda üç boyutlu modellerin kullanılması önerilmektedir. Elde edilen bu üç boyutlu materyaller sadece anatomi eğitiminde değil aynı zamanda cerrahi eğitiminde de çok önemli bir rol oynamaktadır. Hem cerrahi simülasyon olarak asistan eğitiminde hem de yapılacak olan cerrahi operasyonların önceden planlamasını sağlayarak ameliyat başarısı ve zaman kazandırır. 3. Sonuç Bulgular, üç boyutlu basılı modellerin anatomi öğretiminde kadavra diseksiyonları kadar etkili olabileceğini göstermektedir. Birçok çalışma, üç boyutlu basılı modellerin etkili öğretim araçları olabileceğini göstermiştir. Bu nedenle, daha önce yalnızca anatomik atlasların veya diğer iki boyutlu görüntülerin kullanıldığı anatomi eğitimini sağlamak için mümkün olduğunda üç boyutlu modellerin kullanılması önerilmektedir. Üç boyutlu modeller sayesinde şeffaf bir şekilde basılabilen üç boyutlu anatominin iç yapısı daha kolay anlaşılabilmektedir. Tıbbi görüntülerin fiziksel nesnelere dönüştürülmesiyle sonuçlanan süreç, yüksek üretim maliyetleri ve uzun baskı süresi gibi olumsuz faktörlere rağmen sadece anatomi eğitiminde değil ayrıca modern cerrahinin geleceği için radikal gelişmeler içermektedir. Gelişen teknoloji ile birlikte üç boyutlu model ve baskı elde etme tekniğinin kullanımı giderek yaygınlaşmakta olup her geçen gün daha çok artacağı beklenmektedir. KAYNAKÇA 1. Li KHC, Kui C, Lee EKM, et al. The role of 3D printing in anatomy education and surgical training: A narrative review [version 1]. MedEdPublish. 2017; 6:92. 2. Kerby, J., Shukur, Z. N. and Shalhoub, J. The relationships between learning outcomes and methods of teaching anatomy as perceived by medical students. Clin Anat. 2011; 24(4), 489-497 3. Ten Brinke, B., Klitsie, P. J., Timman, R., Busschbach, J. J., Lange, J. F. and Kleinrensink, G. J. Anatomy education and classroom versus laparoscopic dissection-based training: a randomized study at one medical school. Acad Med.2014; 89(5), 806-810. 4. Collins, J. P. Modern approaches to teaching and learning anatomy. Bmj. 2008; 337, a1310. 5. Lewis, M. J. Computer-assisted learning for teaching anatomy and physiology in subjects allied to medicine. Med Teach.2003; 25(2), 204-206. 37 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 6. Older, J. Anatomy: a must for teaching the next generation. Surgeon, 2(2), 79-90 Olivieri L.J., Su L., Hynes C.F., Krieger A., Alfares F.A., Ramakrishnan K., Zurakowski D., Marshall M.B., Kim P.C., Jonas R.A. and Nath D.S. (2016). “Just-In-Time” Simulation Training Using 3-D Printed Cardiac Models After Congenital Cardiac Surgery. World Journal for Pediatric and Congenital Heart Surgery. 2004; 7(2), 164-168. 7. Fasel, J. H. D., Aguiar, D., Kiss-Bodolay, D., Montet, X., Kalangos, A., Stimec, B. V. and Ratib, O. Adapting anatomy teaching to surgical trends: a combination of classical dissection, medical imaging, and 3D-printing technologies. Surgical and Radiologic Anatomy. 2016; 38(3), 361-367. 8. O’Reilly, M. K., Reese, S., Herlihy, T., Geoghegan, T., Cantwell, C. P., Feeney, R. N., and Jones, J. F. Fabrication and assessment of 3D printed anatomical models of the lower limb for anatomical teaching and femoral vessel access training in medicine. Anat Sci Educ. 2016; 9(1), 71-79. 38 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book SİMENTAL IRKI SIĞIRLARDA DİZ EKLEM PATOLOJİLERİNİN MR GÖRÜNTÜLERİNİN İNCELENMESİ Arş. Gör. Dr. Asuman ARKAŞ ALKLAY Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı, 21280, Diyarbakır, Türkiye ORCID: 0000-0001-8232-7530 1. Giriş Diz eklemi, iskelet sisteminin fonksiyonu ve anatomisi itibarı ile diğer eklemlere nazaran en kompleks yapıya sahip olan eklemdir. Diz eklemi bu kompleks yapının yanı sıra direkt veya indirekt travmaya bağlı yaralanmalara en çok maruz kalan ve akut ya da kronik eklem hastalıklarının en sık görüldüğü eklem olarak bildirilmektedir (1). Bu eklem femur, tibia ve patella’nın katılımıyla şekilenmiş ‘incongruent ginglymus’ tarzında bileşik bir eklem çeşididir. Eklem, femur ile tibia arasında oluşan art. femorotibialis, femur ile patella arasında oluşan art. femoropatellaris tarafından oluşturur (2). Patellar eklem yüzeyinin femoral eklem yüzeyinden küçük olması ve femur’un distal condylus’u ile tibia’nın proximal condylus’u arasındaki eklem yüzeyi uyumsuzluğu nedeniyle diz eklemi, vücudun en uyumsuz eklemlerinden birisidir (3). Eklemi oluşturan kemiklerin uyumsuzluğunu gidermek için tibia ve femur’un condylus’ları arasına yarım ay şeklinde fibrocartilaginöz yapıda olan meniscus’lar bulunmaktadır (4). Özellikle ülkemizde ve bölgemizde hayvancılığın temel yapı taşlarından birini oluşturan büyük ruminant yetiştiriciliğinde, eklem hastalıklarına bağlı oluşan topallıklar uzun vadeli ciddi verim kayıplarına yol açmaktadır. Bu durum önce sürü ekonomisini ve devamında ülke ekonomisini olumsuz yönde etkilemektedir (5). Tıp ve Veteriner Hekimliğinde hastalıkların tanısında, tanıdan sonra tedavide ve gerektiğinde operasyonlarda dokuların görüntülenmesi çok önemlidir. Tıbbi görüntüleme metodları ile canlının vücuduna ve dokuya zarar vermeden, teşhis amaçlı dokuların görüntülemesine olanak sağlar. Bunların en başında Artroskopi, Röntgen, Ultrasonografi (USG), Bilgisayarlı Tomografi (BT), Manyetik Rezonans (MR) gelmektedir (6,7). Manyetic Resonance (MR); manyetik alan içerisinde canlıya radyo dalgası gönderilerek dokularda manyetik etkiyi değiştirme sonucunda dokulardan gelen sinyalleri geriye alarak görüntüyü oluşturma prensibine dayanır. MR; yüksek duyarlılığı nedeniyle diz eklemi normal olmayan yapıların teşhisinde ana görüntüleme yöntemi haline gelmiştir. Doğruluk açısından özellikle meniscus, çapraz bağların, kollateral bağların, kıkırdağın ve kemik iliğinin değerlendirilmesi için duyarlılığı en fazla ve en güvenilir görüntüleme tekniğidir (6,7,8). 39 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 2. Materyal – Metod Diz eklem materyallerimi Diyarbakır ili ve çevresindeki mezbahanelerden kesimi yapılmış hayvanlardan temin edilmiştir. Çalışma materyali olarak 6 tane Simental ırkı sığırdan alınan diz eklemleri kullanılmıştır. Diz eklemi MR çekimlerinde, çok kanallı yüksek dansiteli koiller kullanılır. Özellikle ligamentlerin daha iyi görünmesi için diz koili kullanımı önemlidir. Bu sebeple MR çekimlerimizde diz koili kullanılarak çekimler yapılmıştır. Koil masaya düz bir şekilde bırakıldı. Diz eklemi patella seviyesi koilin merkezinde olacak ve 15˚ lik bir açı oluşturacak şekilde yerleştirildi. Diz ekleminin pozisyonunun değişmesini önlemek için dizin yanları pedlerle desteklendi. Görüntüler Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde bulunan Philips Ingenia 3.0 T MR cihazından elde edildi. Kesit kalınlığı 0.6 mm olarak ayarlandı. Elde edilen görüntüler detaylı bir şekilde incelendi. Bu hayvanlarda meniscus’lerde ve ligament’lerde defektler olduğu tespit edildi. 3. Bulgular Simental ırkı sığırlara ait diz eklemi MR görüntüleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. İncelenen bu MR görüntülerinde diz eklemini oluşturan meniscus, ligament ve kıkırdak yapısında deformasyonlar olduğu açıkça ortaya konmuştur. Şekil – 1: Diz ekleminde meniscus’te artan intensiteye bağlı meniscus’ta rüptur ve aşırı dejenrasyon mevcut 40 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Şekil – 2: A: kıkırdak dejenerasyonu B: meniscus, hiperintens görüntüsü ciddi derecede meniscus dejenerasyonu C : lig.patellofemoralis, proximal kısmında dejenerasyon Şekil – 3: Çapraz bağlarda ruptur 41 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 4. Sonuç Yapılmış olan bu çalışma sonucunda simental ırkı sığırlarda diz eklemi MR görüntülerinde patolojik durumlar tespit edilmiştir. Diz ekleminde oluşan bu patolojik durumların daha erken teşhis edilip tedaviye başlanması hayvanların refahı ve buna bağlı olarakta hayvanlarda verim kayıplarının önüne geçilmiş olur. KAYNAKÇA 1. Akkoyun Sert Ö. Yeni Zellanda Tavşanlarında Diz Ekleminin Disseksiyon, Bilgisayarlı Tomografi ve Manyetik Resonans Görüntülerinden Üç Boyutlu Verilerin Elde Edilmesi. Doktora Tezi, Konya: Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, 2009. 2. König HB, Liebich HG. Veteriner Anatomi (Evcil Memeli Hayvanlar). Kürtül İ, Türkmenoğlı İ (Çeviren). 2 Baskı, Malatya: Medipress, 2015. 3. Arendt E. Anatomy and malalignment of the patellofemoral joint: its relation to patellofemoral arthrosis. Clinical Orthopaedics and Related Researc 2005; 436: 71-75. 4. Yang B, Tan H, Yang L. Correlating anatomy and congruence of the patellofemoral joint with cartilage lesions. Orthopedics 2009; 32: 20. 5. Tapkı N, Kaya A, Tapkı İ, ve ark. Türkiye’de büyük baş hayvancılığın durumu ve yıllara göre değişimi. MKÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 2018; 23(2): 324-339. 6. Yılmaz H, Sükman S. Bilgisayarlı tomografi görüntülerinden kemik dokunun modellenmesi ve FDM yöntemiyle baskısı. International of Journal of 3D Printing Technologies and Digital Industry 2019; 3(3): 227-235. 7. Doğan S, Altan MO. CT, MR kesitleri ve dijital görüntüler kullanılarak tümörlerin belirlenmesi. İTÜ Dergisi 2003; 2(4): 45-55. 8. Aydoğdu A, Aydoğdu Y, Yakıncı ZD. Temel radyolojik inceleme yöntemlerini tanıma. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi 2017; 5(2): 44-53. 42 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book SİMENTAL IRKI FETUSLARDA PALBERA’LARIN MORFOLOJİSİNİN İNCELENMESİ Arş. Gör. Dr. Asuman ARKAŞ ALKLAY Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı, 21280, Diyarbakır, Türkiye ORCID: 0000-0001-8232-7530 1.Giriş Göz, embriyonun sefalik bölgesinde, hem ektoderm hem de mezoderm gibi birkaç farklı primordial kaynaktan köken alarak gelişen bir organdır. Özel bir fonksiyona sahip göz, görme ile ilgili bütün yapıları birbirine bağlama ve bunların özel bir biçimde organizasyonunu sağlamakla görevlidir (1,2). Gözün birçok yapısı erken dönemde gelişmeye başlar, bu özellik yapıların birbiri arasındaki etkileşimi ile ilgilidir. Sonuç olarak indüktif olaylarve gözün birçok kısımının oluşumundan sonra bunların birbiri üzerine etkileri ile görüş gerçekleşir (3). 2. Göz Kapaklarının Embriyonal Gelişimi Göz kapakları ortalama olarak yedinci haftadan itibaren gelişmeye başlar. Bunlar gözün alt ve üstünde gelişen ayrıca epitelyal kenarları ile birleşen iki deri kıvrımından oluşturmuştur. Yapışmış olan göz kapağı kenarları yedinci aydan itibaren birbirinden ayrılmaya başlar (3,4). Embriyonik dönemin ilerlemesiyle beraber ortada mezordermi içeren iki ektoderm kıvrımı, gelişmekte olan korneanın üzerinde birbirlerine doğru uzamaya başlarlar. Daha sonra ektoderm tabakalarının sınırları kalınlaşır ve epitel katmanları aracılığıyla birbirleriyle kaynaşırlar (3,5). Göz kapaklarının iç yüzünü döşeyen ve skleranın ön yüzü üzerine doğru devam eden çok katlı yassı epitel, konjuktiva olarak adlandırılır (2,6). Evcil hayvanların medial göz açısında konjuktiva ile örtülü bir mezenşim kıvrımı olan üçüncü göz kapağı bulunur. Mezenşim dokusu daha sonra üçüncü göz kapağına destek sağlayan merkezi kıkırdağı oluşturur (1,2,3). Göz kapaklarının sınırları boyunca yerleşmiş kıl foliküllerinden kirpikler gelişir. Her kirpik bununla ilişkili yağ bezleri ve modifiye ter bezlerine sahiptir. Çubuk benzeri ektoderm uzantıları, göz kapaklarının medyal kantuslarından burun boşluklarının taslaklarını oluşturan gelişmekte olan nasal çukurlara kordonlar halinde uzantılar yollarlar. Bu kordonlar yüzeyle bağlantılarını kaybederek mezenşim içinde derinlere göç eder. Kordonların orta kısımları kanal haline gelerek membranöz ductus nasolacrimalisi oluşturur. Ductus nasolacrimalisin rostral ucu karşılığı olan nasal boşluğa açılırken; proximal parçası her medial kantusa dallanarak her göz kapağına birer dal verir. Bu ductuslar canaliculi lacrimalisleri oluşturur. Kanalikullerin göz kapaklarına açılma yerlerine ise punçta lacrimalis denir. Böylece göz kapağı ve göz kapağını oluşturan yapılar gelişmiş olur (5,6,7). 43 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Göz kapaklarının arka yüzeylerindeki epitel göz yaşı bezlerinin salgısıyla nemli kalmasından dolayı keratinleşme göstermemektedir. Konjuktiva adını alan bu epitel sklera üzerinde kıvrılarak korneanın ön yüzünü örter. Gözün gelişimi bu şekilde devam eder (1,2,3). 3. Materyal – Metod Bu çalışma Diyarbakır ili mezbahanelerinden ve çevre köylerden elde edilen Simental ırkı fetuslar üzerinde yapılmıştır. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı’nda bulunan 12 tane Simental ırkı fetüs gelişim evrelerine göre birinci, ikinci ve üçüncü trimester olarak gruplandırıldı ve her grupta 4 tane fetüs incelendi. Bu fetuslarda palpebrae superior ve palpebrae inferior’un gelişimini makro-anatomik olarak incelenmiştir. 4. Bulgular İncelenmiş olan Simental ırkı fetuslarda bir, iki ve üçüncü trimesterlarda palpebra superior ve palbepra inferior gelişimi gözlenmiştir. Özellikle birinci trimesterda göz küresinin oluştuğu, palpebraların içinde gelişim gösterdiği ve palpebraların çok belirgin olmayan bir şekilde olduğu olduğu gözlenmiştir (Şekil – 1, Şekil – 2). İkinci trimesterda ise göz küresinin daha çok büyüdüğü, palbepraların yapısının daha belirgin olduğu ve median hatta birleşik olduğu görülmüştür (Şekil – 3, Şekil- 4). Üçüncü trimesterda ise göz kapaklarının gelişiminin tamamlandığı ve kirpik yapısının oluştuğu gözlenmiştir (Şekil- 5, Şekil - 6). Şekil – 1: Birinci trimester fetusta palpebra gelişimi 44 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Şekil – 2: Birinci trimester fetusta palpebra gelişimi Şekil – 3: İkinci trimester fetusta palpebra gelişimi 45 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Şekil – 4: İkinci trimester fetusta palpebra gelişimi Şekil – 5: Üçüncü trimester fetusta palpebra gelişimi 46 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Şekil – 6: Üçüncü trimester fetusta palpebra gelişimi Kaynakça 1. McGeady TA, Quinn PJ, FitzPatrick ES, Ryan MT. Veteriner Embriyoloji. (Çevirenler: İlhami Çelik, Yasemin Öznurlu). 2006, Malatya: Medipres Yayınevi. 2. Sadler TW. Langman’s Medical Embryology. 1989, United States of America: Williams & Wilkings. 3. Kayalı H, Şatıroğlu G, Taşyürekli M. İnsan Embriyolojisi. 1992, İstanbul: Alfa Basım Yayın Dağıtım. 4. Zieske JD. Corneal development associated with eyelid opening. Int J Dev Biol, 2004; 48: 903-911. 5. Tawfik HA, Abdulhafez MH, Fouad YA, Dutton JJ. Embryologic and fetal development of the human eyelid. Opthal Plast Reconstr Surg, 2016; 32 (6): 407-414. 6. Barishak YR. Embryology of the eye and its adnexae. Dev Ophthalmol. 1992;24:1–142. 7. Nien CJ, Massei S, Lin G, et al. The development of meibomian glands in mice. Mol Vis. 2010;16:1132–40. 47 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book SİMENTAL IRKI FETUSLARDA İNCİSİV DİŞLERİN GELİŞİM MORFOLOJİSİNİN İNCELENMESİ Arş. Gör. Dr. Asuman ARKAŞ ALKLAY Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı, 21280, Diyarbakır, Türkiye ORCID: 0000-0001-8232-7530 1. Hayvanlarda Dişlerin Genel Yapısı Hayvanlarda bulunan dişlerin morfolojik yapıları ve sayıları arasında önemli farklar bulunmaktadır. Bütün bu farklılıklara rağmen bütün dişler mine (enamel), dentin ve sement yapısından oluşmaktadır (1). Evcil memeli hayvanlarda dahil çoğu memeli hayvanda geçici yani süt dişleri (dentes decidui) ve kalıcı (dentes permanentes) dişler olmak üzere iki tür diş gelişimi (dentitisyon) formu gözlenmektedir. Bu hayvan türleri difidont (dphydont) türler olarak sınıflandırılırlar. Kalıcı dişlerden daha az sayıda olan geçişi dişler in çıkması doğumdan itibaren 6 ile 24 ay sonra gerçekleşir. Kalıcı dişlerin tomurcukları, süt dişlerinin lingual kısmında bulunur ve gelişimin 3. ayında oluşur. Bu kalıcı diş tomurcukları post-natal (doğum sonrası) dönemin yaklaşık 6.yılına kadar uykuda halinde kalır. Daha sonra diş tomurcukları büyümeye başlar, böylece karşılık gelen süt dişlerinin alt tarafını iterler ve dökülmelerine yardımcı olurlar. Kalıcı diş büyüdükçe, üstteki süt dişinin kökü osteoklastlar tarafından emilir (1,2). Dişler bireysel olarak brahiyodont (brachyodont) ve hipsodont (hypsodont) dişler halinde sınıflandırılır. Brahiyodont diş, diş eti dışında uzanan bir taç kısımı, çene kemiğine gömülü kök bölgesi ve taç bölgesi ile kök arasında daralan bir şekilde oluşmuş diş etiyle sarılı boyun kısmından oluşur. Hipsodont dişler de bir gövdeye ve bir kök yapısına sahiptirler. İnsan ve carnivorların dişleri brahiyodont diş sınıfındandır. Domuzlarda köpek dişleri hipsodont diş olup, diğer dişlerin tamamı brahiyodont diştir. Sadece alt çenede bulunan ruminant kesici dişleri brahiyodont, azı dişleri ise hipsodont diş grubundandır (1). Ruminantlarda, kesici – incisiv dişler brahiyodont yapıda olduğu için bu çalışmamızda brahiyodont dişlerin geliimini inceledik. 2. Brahiyodont Diş Gelişiminin Embriyolojisi Dişlerin gelişimi embriyoik dönemin ortalama olarak 6. Haftasıyla beraber gelişmeye başlar. Dişler, iki embriyonal yaprak olan ektoderm ve mezodermden köken almaktadırlar. Embriyonal dönemde dişlerin gelişimi iki kısımdan oluşur; birinci embriyonal taslağın ortaya çıkması, ikinci ise embriyonal taslakları dişlerin sert kısımlarını oluşturmasıdır (1,3). Hayvanlarda diş gelişiminde rol oynayan morfojenik ve indüktif mekanizmalar, farklı hayvan türlerinin değişik diş türlerinin tamamında benzer gelişim aşamalarını izler. Dişin embriyonal gelişimi, 48 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book dental lamina ektodermi ve alttaki krista nöralis kökenli mezenşim arasındaki karşılıklı etkileşim ile başlamaktadır (1,2,4). Dental lamina boyunca gerçekleşen ektoderm dokunun bölünerek çoğalmasımezenşim tabakasına doğru uzanan diş tomurcuklarını (dental tomurcukları) oluşturur. Tomurcuklar, her dişin ektoderm taslağına karşılık ve sayıları geçici dişlerin sayısına eşittir. Diş tomurcukları mezenşim doku içinde ilerledikçe kep şeklini alır. Dental kepin konkav yüzünün hemen altındaki mezenşim doku yine aynı şekilde mezenşim kökenli olan dental papillayı oluşturur. Dental kep, çene mezenşimi içinde daha derine ilerledikçe çan şeklinde bir görünüm alarak dental laminadan çıkan hücre kordonu vasıtasıyla ağız epiteli ile olan bağlantısını sürdürür. Dental laminanın altındaki retiküler katman hücrelerinin indükleyici etkisi nedeniyle enamelin (mine) iç katman hücreleri uzar ve mine dokusunu oluşturan ameloblastlara farklılaşırlar. Ameloblastların gelişiminin devam etmesiyle beraber dental papillanın altındaki mezenşim hücreleri odontoblastları şekillendiren yüksek prizmatik hücrelere dönüşürler (1,5). Ameloblastlar ilk olarak dental papillanın tepe bölgesinde oluşur ve gittikçe bu yapının yanlarına doğru gelişen taç kısmıyla beraber dental papillanın tabanına doğru yayılır. Bu gelişim aşamasıyla beraber odontoblastlar predentini şekillenmiş olur. Predentinin matriksinde hidroksiapatit ve foloroapatit kristallerinin çökelmesi ve bunların mineralizasyonuyla beraber dentin şekillenir (1,6,7). Diş papillasının merkezi bölümü dişin pulpasına (pulpa dentis) dönüşür. Dentinin indüktif etkisi altında papillanın ucundaki ameloblastlar ve odontoblastlar göç ederek enameli oluştururlar. Ameloblastlar diş yüzeyine göç ederken; odontoblastlar pulpa boşluğuna göç ederler. Böylece dentin ve mine şekillenmeye devam eder. Dentin ve minenin bu gelişimi mine organının apeksinden bazisine doğru ilerlermesiyle dişin taç kısımı ortaya çıkar. Böylece mine organının tabanı, dişin taç kısımıyla kökü arasındaki sınır şekillenmiş olur (7,8). Mine dokusunun taban kenarında bulunan be birbirleriyle temas halinde olan iç ve dış epitel katmanları çoğalarak mezenşime doğru uzanan epitel kök kılıf adında, tüp benzeri bir yapı oluşur. Bu epitel kılıf, dental papillanın mezenşim hücrelerini, odontoblastları ve dentini oluşturmak üzere indükleyerek diş kökünün şekillenmesini sağlar (1) . Kök kısmını şekillendiren epitel kök kılıfında retiküler katman bulunmadığı için ameloblast farklılaşması gerçekleşmez. Bu sebeple kök mine dokusuyla kaplanmamış olur(1). Bütün bu gelişim evrelerini takiben, dişi saran mezenşim yoğunlaşarak vasküler mezenşim katmanı olan dental keseyi oluşturur. Bu dental kesenin gelişmekte olan kök dokusuna komşu iç katman hücreleri, diş kökünü kaplayan sementum benzeri yani kemik benzeri bağ dokusunu oluşturan sementoblastlara farklılaşır. Sementoblastlar daha sonra sementositlere dönüşürler (1,4,6). Dental kesenin dış katmanındaki mezenşim katmanında osteoblastlar gelişir. Bu osteojenik hücreler dişi çeneye bağlanmasını sağlayan diş alveollerini şekillendiren şekillendiren kemik yapısını oluştururlar (1). Dental kesenin orta mezenşimal hücreleri, perodental ligamentleri oluşturur (1). 3. Materyal – Metod Bu çalışma Diyarbakır ili mezbahanelerinden ve çevre köylerden elde edilen Simental ırkı fetuslar üzerinde yapılmıştır. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı’nda bulunan 12 tane Simental ırkı fetüs gelişim evrelerine göre birinci, ikinci ve üçüncü trimester olarak gruplandırıldı ve her grupta 4 tane fetüs incelendi. Bütün Simental fetuslarda sadece alt çenede bulunan ve emriyonal dönemde de sadece alt çenede gelişim gösteren incisiv (kesici) dişlerin her üç trimester için gelişim aşamaların bağlı morfolojileri incelendi. 49 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 4. Sonuç İncelenen Simental ırkı fetuslarda incisiv dişlerin gelişim aşamaları morfolojik olarak incelendi. Birinci trimester Simental ırkı fetuslarda incisiv dişlerin tomurcuk yapılarının çok net bir şekilde gözlenememiştir (Şekil – 1). Bu fetuslarda incisiv dişlerin gelişeceği alt çene yani mandibu’nın kıkırdaksal bir yapıda olduğu gözlendi ( Şekil-2). Şekil – 1: 1.timester Simental ırkı fetus alt çene Şekil – 2: 1. Trimester Simtal ırkı fetus alt çene 50 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book İncelenmiş olan 2. trimester Simental ırkı fetuslarında ise mandibulanın kıkırdak yaısında olduğu ancak incisiv diş tomurcuklarının görülmeye başlandığı gözlemlenmiştir. Şekil – 3: 2.trimester Simental ırkı fetus alt çene ve incisiv dişlerinin gelişimi Şekil- 4: 2.trimester Simental ırkı fetus alt çene ve incisiv dişlerinin gelişimi 51 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Simental ırkı 3. Trimester fetuslarında ise alt çenede incisiv diş taslağının tamamen oluştuğu ve dış bakıdan gözlemlenebildiği görülmüştür. Şekil – 5: 3. Trimester Simetal ırkı fetuslarda incisiv diş taslağı KAYNAKÇA 1. McGeady TA, Quinn PJ, FitzPatrick ES, Ryan MT. Veteriner Embriyoloji. (Çevirenler: İlhami Çelik, Yasemin Öznurlu). 2006, Malatya: Medipres Yayınevi 2. Sadler TW. Langman’s Medical Embryology. 1989, United States of America: Williams & Wilkings. 3. Hovorakova M, Lesot H, Peterka M, Peterkova R. Early development of the human dentition revisited. Journal of Anatomy. 2018: 233 (2): 135-145. 4. Tucker A, Shape P. The cutting – edge of mammalian development; how the embryo makes teeth. Nature Reviews Genetics. 2004; 5: 499-508. 5. Bollobas E. The body and processes of the fetal maxilla. Acta Morphol Hung. 1984; 32: 217-230. 6. Hovoraka M, Lesot H, Peterka M, et al. The development relationship between the deciduous dentition and the oral vestibule in human embryos. Anat Embryol. 2005; 209: 303-313. 7. Kayalı H, Şatıroğlu G, Taşyürekli M. İnsan Embriyolojisi. 1992, İstanbul: Alfa Basım Yayın Dağıtım. 52 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE EFFECT OF LEVOTHYROXINE USE ON MENTAL HEALTH DIFFICULTIES AND MINDFULNESS AWARENESS IN ADOLESCENT PATIENTS WITH HASHIMOTO’S THYROIDITIS ACCORDING TO THE PRESENCE OF THYROİD AUTOANTIBODIES? Mehmet Erdem Uzun1, Nazan Kaymaz2, Özlem Kara3 Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital, University of Health Sciences, Department of Child Psychiatry, Bursa, Turkey. https://orcid.org/0000-0003-4311-2670 1 Çanakkale Onsekiz Mart University, Department of Pediatrics, Çanakkale, Turkey https://orcid.org/0000-0002-3962-4799 2 Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital, University of Health Sciences, Department of Child Endocrinology, Bursa, Turkey. https://orcid.org/0000-0003-0915-5546 3 ABSTRACT Aim: To investigate whether there is a difference in mental health difficulties and mindfulness awareness between adolescent patients with Hashimoto’s thyroiditis (HT) with and without levothyroxine (LT4) use and to investigate whether thyroid autoantibodies have an effect on this issue. Method: A case-control study was conducted. The case group consisted of adolescents with HT and was divided into two groups according to LT4 use, and the control group consisted of healthy adolescents. To screen mental health difficulties and mindfulness awareness, Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) and Mindful Attention Awareness Scale (MAAS) scales were used. Scale scores were compared by performing a correlation analysis between the groups with regard to LT4 use and thyroid autoantibodies. Results: Eighty-six adolescent patients with HT (median age 15.35 years; 86% female) were matched with 63 control subjects (median age 14.70 years; 73% female). There was no effect of LT4 use on MAAS and SDQ total scores (p=0.827 and; p=0.699, respectively). An inverse relationship was found between TPOAb titers and conduct problems scores, a subscale of SDQ, in the patients who receive LT4 (p=0.04 and r=-0.299). Conclusion: Levothyroxine alone does not affect the scale results. While higher TPOAb titers positively affect the conduct problems subscale of SDQ, the level of mindfulness in the patients is adversely affected by higher TGAb levels. In HT, a preventive position can be taken by making a situation determination according to these results. Keywords: Adolescent, Hashimoto’s thyroiditis, levothyroxine, mindfulness, health difficulties 53 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book KIRIK, KIRILGANLIK VE DÜŞMEYE YÖNELİK BESLENME YAKLAŞIMLARI Meryem ALTIN1*, Merve YILMAZ2 1 Tınaztepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, İzmir, Türkiye, ORCID ID: 0000-00030625-9753 2 Tınaztepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, İzmir, Türkiye. ORCID ID: 0000-00030730-8908 ÖZET Osteoporoz, düşük kemik mineral yoğunluğu ve zayıflamış kemik gücü ile karakterize edilen sistemik bir iskelet bozukluğudur. Düşük kemik mineral yoğunluğu, osteoporoz ve düşme ile ilişkili kırıklar önemli bir sosyoekonomik ve halk sağlığı yükü oluşturmaktadır. Yaşlılarda hem düşük fiziksel aktivite hem de yetersiz diyet alımı, öncelikle kemik ve kas sağlığı etkileri yoluyla, kırılganlığın başlamasında ve ilerlemesinde, düşme ve kırıkların meydana gelmesinde önemli bir role sahiptir. Beslenme değiştirilebilir bir risk faktörü olduğundan, kırılganlık, kırık ve düşmeyi önleme ve tedavi etme stratejileri diyet değişikliğini dikkate almaktadır. Daha fazla meyve, sebze ve tam tahıllı gıda tüketimi ile karakterize edilen yüksek kaliteli, daha sağlıklı diyet modelleri, daha düşük kırık riski ile ilişkilendirilmektedir. Yüksek kaliteli diyet modellerine daha fazla uyumun yararlı etkilerinin en çok Akdeniz diyeti ile ilgili yapılan çalışmalarda belirgin olduğu gösterilmektedir. Ek olarak, besinlerle enerji ve protein ve mikro besinlerin yeterli düzeylerde alımı daha düşük kırık ve kırılganlık riskiyle bağlantılı olduğu belirtilmektedir. Bu makale, kırılganlık, kırık ve düşmenin patogenezinde beslenme ve fiziksel aktivitenin rolüne ilişkin son kanıtları sunmakta ve yaşlılar arasında kırılganlık, kırık ve düşmeyi önlemek ve azaltmak için beslenmeye odaklanan önceden uygulanmış müdahalelerin incelemesini sunmaktadır. Anahtar kelimeler: Kırık, kırılganlık kırığı, düşme, beslenme. NUTRITIONAL APPROACHES IN FRACTURE, FRAGILITY AND FALLING ABSTRACT Osteoporosis is a systemic movement disorder fueled by low bone mineral density and weakened bone strength. Low bone mineral density, osteoporosis, and fractures caused by falls constitute a significant socioeconomic and public health burden. In the elderly, both low physical activity and inadequate dietary intake play an important role in the prevention and progression of frailty, falls and fractures, primarily through bone and muscle health effects. Because it is a risk factor that can alter diet, she considers reducing diet without reducing fragility, fracture and falls prevention and treatment. High-quality, healthier diet patterns given strictly with the consumption of more fruits, vegetables, and full-blown foods do not consume with a lower risk of breakouts. It shows the most emphasis placed 54 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book on the Mediterranean diet, reaping the benefits of greater adherence to high-quality dietary patterns. In addition, adequate intake of nutrients and energy and protein and micronutrients is associated with a lower risk of fracture fragility. This article presents the latest evidence on the role of nutrition and physical activity in the pathogenesis of frailty, fracture, and falls, and provides a review of applied interventions focused on nutrition to prevent and reduce frailty, fracture, and fall among the elderly. Anahtar kelimeler: Fracture, fragility fracture, fall, nutrition. GİRİŞ 2017 yılı Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ülkemizdeki yaşlı nüfusun oranı %8.5’dir. Nüfus projeksiyonlarına göre bu oranın 2023 yılında %10.2’ye yükselmesi tahmin edilmektedir (Türk İstatistik Kurumu, 2014). 2000 yılında, osteoporotik kırığın tahmini prevalansı dünya çapında 9 milyon ve 2020’de kalça kırığı prevalansı için >2 milyon ve 2050’de vertebra kırığı için >4 milyona ulaşması beklenmektedir. Yaşam beklentisi arttıkça, daha fazla insan kalça kırığı, vertebra kırığı, bilek kırığı ya da yaşama riskiyle karşı karşıya kalmaktadır (Matía-Martín vd., 2019). Osteoporoz, kemik kütlesinde azalma ve kemik dokusunun mikromimarisinde bozulma ile karakterize, kemik kırılganlığı ve kırılma riskinin artmasına neden olan sistemik bir iskelet hastalığıdır. (NIH Consensus Statement Online, 2017). Hastalığın teşhisi, kemik gücünün önemli bir belirleyicisi olan kemik mineral yoğunluğunun kantitatif olarak değerlendirilmesine dayansa da osteoporozun klinik önemi ortaya çıkan kırıklarda yatmaktadır. Çünkü çeşitli iskelet dışı faktörler kırık riskine katkıda bulunmaktadır (Kanis vd., 2019). Kırık riski, kemiklerin daha gözenekli ve kırılgan hale gelmesiyle artmaktadır. Kemik kaybı, kırıklar oluşuncaya kadar belirti ve semptom vermeksizin sessizce ilerlemektedir. Bu nedenle hastalar osteoporoza sahip olduklarını veya osteoporoz riski taşıdıklarını bilmemektedir (Ünlü vd., 2021). MATERYAL VE METOD 2022 Kasım ayında ‘Google Scholar’ ve ‘PubMed’ veri tabanlarında 2015-2022 yılları arasında, Kırık, kırılganlık kırığı, düşme, beslenme anahtar kelimeleri ile; yapılan derleme, sistematik derleme, randomize kontrollü çalışmalar, meta-analizler ve farklı derneklerin kılavuzları taranmıştır. BULGULAR Kırık ve Kırılganlık Uzun ömür, popülasyondaki yaşlı yetişkinlerin oranını arttırmaktadır. Buna eşlik eden kronik hastalıkların prevalansının artması, kas-iskelet kütlesi kaybı, kırılganlık ve kemik kırılganlığı da düşme ve kırık riskinde artışa neden olmaktadır (Iuliano vd., 2021). Osteoporotik kırıklar, genetik, çevresel, hormonal, davranışsal ve beslenme gibi etken faktörleri içeren karmaşık bir etiyolojiye sahiptir. Ek olarak, kronik enflamasyonu teşvik eden komorbid durumlar, kemik sağlığında değişikliklere neden olarak, düşük kemik kütlesine duyarlılığı artırmaktadır. Son zamanlarda, kırılganlığın da osteoporotik kırığın bir göstergesi olduğu öne sürülmektedir. (MatíaMartín vd., 2019). Yaşlılarda osteoporotik kırıkları genellikle hastaneye yatış, uzun süreli bakım, yaşam kalitesinde bozulma, sakatlık ve ölüm takip eder. Bu nedenle osteoporoz ve osteoporotik kırıklar, dünya çapında önemli halk sağlığı sorunları olmaya devam etmektedir (Li vd., 2017). Osteoporozlu hastalarda kırığın oluştuğu yaygın bölgeler arasında, vertebra (omurga), proksimal femur (kalça), distal önkol (el bileği) ve proksimal humerus bulunmaktadır. Kalça kırığı, yaşlılarda acil anestezi ve ameliyata sebep olabilen en ciddi kırıklardır. Ayrıca düşme sonrası en yaygın ölüm nedenidir (Gregson vd., 2022). Bir kadının kalça kırığından ölme riski, rahim kanseri, göğüs kanseri 55 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ve yumurtalık kanseri birleştiğindeki yaşam boyu ölüm riskinden daha fazladır (Ünlü vd., 2021). Osteoporoz ve kırık için risk faktörleri iki gruba ayrılmaktadır. Yaş, kadın cinsiyeti, ailede osteoporoz öyküsü olması, kırık öyküsü, etnik köken, menopoz gibi değiştirilemeyen risk faktörleri yüksek kırık riskine sahip bireylerin belirlenmesine katkıda bulunmaktadır. Alkol, sigara, düşük beden kitle indeksi (BKİ), yetersiz beslenme, D vitamini eksikliği, düşme sıklığı gibi değiştirilebilir risk faktörlerinin çoğu kemik mineral yoğunluğunda bir azalmaya neden olmaktadırlar. Aynı zamanda bağımsız olarak kırık riskini de arttırmaktadır. Düşük kemik mineral yoğunluğu; kırık riskini belirleyen, yaş ve yaşam tarzı gibi birçok faktörden etkilenen değiştirilebilir bir risk faktörüdür. Osteoporozu engellemek genç yaşta sağlıklı kemik kitlesi kazanımı ile başlamaktadır (Ünlü vd., 2021). Son zamanlarda, yaşlılarda osteoporoz ile ilişkili kırılganlık kavramı, kırılganlığı osteoporotik kırıkların bir göstergesi olarak ölçen çalışmalarla daha fazla kabul görmektedir. Kırılganlık, psikolojik, fiziksel ve sosyal işlevsellikte, yaşlanmaya bağlı dejenerasyondan kaynaklanan artan hassasiyete sahip dinamik bir klinik durum olarak tanımlanmaktadır (Li vd., 2017). Normal şartlarda kırığa neden olmayan, ayakta durma, yüksekliğinden ya da daha az yükseklikten düşme gibi ‘düşük enerjili’ travma ile meydana gelen kırıklara kırılganlık kırıkları denir (Ünlü vd., 2021). Kırılganlık temel olarak altta yatan genetik, epigenetik ve çevresel faktörler tarafından belirlenen karmaşık yaşlanma mekanizmalarından kaynaklanmaktadır. Bununla birlikte, sarkopeni, inflamasyon, yetersiz beslenme, eşlik eden hastalıklar, hormonal yetersizlik gibi diğer çok faktörlü unsurlar da yaşlılarda kırılganlığa neden olabilmektedir (Li vd., 2017). Kırılganlık ve osteoporoz arasındaki ilişkinin temeli, bir birey ne kadar kırılgansa, bireyin yaygın bir osteoporotik kırık geçirme olasılığının ve gelecekte bir kırık riskinin o kadar yüksek olduğu gerçeğine dayanmaktadır (Rockwood vd., 2015). Yetersiz beslenen insanların büyük bir kısmı zayıftır ve yetersiz beslenme, kilo kaybına neden olarak kırılganlık sendromuna katkıda bulunmaktadır (Chang, 2017). Yelpazenin diğer ucunda aşırı beslenme yer alır; obezite kırılganlık riskini artırmaktadır (Crow vd., 2019). Vücut kompozisyonu açısından kırılganlık, daha yüksek vücut yağ kütlesi ve yağ yüzdesi, daha düşük kas kütlesi ile ilişkilendirilmektedir. Geniş bir literatür BKİ’deki artışın daha yüksek bir kemik mineral yoğunluğuna yol açtığını gösterse de bu artış kırık riskine karşı koruyucu değildir (Sadeghi vd., 2017). Bu olguya “obezite paradoksu” adı verilmektedir (Fassio vd., 2018). Obez kişiyi kırıklara karşı daha duyarlı hale getiren iki farklı faktör ayırt edilmektedir: Birincisi, yağlanmanın neden olduğu kemik kırılganlığının artması, ikincisi ise düşme riskinin artmasıdır (Rinonapoli vd., 2021). Bu, kırılganlığın hem zayıf hem de aşırı kilolu fenotiplerle ortaya çıkabileceğini, ancak sürekli olarak düşük kas kütlesi ile ilişkili olduğunu düşündürmektedir. Beslenme, kırılganlık için değiştirilebilir bir risk faktörünü temsil etmektedir. Bu nedenle, bu zayıflatıcı sendromun hem önlenmesi hem de tedavisi için bir hedeftir (Lochlainn vd., 2021). Düşme Düşme; fonksiyonel kapasitede azalma, yaşam kalitesinde azalma, hastane yatışlarının yanı sıra mortalite ve morbiditede de artışa sebep olan bir geriatrik sendrom olarak tanımlanmaktadır (Akın ve Fırat Özer, 2018). Düşme, kemik kırıkları için ana risk faktörüdür. 65 yaş üstü insanların yaklaşık üçte biri her yıl düşmekte, bu oran 80 yaş üstü veya yatılı bakım tesislerinde yaşayanlarda %50’ye çıkmaktadır. Yaşlılarda düşmeler, sağlıkları ve yaşam kaliteleri için çok çeşitli olumsuz sonuçlarla ilişkilendirilmektedir. Düşmelerin önemli bir oranı ciddi yaralanma ve sakatlıkla sonuçlanırken (%28’i kırıktır), ‘düşme sonrası sendromu’ da önem kazanmaktadır. Çünkü kendine güven ve özerklik kaybı, sosyal geri çekilme ve fiziksel gerileme oluşmakta ve bu da sonraki düşme riskini artırmaktadır (Ballesterosa vd., 2020). Yaş, cinsiyet, yürüyüş şekli, denge, dayanıklılık ve baş dönmesi, görme ve işitme bozukluğu, bilişsel bozukluk gibi içsel; evde düşme tehlikesi oluşturan çevresel faktörler ve ayakkabı, giysi, ev aydınlatması gibi dışsal faktörler düşmeye neden olmaktadır (Ünlü vd., 2021). Bununla birlikte, yaşlılar arasında düşmelerin önlenmesi karmaşıktır ve potansiyel diyet belirleyicileri çok az tanımlanmaktadır (Ballesteros vd., 2020). 56 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Diyet Modelleri Farklı diyet modelleri ile kırık veya düşük kemik mineral yoğunluğu riski arasındaki ilişkiyi araştıran bir çalışmada; ‘Sağlıklı’, ‘Et/Batı’ ve ‘Süt/süt ürünleri olmak üzere 3 yaygın beslenme modeli kullanılmaktadır. ‘Sağlıklı’ beslenme modelleri, potasyum ve magnezyum, C vitamini, K vitamini, folat ve karotenoidler dahil olmak üzere kemik sağlığı için gerekli mikro besinler açısından zengin olan yüksek meyve ve sebze tüketimi ile karakterize edilmektedir. ‘Sağlıklı’ beslenme modeli ile düşük kemik mineral yoğunluğu (%–18) ve kırık (%–21) riski arasında anlamlı bir azalma belirtilmektedir. ‘Et/Batı’ diyet modeli, yüksek miktarda kırmızı et, işlenmiş et, yumurta, rafine tahıllar ve tatlı tüketimi ile karakterize edilmektedir. “Et/Batı” paterni, düşük kemik mineral yoğunluğu ve kırık riskinde sırasıyla %22 ve %11’lik artışlarla pozitif bir ilişki saptanmaktadır. ‘Süt/süt ürünleri modeline yüksek düzeyde uyum, düşük kemik mineral yoğunluğu riskinin azalmasıyla (–%41) pozitif ilişki belirtilmektedir (Fabiani vd., 2019). Yapılan çalışmalar meyve ve sebze tüketimini, orta ila yüksek doymamış yağ ve lif alımını ve sınırlı miktarda kırmızı et alımını vurgulayan yüksek kaliteli bir diyet modeline daha fazla bağlı kalarak düşme riskinde makul bir azalmayı desteklemektedir (Ballesteros vd., 2020). Akdeniz Diyet Modeli Akdeniz diyet modeli, meyve, sebze ve bitki bazlı gıdaların (baklagiller, kabuklu yemişler, tohumlar) yüksek tüketimi, zeytinyağ kullanımı, polifenoller ve diğer bitkisel biyoaktif bileşiklerle birlikte antioksidan besinler de dahil olmak üzere daha yüksek mikro besin alımı, et ve süt ürünlerinin daha az tüketimi ile karakterize edilmektedir (Abdelhamid vd., 2020). Akdeniz diyet modeline daha yüksek uyum, daha düşük bir kırılganlık riski ile ilişkilendirilmektedir (Silva vd., 2018). Bununla birlikte Akdeniz diyetinin, kalça kırığı riskini azaltabileceği de yapılan çalışmalarla bildirilmektedir (Benetou vd.,2018). ABD’de yaşayan 90.014 postmenopozal kadın katılımcı ve ortalama yaşı 60 olan 71.333 erkek ve kadın katılımcı ile gerçekleştirilen iki büyük prospektif kohort çalışması da Akdeniz diyeti ile kalça kırığı insidansı arasında ters bir ilişki olduğunu göstermektedir (Haring vd., 2016; Byberg vd., 2016). Ek olarak Akdeniz Diyeti’ne daha yüksek uyum, yaşlı erişkinlerde daha düşük düşme riski ile sonuçlanmaktadır (Ballesteros vd., 2020). Enerji ve Makro Besinler Literatürde çoğunlukla, toplam enerji ve proteinlerin etkilerini saptamaya yönelik çalışmalar bulunmaktadır. Çalışmaların çoğunda zayıf katılımcıların en düşük enerji alımına sahip olduğu belirtilmektedir. Yannakoulia ve arkadaşlarının yapmış olduğu çalışmada, 21 kcal/kg/gün eşik değeri veya daha az olması ile daha yüksek kırılganlık prevalansı arasında önemli ölçüde bir ilişki saptanmaktadır (Yannakoulia vd., 2017). Protein, kemik ve kas dokusunun önemli bir bileşenidir ve kas-iskelet sisteminin sağlığını korumak için diyetteki alımı önemlidir (Gregson vd., 2022). Avrupa Parenteral ve Enteral Derneği (ESPEN) uzman grubu, sağlıklı yaşlı insanlar için diyetin en az 1,0–1,2 g protein/kg vücut ağırlığı/gün ve yetersiz beslenme riski taşıyan veya akut veya kronik hastalığı olanlar için 1.2–1.5 g protein/kg vücut ağırlığı/ gün olması gerektiğini belirtmektedir (Deutza vd., 2014). 0.75 g/kg vücut ağırlığı/gün daha yüksek protein alımları, femur boynunda ve toplam kalçada daha yüksek kemik mineral yoğunluğu ile ilişkili olduğu gösterilmektedir. Ek olarak daha düşük kalça kırığı riski ile ilişkilendirilmektedir (Groenendijk vd., 2019). Suominen ve arkadaşlarının, beslenmenin düşmeler ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisini incelemek için yaptığı bir çalışmada, yeterli enerji ve protein alımının sağlandığı bir diyet modelinin düşme riskinde anlamlı bir azalışa neden olduğu belirtilmektedir (Suominen vd., 20). Ayrıca, Osteoporotik Kırıklar Çalışmasında ne diyetle alınan protein ne de D vitamini ve düşme riski arasında bir ilişkili bulunmadığı gösterilmektedir (Larocque vd., 2015). 57 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Mikrobesinler Mikrobesin eksiklikleri, gıda alımının azalması, mikrobesin açısından zengin gıdaların maliyeti ve diyette çeşitlilik eksikliği gibi bir dizi faktöre bağlı olarak yaşlılar arasında yaygın olarak görülmektedir. Bu yaş grubunda bildirilen yaygın mikrobesin eksiklikleri arasında, her ikisi de fonksiyonel düşüşe ve kırılganlığın bileşenlerine katkıda bulunan D vitamini ve B12 vitamini yer almaktadır (O’Connell vd., 2020). D vitamini, kalsiyumun kemiklere alınmasında görev alan, yağda çözünen vitaminlerden biridir. Besinler çok düşük miktarlarda D vitamini içermektedir. Fakat D vitaminin üretilmesi ultraviyole ışığın deriye teması sonrası gerçekleşmektedir. D vitamini üretme potansiyeli yaşlanmayla birlikte 4 kat azalmaktadır. Yaşlı bireyler için her gün için 800-1000 IU D vitamini önerilmektedir.Yapılan bir çalışmada, kırılgan olmayan gruplarla karşılaştırıldığında, kırılgan katılımcılarda D vitamini düzeyinin (dolaşımdaki 25(OH)D konsantrasyonu) daha düşük olduğu gösterilmektedir (Marcos-Pérez vd., 2020). Bununla birlikte Vannucci ve diğerleri tarafından yapılan bir çalışmada, bir veya daha fazla vertebral kırığı olan hastaların diyetlerindeki Ca alımındaki azalma ve kırılganlık kırığı riski arasında ters bir ilişki saptanılmıştır. (Vannucci vd.,2017). Genel olarak, düşme riskini azaltabilmesine rağmen tek başına D vitamini desteğinin kırık insidansını azalttığına dair çok az kanıt bulunmaktadır (Lochlainn vd., 2021). Klinik uygulamada, diyetle alınan kalsiyum kaynakları tercih edilen seçenektir ve kalsiyum (D vitamini ile birlikte) takviyesi ise, diyetlerinden yeterli kalsiyum almayan ve osteoporoz ve/veya kırılganlık kırığı riski taşıyan kişiler için önerilmektedir (Gregson vd., 2022). Ayrıca yapılan çalışmalarda, yaşlılarda B12 vitamini düzeyi, hiperhomosisteinemi ve kemik sağlığı arasında bir ilişki olduğu belirtilmektedir. Düşük B12 vitamini düzeyi (<200 pM), yüksek homosistein (HCY) konsantrasyonu (>15 μM) veya her iki koşula sahip olmanın üç kat daha fazla kırık riski ile ilişkili olduğu gösterilmektedir (O’Connell vd., 2020). Besin Çeşitleri Besin içeriklerinin yanı sıra; meyve ve sebzeler, antiinflamatuar ve antioksidan etkilere sahip polifenoller gibi fitokimyasalların kaynağıdır. Yaşlı popülasyonda, meyve ve sebze tüketimini teşvik eden müdahalelerin etkili olduğu gösterildiğinden, bu tür koruyucu etmenler önemli olabilmektedir. Daha yüksek meyve ve sebze tüketimi, doz-tepki şeklinde daha düşük kırılganlık ile ilişkilendirilmektedir (Lochlainn vd., 2021). Yapılan bir çalışmada kombine olarak, günde 5 veya daha fazla porsiyon meyve ve sebze tüketimi, toplumdaki yaşlı insanlar arasında kırılganlık riskinde yaklaşık %70’lik bir azalmaya neden olmaktadır (Garcia-Esquinas vd., 2016). Süt ve süt ürünleri, protein ve mineraller gibi besin maddelerinin alımına önemli bir katkıda bulunmaktadır. Ayrıca anti-inflamatuar, antioksidan ve diğer eylemler yoluyla kemik sağlığı üzerinde ilgili koruyucu etkilere sahip olabilecek biyoaktif bileşenlerin bir kaynağıdır (Lochlainn vd., 2021). Yapılan çalışmalarda, daha yüksek süt/süt ürünleri alımı, yaşamın erken dönemlerinde daha iyi kemik mineralizasyonu ve ileriki yıllarda, yaşa bağlı daha yavaş kemik kaybı ve azalmış kalça kırığı riski ile ilişkilendirilmektedir (Granic vd., 2020). Yüksek kalsiyum ve yüksek proteinli süt ürünleri kullanılarak yapılan bir çalışmada, herhangi bir türde kırık riskinde %33, kalça kırığı riskinde %46 ve kontrollere göre düşme riskinde %11 azalma olduğu gösterilmektedir. Ek olarak, süt ürünleri kullanarak kalsiyum ve protein alımını iyileştirmek, yaşlılarda yaygın olarak meydana gelen düşme ve kırık riskini azaltan, kolayca erişilebilir bir müdahale olduğu belirtilmektedir (Iuliano vd., 2021). Ek olarak şeker tüketimi ile daha yüksek kırılganlık riski arasında önemli bir ilişkinin altı çizilmektedir. Ancak bu bulgu, işlenmiş gıdalardan elde edilen şekerler (yani ilave şekerler) ve gıdada doğal olarak bulunmayan şekerlerle sınırlandırılmaktadır (Laclaustra vd., 2018). 58 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Egzersiz Fiziksel aktivitenin yaşlanan nüfus için çok sayıda faydası vardır, bunlardan biri de kırık ve kırılganlığı dengeleme yeteneğidir. Egzersizin kemik mineral yoğunluğu üzerinde faydalı etkileri vardır ve farklı iskelet bölgeleri üzerindeki etkisi değişmektedir. Ağırlık taşıma ve direnç egzersizi içeren kombine egzersiz programları, femur boynu ve lomber omurgadaki kemik kaybını azaltmada etkilidir. Benzer şekilde, üst vücut direnci egzersizi önkol kemik kütlesini arttırmaktadır (Gregson vd., 2022). Denge ve kuvvet antrenmanı, kas kuvvetini ve fiziksel işleyişi ve sakatlık sonuçlarını iyileştirebilir ve kronik rahatsızlıkları olan yaşlı erişkinlerde düşme riskini azaltmaktadır. Ayrıca, bir Cochrane derlemesi, toplum içinde yaşayan yaşlı erişkinlerde denge ve fonksiyonel egzersizlerin düşme oranını %24 oranında azalttığını ve kuvvet antrenmanı ile birlikte denge ve fonksiyonel egzersizlerin potansiyel olarak düşme oranını %30’dan fazla azaltabileceğini bildirmektedir (Sherrington vd., 2019). TARTIŞMA Toplumdaki yaşlı insanların oranı ve yaşam süresi arttıkça, yaşa bağlı dejenere kemik hastalıkları, kırılganlık, düşme ve kırık oranlarında artış meydana gelmektedir. Kırık morbidite, mortalite, yaşam kalitesi ve maliyetler üzerindeki doğrudan etkisi bulunmakta bu bağlamda önlenebilir ilişkili risk faktörleri arayışındaki çabalara rehberlik etmektedir. Kırılganlık, kırık ve düşme çok faktörlü süreçler olsa da diyet eksiklikleri ve hareketsiz davranış patofizyolojilerinde önemli bir katkı sağlamaktadır. Yaşlı topluluğu düzeyinde kırık ve kırılganlığın önlenmesi, fiziksel aktivitenin teşvik edilmesi, sağlıklı beslenme, tütünün bırakılması, kilonun korunması ve vasküler ve metabolik risk faktörlerinin kontrolünü içermektedir. Sağlıklı beslenme kalıplarını benimsemeye ve beslenme müdahalesi için rehberlik sağlamaya yönelik halk sağlığı çalışmaları, düşük kemik mineral yoğunluğu ve osteoporotik kırıkların yükünü ve sakatlığını azaltabilmektedir. Meyve, sebze, kepekli tahıllar, kümes hayvanları ve balık, yağlı tohumlar, baklagiller ve az yağlı süt ürünleri alımını vurgulayan ‘Sağlıklı’ ve ‘Süt ve süt ürünleri’ diyet modellerinin kemik sağlığı üzerinde olumlu etkileri bulunmaktadır. Ek olarak yapılan çalışmalarda Akdeniz Diyet modelinde de olumlu etkiler gözlenmektedir. Ek olarak, besinlerle enerji ve protein ve D, B12, kalsiyum gibi mikro besinlerin yeterli düzeylerde alımı ve meyve ve sebze, süt ve süt ürünleri gibi besin gruplarının daha fazla tüketimi gibi belirli gıdalar üzerine yapılan araştırmalar, daha düşük kırık, kırılganlık ve düşme riskiyle bağlantılı olduğu belirtilmektedir. Beslenmenin kırık, kırılganlık, düşme riski ve ilerlemesi üzerindeki nedensel etkilerini ve diyetin kırık, kırılganlığı önlemek, geciktirmek ve/ veya tedavi etmek için nasıl kullanılabileceğini belirlemek için kişiselleştirilmiş yaklaşımlara yönelik daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. KAYNAKLAR Abdelhamid A, Jennings A, Hayhoe RPG, Awuzudike VE, Welch AA 2020. High variability of food and nutrient intake exists across the Mediterranean Dietary Pattern—A systematic review. Food Science and Nutrition, 8: 4907–4918. Akın S, Fırat Özer F 2018. Epidemiology of Falls. Aegean Journal of Medical Sciences, 4: 126-128. Ballesterosa JM, Struijka EA, Rodríguez-Artalejoab F, López-Garcíaab E (2020), Mediterranean diet and risk of falling in community-dwelling older adults. Clinical Nutrition, 39(1): 276-281. Benetou V, Orfanos P, Feskanich D, Michaëlsson K, Pettersson-Kymmer U, Byberg L, Eriksson S, Grodstein F, Wolk A, Jankovic de Groot NLCPGM, Boffetta P, Trichopoulou A 2018. Mediterranean diet and hip fracture incidence among older adults: the CHANCES Project. Osteoporosis International, 29: 1591–1599. Byberg L, Bellavia A, Larsson SC, Orsini N, Wolk A, Michaëlsson K 2016. Mediterranean diet and hip fracture in Swedish men and women. The Journal of Bone and Mineral Research, 31(12): 2098–2105. Chang SF 2017. Frailty Is a Major Related Factor for at Risk of Malnutrition in Community-Dwelling Older Adults. Journal of Nursing Scholarship, 49: 63–72. 59 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Crow RS, Lohman MC, Titus AJ, Cook SB, Bruce ML, Mackenzie TA, Bartels SJ, Batsis JA 2019. Association of Obesity and Frailty in Older Adults: NHANES 1999–2004. The Journal of Nutrition, Health and Aging, 23: 138–144. Deutza NEP, Bauerb JM, Barazzonic R, Bioloc, G, Boiried Y, Bosy-Westphale A, Cederholmfg T, Cruz-Jentofth A, Krznariçi Z, Nairj KS, Singerk P, Tetal D, Tipton K, Calderno PC 2014. Protein intake and exercise for optimal muscle function with aging: Recommendations from the ESPEN Expert Group. Clinical Nutrition, 33(6): 929-936. Garcia-Esquinas E, Rahi B, Peres K, Colpo M, Dartigues JF, Bandinelli S, Feart C, Rodriguez-Artalejo F 2016. Consumption of fruit and vegetables and risk of frailty: a dose-response analysis of 3 prospective cohorts of community-dwelling older adults. The American Journal of Clinical Nutrition, 104(1): 132-142. Granic A, Hurst C, Dismore L, Aspray T, Stevenson E, Witham MD, Sayer AA, Robinson S 2020. Milk for Skeletal Muscle Health and Sarcopenia in Older Adults: A Narrative Review. Clinical Interventions in Aging, 15:695–714. Gregson CL, Armstrong DJ, Bowden J, Cooper C, Edwards J, Gittoes NJL, Harvey N, Kanis J, Leyland S, Low R, McCloskey E, Moss K, Parker J, Paskins Z, Poole K, Reid DM, Stone M, Thomson J, Vine N, Compston J 2022. UK clinical guideline for the prevention and treatment of osteoporosis. Archives of Osteoporosis, 17:58. Groenendijk I, den Boeft L, van Loon LJC. de Groot L 2019. High versus low dietary protein intake and bone health in older adults: a systematic review and meta-analysis. Computational and Structural Biotechnology Journal, 17: 1101–1112. Fabiani R, Naldini G, Chiavarini M 2019. Dietary Patterns in Relation to Low Bone Mineral Density and Fracture Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis. Advances in Nutrition, 10(2): 219-236. Fassio, A., Idolazzi, L., Rossini, M., Gatti, D., Adami, G., Giollo, A., Viapiana, O. (2018), The obesity paradox and osteoporosis, Eating and Weight Disorders – Studies on Anorexia Bulimia Obesity, 23: 293–302. Haring B, Crandall CJ, Wu C, LeBlanc ES, Shikany JM, Carbone L, Orchard T, Thomas F, Wactawaski-Wende J, Li W, Cauley JA, Wassertheil-Smoller S 2016. Dietary patterns and fractures in postmenopausal women: results from the Women’s Health Initiative. JAMA Internal Medicine, 176(5): 645–652. Iuliano S, Poon S, Robbins J, Bui M, Wang X, De Groot L, Van Loan M, Zadeh AG, Nguyen T, Seeman E 2021. Effect of dietary sources of calcium and protein on hip fractures and falls in older adults in residential care: cluster randomised controlled trial. The British Medical Association, 375: n2364. Türk İstatistik Kurumu 2014. İllere göre toplam nüfus içindeki yaşlı nüfusun oranı, 2014 - 2023. Yaşlı İstatistiği 2014. Erişim tarihi: www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=24644 [19.12.21]. Kanis JA, Cooper C, Rizzoli R, J.-Y. Reginster on behalf of the Scientific Advisory Board of the European Society for Clinical and Economic Aspects of Osteoporosis (ESCEO) and the Committees of Scientific Advisors and National Societies of the International Osteoporosis Foundation (IOF) 2019. European guidance for the diagnosis and management of osteoporosis in postmenopausal women. Osteoporosis International, 30: 3–44. Laclaustra M, Rodriguez-Artalejo F, Guallar-Castillon P, Banegas JR, Graciani A, Garcia-Esquinas E, Ordovas J, Lopez-Garcia E 2018. Prospective association between added sugars and frailty in older adults. The American Journal of Clinical Nutrition, 107(5): 772-779. Larocque SC, Kerstetter JE, Cauley JA, Insogna KL, Ensrud K, Lui LY, Allore HG 2015. Dietary Protein and Vitamin D Intake and Risk of Falls: A Secondary Analysis of Postmenopausal Women from the Study of Osteoporotic Fractures. Journal of Nutrition in Gerontology Geriatrics, 34(3): 305-318. Li G, Thabane L, Papaioannou A, Ioannidis G, Levine MAH, Adachi JD 2017. An overview of osteoporosis and frailty in the elderly. BioMed Central Musculoskeletal Disorders, 18: 46. Lochlainn MN, Cox NJ, Wilson T, Hayhoe RPG, Ramsay SE, Granic A, Isanejad M, Roberts HC, Wilson D, Welch C, Hurst C, Atkins JL, Mendonça N, Horner K, Tuttiett ER, Morgan Y, Heslop P, Williams EA, Steves 60 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CJ, Greig C, Draper J, Corish CA, Welch A, Witham MD, Sayer AA, Robinson S 2021. Nutrition and Frailty: Opportunities for Prevention and Treatment. Nutrients,13(7): 2349. Marcos-Pérez D, Sánchez-Flores M, Proietti S, Bonassi S, Costa S, Teixeira JP, Fernández-Tajes J, Pásaro E, Valdiglesias V, Laffon B 2020. Low Vitamin D Levels and Frailty Status in Older Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 12: 2286. Matía-Martín P, Torrego-Ellacuría M, Larrad-Sainz A, Fernández-Pérez C, Cuesta-Triana F, Rubio-Herrera MA 2019. Effects of Milk and Dairy Products on the Prevention of Osteoporosis and Osteoporotic Fractures in Europeans and Non-Hispanic Whites from North America: A Systematic Review and Updated Meta-Analysis. Advances in Nutrition, 10(2): 120–S143. O’Connell ML, Coppinger T, McCarthy AL 2020. The role of nutrition and physical activity in frailty: A review. Clinical Nutrition ESPEN, 35: 1-11. NIH Consensus Statement Online 2017 Osteoporosis Prevention, Diagnosis, and Therapy. NIH Consensus Statement Online. Erişim tarihi: https://consensus.nih.gov/2000/2000osteoporosis111 [19.11.21]. Rinonapoli G, Pace V, Ruggiero C, Ceccarini P, Bisaccia M, Meccariello L, Caraffa A 2021. Obesity and Bone: A Complex Relationship. International Journal of Molecular Sciences, 22(24): 13662. Rockwood K, Theou O, Mitnitski A 2015. What are frailty instruments for? Age Ageing, 44(4): 545–547. Sadeghi O, Saneei P, Nasiri M, Larijani B, Esmaillzadeh A 2017. Abdominal Obesity and Risk of Hip Fracture: A Systematic Review and Meta-Analysis of Prospective Studies. Advences in Nutrition, 8: 728–738. Sherrington C, Fairhall N, Wallbank G, Tiedemann A, Michaleff Z, Howard K, Clemson L, Hopewell S, Lamb SE 2019. Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database Systematic Reviews, 1(1): CD012424. Silva R, Pizato N, da Mata F, Figueiredo A, İto M, Pereira MG 2018. Mediterranean Diet and Musculoskeletal-Functional Outcomes in Community-Dwelling Older People: A Systematic Review and Meta-Analysis. J. Nutr. Health Aging, 22: 655–663. Suominen MH, Puranen TM, Jyväkorpi SK, Eloniemi-Sulkava U, Kautiainen H, Siljamäki-Ojansuu U, Pitkalä KH 2015. Nutritional guidance improves nutrient intake and quality of life, and may prevent falls in aged persons with Alzheimer disease living with a spouse (NuAD trial). The Journal of Nutrition, Health and Aging, 19: 901-907. Ünlü H, Bilik Ö, Ayhan H 2021. Kırılganlık Kırığında Hemşirelik, Ortogeriatrik Hastalarda Bütüncül Bakım ve Yönetim, Ortopedi ve Travmatoloji Hemşireleri Derneği. Xu L, Zhang J, Shen S, Hong X, Zeng X, Yang Y, Liu Z, Chen L, Chen X 2020. Association Between Body Composition and Frailty in Elder Inpatients. Clinical Interventions in Aging, 15: 313–320. Vannucci L, Masi L, Gronchi G, Fossi C, Carossino AM, Brandi ML 2017. Calcium intake, bone mineral density, and fragility fractures: evidence from an Italian outpatient population. Archives of Osteoporosis, 12(1): 40. Yannakoulia M, Ntanasi E, Anastasiou CA, Scarmeas N 2017. Frailty and nutrition: from epidemiological and clinical evidence to potential Mechanisms. Metabolism, 68: 64-76. 61 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book EXAMINATION OF RELATIONSHIP FACTORS BETWEEN PSYCHOLOGICAL RESILIENCE AND SOCIAL SUPPORT IN OBESE ADOLESCENTS Mehmet Erdem Uzun1, Özlem Kara2, Hande Sirin3, Nazan Kaymaz4 Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital, University of Health Sciences, Department of Child Psychiatry, Bursa, Turkey. https://orcid.org/0000-0003-4311-2670 1 Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital, University of Health Sciences, Department of Child Endocrinology, Bursa, Turkey. https://orcid.org/0000-0003-0915-5546 2 Bursa Yüksek İhtisas Training and Research Hospital, University of Health Sciences, Department of Child Psychiatry, Bursa, Turkey. https://orcid.org/0000-0002-2159-523X 3 4 Çanakkale Onsekiz Mart University, Department of Pediatrics, Çanakkale, Turkey https://orcid.org/0000-0002-3962-4799 ABSTRACT Purpose Childhood obesity is one of the most severe public health problems, and many psychiatric conditions have been associated with obesity. In this study, we aimed to investigate psychological resilience and possible related factors in obese adolescents. Method The study included 90 obese children with a body mass index (BMI) above the 95th centile and 100 non-obese subjects with a BMI of 3-85th centile, whose age and gender were similar to those of the patient group. Data were collected using a patient demographic information form, Child and Youth Resilience Scale-28, and Multidimensional Perceived Social Support Scales, and then analyzed by Pearson correlation coefficient in SPSS-23. Results The adolescents participating in the study had similar characteristics in terms of age and gender characteristics. The psychological resilience and social support of the obese group were lower than the control group (p<0,05). At the same time, a reverse relationship was found between BMI and resilience levels of obese adolescents, and a positive relationship was found between social support and resilience levels (p=0,027 and p<0,001, respectively). Obese patients’ perceived family and a particular person’s social support subtest scores were significantly lower than the control group (p=0,037 and p=0,023, respectively). 62 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Conclusion A higher BMI has a negative effect on psychological resilience. Keywords: Adolescent, obesity, psychological resilience, social support 63 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book A REVIEW OF THE EFFICACY AND SIDE-EFFECT PROFILE OF CLOBAZAM IN PATIENTS WITH DRUGRESISTANT EPILEPSY Firdevs Ezgi Uçan Tokuç Antalya Training and Research Hospital, NeurologyDepartment, Antalya,Turkey . ORCID Code: 0000-0002-0347-6026 ABSTRACT Objective: Although clobazam (CLB) is a broad-spectrum benzodiazepine derivative anti-seizure medication used in the treatment of resistant epilepsy, it has been used in many countries for a long time. In our country, there is a limitation of use due to the difficulty of access. In this study, we aimed to evaluate the effects of CLB treatment, which we started as add-on therapy, on seizures and side-effect profiles in patients with resistant epilepsy. Materials and Methods: The data of 35 patients who were followed up in the Antalya Training and Research Hospital epilepsy outpatient clinic and treated for CLB were analyzed retrospectively. Results: Twenty (57%) patients were male and fifteen (43%) were female. All patients are being followed up with the diagnosis of resistant epilepsy, and the mean number of anti-seizure medications used before the onset of CLB was four (minimum: two, max: five). All patients had a focal-onset seizure type and 30 patients had a diagnosis of symptomatic epilepsy. The most common side effect was sleepiness and drowsiness, and 4 patients did not tolerate the side effects and 3 people discontinued the drug due to ineffectiveness. The mean dose was 15 mg/day, and the maximum dose used was 60 mg/day. Conclusion: Clobazam is an effective and generally tolerable drug for add-on treatment in patients with drugresistant epilepsy. Keywords: Clobazam, efficacy, side-effect, drug-resistant epilepsy 64 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book İlaca dirençli epilepsi hastalarında klobazam etkinliği ve yan etki profilinin gözden geçirilmesi ÖZET Amaç: Klobazam (CLB) dirençli epilepsi tedavisinde kullanılan geniş spektrumlu benzodiazepin türevi bir nöbet önleyici ilaç olmakla birlikte uzun süredir pek çok ülkede kullanılmaktadır. Ülkemizde ise erişim güçlüğü nedeniyle kullanım kısıtlılığı yaşanmaktadır. Biz de bu çalışmayla dirençli epilepsi tanısı olan hastalarda ekleme tedavi olarak başladığımız CLB tedavisinin nöbetler üzerine etkisi ve yan etki profillerini değerlendirmeyi amaçladık Gereç ve Yöntem: Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi epilepsi polikliniğinde takipli CLB tedavisi başlanmış 35 hastanın verileri retrospektif olarak incelendi. Bulgular: Hastaların 20 ‘si (%57) erkek, 15’i (%43) kadın idi. Tüm hastalar dirençli epilepsi tanısıyla takip edilmekte olup CLB başlanmadan önce kullanılan ortalama nöbet önleyici ilaç sayısı 4 (en düşük:2 en fazla:5) idi. Tüm hastaların nöbet tipi fokal başlangıçlı olup 30 hasta semptomatik epilepsi tanısına sahipti. En sık görülen yan etki sersemlik, uyku hali olup 4 hastada yan etkiler tolere edilemediği içi 3 hastada ise faydasızlık nedeniyle ilaç kesildi. Ortalama doz 15 mg /g, kullanılan maksimum doz ise 60 mg/g idi. Sonuç: Klobazam ilaca dirençli epilepsi hastalarında ekleme tedavide etkin ve genel olarak tolere edilebilir bir ilaçtır. Anahtar Kelime: Klobazam, yan etki, etkinlik, dirençli epilepsi, GİRİŞ Klobazam (CLB) anksiyolitik ve antikonvulsan özelliklere sahip bir benzodiazpin türevi olup dirençli epilepsi tedavisinde add-on terapide tercih edilmektedir. Aktif metaboliti N-desmetilklobazam nedeniyle uzun süreli aktiviteye sahip olup tipik 1,4-benzodiazepinlerin aksine a1 alt birimleri yerine a2 ile GABAA reseptörleri için artan özgüllük sağlayan bir 1,5-BZPdir. A1 reseptörü benzediazepinlerin sedatif etkisinden sorumlu olmakla birlikte klobazam da artan bu özgüllük sebebiyle daha düşük yan etki ve yüksek tolerans sağlar (Jensen et al., 2014) FDA tarafından ilk olarak 2011 yılında Lennox- Gastaut Sendromunda kullanımı onaylanmış olup o zamandan beri endikasyon dışı kullanımı yaygınlaşmıştır. Günümüzde CLB refrakter epilepsili hastalarda add-on tedavide etkinliği bilinmekte ve kullanılmaktadır.Ancak ülkemizde bulunmaması ve temininde yaşanan zorluk nedeniyle özellikle pandemi döneminde ilaca ulaşımda büyük zorluklar yaşanmıştır. Bu çalışma ile Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi epilepsi polikliniğinde takip edilen ilaca dirençli epilepsi hastalarında add-on terapide CLB başlanmış hastaların tedavi yanıtlarının ve yan etki profilinin değerlendirmek amaçlanmıştır. 65 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book GEREÇ VE YÖNTEM Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi epilepsi polikliniğinde takipli, ilaca dirençli epilepsi tanısı almış ve takiplerinde CLB tedavisi başlanmış olan hastalar retrospektif olarak tarandı. Toplamda 35 hasta çalışmaya dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen hastaların demografik verileri yanısıra, nöbet sınıflaması, beraberinde kullanılan nöbet önleyici ilaçlar, CLB öncesi ve sonrası nöbet sıklığı, kullanılan CLB maximum dozu, CLB sonrası oluşan yan etkiler ve eğer ilaç kesilmek zorunda kaldıysa sebebi kayıt altına alındı.Çalışma retrospektif olduğu için dosya kayıtlarından nöbet sıklıklarındaki değişimler kaydedildi. CLB tedavisi eklendikten sonra nöbetsiz olan hastalar ‘nöbetsiz‘, nöbet sayısında sayısal anlamda belirgin azalma izlenen hastalar ‘nöbetlerde azalma’ ve nöbet sayısında hiç değişiklik olmayanlar da ‘faydasız’ olarak gruplandırıldı. BULGULAR Çalışmaya dahil edilen 35 hastanın ortalama yaşı 34,3 ±8,3 (min:27, max:26) olup hastaların 15’i (%43) kadın, 20 ‘si (%57) erkekti. Ortalama nöbet başlangıç yaşı 7,6 ± 7 yıl olup ortalama ortalama epilepsi süresi 26±9,3 yıl idi. Tüm hastalar ilaca dirençli fokal epilepsi tanısıyla takipli olup 30 hasta semptomatik epilepsi tanısına sahipti. Hastaların CLB başlanmadan önce kullandıkları nöbet önleyici ilaç ortalaması 4 (min:2, max:5) idi. 26 (%74) hastanın CLB sonrası nöbetlerinde azalma izlenmiş olup; bu hastaların 5 (%14,2)’inde nöbetlerde %50 den fazla azalma, 7 (%20)’sinde ise CLB sonrası nöbetsizlik elde edilmiştir. 8 (%22) hastada ise CLB sonrası nöbetlerde değişiklik izlenmemiştir. Hastaların kullandığı ortalama CLB dozu 15 mg/gün ( min 10 mg, max 60 mg) idi. En sık görülen yan etki sersemlik, uyku hali idi. Yan etki nedeniyle ilaç kesilmek zorunda kalan hasta sayısı 3 (%8,5), etkisizlik nedeniyle ilaç kesilen hasta sayısı 3(%8,5) idi. İlaç kesimine sebep olan yan etkilere bakıldığında ise 1 hastada saldırganlık, 1 hastada ciddi iştahsızlık, 1 hastada ise spontan ejekülasyon izlenmiştir. CLB’dan fayda gören hastalar ile görmeyen hastaların yaş, cinsiyet, epilepsi süresi, kullanılan nöbet önleyici ilaç sayısı karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı. TARTIŞMA Çalışmamızdan elde ettiğimiz başlıca sonuçlar şunlardır: 1) CLB kullanan ilaca dirençli epilepsi hastalarının %74 ’ü nöbet sıklığında azalma, % 14,2’si ise nöbetlerde %50 den fazla azalma yaşamışlardır. %20 hastada ise nöbetsizlik elde edilmiştir. 2) CLB kullanan hastaların %8,5’inde yan etki nedeniyle ilaç kesilmek zorunda kalmış olup en sık görülen yan etki sersemlik ve uyku halidir. Dolayısıyla CLB iyi tolere edilebilir bir ilaçtır. CLB özellikle Japonya ve Hindistan gibi ülkelerde kırkyılı aşkındır nöbet önleyici ilaç olarak kullanılmaktadır (Çetinkaya et al 2020). Ayrıca birçok kılavuzda da add-on tedavide bir seçenek olarak sunulmuktadır. İlacın etkinliğiyle ilgili çeşitli çalışmaklar bulunmakta olup %40 ila 75 arasında değişen oranlarda nöbetlerde azalma sağladığı bildirilmiştir. 2022 yılında Hindistanda yapılan 380 hastanın dahil edildiği prospektif bir çalışmada monoterapi ile nöbetsizlik sağlanamayan hastalarda add-on tedavide CLB sonrası nöbet oranları gözlemlenmiş. 1 yıllık 66 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book takipte %83,4 hastada nöbetsizlik sağlanmış, %22,6 hastada ise yan etki gözlemlenmiş (Satishchandra et al 2022) Nöbetsizlik oranları çalışmamıza ve literatüre göre bir miktar yüksek saptanmış olup bunun sebebinin tek monoterapi denemesi sonrası CLB geçişine bağlı olduğunu düşünmekteyiz. Dolayısıyla bu hastalar ilaca dirençli epilepsi tanımına uymamaktadır. 2021 yılında Jamil ve arkadaşlarının yaptığı 18 yaş üstü ilaca dirençli epilepsi tanısı olan hastaların dahil edildiği bir çalışmada hastaların %50,3’ünde nöbetlerde %50 den fazla azalma izlenmiş olup %20 ,5 inde nöbetsizlik gözlemlenmiş. Ancak %42,7 hastanın yan etki ve yanıtsızlık nedeniyle tedaviyi bıraktığı görülmüş (Jamil et al 2021). 2020 yılında Türkiye’de yapılan retrospektif bir çalışmada 41 hastadan oluşan CLB deneyimleri paylaşılmış, %60,9 oranında CLB sonrası nöbetlerde azalma izlenmiş, %39 hastada ise nöbetsizlik izlenmiştir. %7.3 oranında da yan etki gözlemlenmiştir (Çetinkaya et al 2020). CLB güvenli bir NÖİ olarak kabul edilmekte olup bazı çalışmalarda fenitoin ve karbazepine göre çok daha az yanetkileri olduğu gösterilmiştir. Literatürde en sık tanımlanan yan etki uyku hali, sersemlik ve yorgunluk olarak tanımlanmıştır. Olumsuz etkiler nedeniyle tedaviyi bırakan hastaların yüzdesi, düşük ve yüksek dozlar için sırasıyla %12,5 ve %16,6 olarak bildirilmiştir. Bizim çalışmamızda %8,5 oranında yan etki nedeniyle tedavi sonlandırımı gözlenmiştir. En büyük sıkıntılardan biri ülkemizde CLB bulunmamakta olup ilaç rapor çıkarılması sonrası yurtdışından getirtilebilmektedir. Raporlanması sonrası da hastaların ilaca ulaşması ortalama 1 ayı bulmakla birlikte özellikle pandemi döneminde uzun süre hastalar ilaçlara ulaşamamışlardır. Dolayısıyla bu dönemde ilaca ulaşamayan hastalarımızın nöbetlerinde dramatik artışlar da çalışmamız sırasında dikkat çekmiştir. Sonuç olarak çalışmamız CLB’ın ilaca dirençli hastalarda add-on tedavide etkin ve ilaç etkileşimi ve yan etki açısından güvenli bir ilaç olduğunu göstermektedir. İlaca teminin kolaylaştırılmasıyla dirençli epilepsi hastalarında iyi bir alternatif ilaç olacağı aşikardır. KAYNAKÇA Çetinkaya, D., & Yeni, S. N. (2020). Dirençli Epilepsi Hastalarında Ekleme Tedavisinde Klobazam Kullanımı: Geriye Dönük Klinik Verilerimiz. Turk J Neurol, 26, 10-13. Jamil, A., Levinson, N., Gelfand, M., Hill, C. E., Khankhanian, P., & Davis, K. A. (2021). Efficacy and tolerability of clobazam in adults with drug-refractory epilepsy. Neurology: Clinical Practice, 11(5), e669-e676. Jensen HS, Nichol K, Lee D, Ebert B. Clobazam and its active metabolite ndesmethylclobazam display significantly greater affinities for α2- versus α1-GABAA–receptor complexes. PLos One 2014;9:e88456. Satishchandra, P., Rathore, C., Apte, A., Kumar, A., Mandal, A., Chauhan, D., ... & Chodankar, D. (2022). Evaluation of one-year effectiveness of clobazam as an add-on therapy to anticonvulsant monotherapy in participants with epilepsy having uncontrolled seizure episodes: An Indian experience. Epilepsy & Behavior, 130, 108671. 67 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CASE REPORT OF A RARE SYNDROME: MICROCEPHALY, DIABETES MELLITUS AND EPILEPSY DUE TO HOMOZYGOUS TRMT10A MUTATION Firdevs Ezgi Uçan Tokuç Antalya Training and Research Hospital, NeurologyDepartment, Antalya,Turkey . ORCID Code: 0000-0002-0347-6026 ABSTRACT Recently, a new syndrome has been described which includes the combination of diabetes mellitus, short stature and microcephaly findings. This syndrome, which is very rare, shows autosomal recessive inheritance due to tRNA methyltransferase 10 homologue A (TRMT10A) gene mutation and is diagnosed in childhood with current findings. We report an adult man who referred to our outpatient clinic due to drug-resistant epilepsy. The patient, who had been followed up with a diagnosis of epilepsy since the age of 3 and had resistant seizures despite polytherapy, was diagnosed with diabetes at the age of 7 years. Neurological examination revealed that the patient had microcephali and mild mental retardation. As a result of the genetic test, TRMT10A homozygous mutation was detected. Although this syndrome, which is very rare, is usually diagnosed in childhood, it should be considered in the presence of diabetes and additional neurological findings in young adult patients, and these patients should undergo genetic testing. Keywords: TRTMT10A mutation, microcephali, diabetes mellitus, epilepsy Nadir Görülen Bir Sendrom:Homozigot TRMT10A Mutasyonuna Bağlı Mikrosefali, Diabetes Mellitus ve Epilepsi ABSTRACT Yakın zamanda diyabetes mellitus, kısa boy, mikrosefali birlikteliğinin bulunduğu yeni bir sendrom tanımlanmıştır. Oldukça nadir görülen bu sendrom tRNA methyltransferas 10 homologue A(TRMT10A) gen mutasyonuna bağlı olarak otozamal resesif kalıtım göstermekte olup mevcut bulgularla çocukluk çağında tanı almaktadır. 3 yaşından beri epilepsi tanısıyla takipli politerapiye rağmen dirençli nöbetleri olan ,7 yaşında diyabet tanısı alan erkek hasta dirençli epilepsi tanısıyla polikliniğimize başvurdu. Yapılan nörolojik muayenesinde hastanın mikrosefalik olduğu ve hafif mental retardasyonu olduğu izlendi. Yapılan genetik test sonucunda TRMT10A homozigot mutasyonu saptandı. Oldukça nadir görülen bu sendrom çocukluk çağında tanı alsa da genç yetişkin hastalarda diyabet ve ek nörolojik bulgular varlığında akla gelmeli ve bu hastalar genetik testlerden geçmelidir. 68 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Anahtar Kelimeler: TRMT10A mutasyonu, mikrosefali, diyabetes mellitus, epilepsi GİRİŞ Epilepsi ve Diabetes Mellitus birlikteliği genellikle koinsidental olmakla birlikte özellikle çocukluk çağında Tip 1 Diyabet Mellitus ile birlikte anti-glutamic acid decarboxylase antikor varlığında görülebilmektedir (Mastrangelo et al 2019). Ancak 2013 yılında kısa boy, mikrosefali, intellektüel disabilite ve Diabetes Mellitus birlikteliğinin bulunduğu yeni bir sendrom tanımlanmış ve tRNA metiltransferaz homolog A gen mutasyonuna bağlı otozomal resesif geçiş olduğu gösterilmiştir (IgoilloEsteve et al 2013). Sonraki yıllarda tanımlanan bu sendromda epilepsi, gecikmiş puberte, böbrek hipoplazisi gibi ek bulguların da bulunabileceği gözlenmiş olup ilk tanımlandığı yıldan beri sadece vakalar bazında bildirimler mevcuttur (Stern et al 2021). Biz de dirençli epilepsi tanısıyla epilepsi polikliniğimize yönlendirilen genç yetişkin erkek hastada saptadığımız TRMT10A mutasyonuyla ilgili olgumuzu sunmak istedik. CASE REPORT 27 yaşında erkek hasta, 3 yaşında febril konvulsiyon sonrası dalmalar şeklinde atakları başlamış ve 7 yaşında epilepsi tanısı almış. Çocukluk çağından beri çeşitli nöbet önleyici ilaç tedavileri denenen hasta 5’li nöbet önleyici ilaç politerapisi ile ayda 5-6 fokal farkındalığın bozulduğu nöbet sıklığı olması nedeniyle epilepsi merkezimize yönlendirilmiş. Özgeçmişinde miadında evde doğum öyküsü olan hastanın 15 yaşında Tip 2 Diyabetes Mellitus tanısı konulmuş ve Metformin tedavisi başlanmış. Soygeçmişinde Anne baba akraba (kuzen), 8 kardeşler, abisi 6 yaşında nedeni bilinmeyen sebeplerle exitus, ikiz kardeşler doğumda exitus olmuş. Nörolojik muayenesinde hafif mental retardayon mevcut olup fizik muayenesinde mikrosefali mevcuttu. Hasta ileri inceleme amaçlı video EEG moniterizasyon ünitemize yatırıldı ve 2 nöbeti gözlendi. Bu nöbetlerde herhangi bir aura tariflemedi. Aniden donakalma sonrası sağ kolda ekstansiyon, başında sola versif deviasyon sonrası jeneralize tonik klinik nöbetler izlendi. Hastanın iktal EEG’sinde sol hemisferde geniş bir alanda başlayan ritmik 5 Hz teta frekansında yavaş dalgaların evolüasyon göstererek jeneralize olduğu dikkat çekti. İnteriktal EEG’sinde Zemin aktivitesinde 6-7 Hz teta yavaşlaması ve her iki parasagittal bölgede keskin ve diken dalga deşarjları izlendi. Kranial MRG normal saptandı. Mevcut bulgularla sol ekstratemporal lob epilepsisi tanısı alan hastanın nörolojik muayenesinde Mental retadasyonu olması, mikrosefali ve diyabet tanısı olması nedeniyle genetik inceleme istendi. TRMT10A gen mutasyonu saptandı. TARTIŞMA TRMT10A mutasyonuna bağlı ilaca dirençli epilepsi ve diyabetes mellitus tanıları olan nadir görülen bir vakayı sunmak istedik. TRMT10A mutasyonu ilk olarak Fas kökenli akraba evliliğinden doğan zihinsel engelli ve kısa boylu 3 kardeşte tanımlandı (Igoillo-Esteve et al 2013). O tarihten beri de bir hastada Türkiye’den olmakla birlikte toplamda 13 farklı aileden 20 hasta tanımlanmıştır. Bildirilen tüm vakaların ortak özellikleri intellektuel disabilite ve mikrosefalidir. Mikrosefalinin bazı vakalarda kalıcı iken bazı vakalarda zamanla düzeldiği gözlemlenmiştir. Ayrıca 2 hasta dışında tüm hastalarda anormal glukoz homeostazı gözlenmiştir. Hastalarda diyabet, insülin direnci ve ilginç bir şekilde hiperinsülinizm görülebildiği bildirilmiştir. Hastalara diyabet ya da insülin direnci tanısı konma 69 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book yaşı 9 ile 22 arasında değişmekteydi. Bizim vakamız ise 17 yaşında Tip 2 diabetes mellitus tanısı almış olup metformin tedavisi almaktaydı (Şıklar et al 2021). Tanımlanan hastalardan 9’u epilepsi tanısı almıştı. Ancak literatürde yayılanan vakaların nöbetlerin sıklığı hakkında sadece birkaç vakada bahsedilmiş ve onların da nöbet önleyici ilaçlarla nöbetsiz olduğu bildirilmiştir. Bizim hastamızın ise 5’li nöbet önleyici tedaviye rağmen nöbetleri devam etmektedir. Çoğu hastada kısa boy baskın bir klinik olmakla birlikte gecikmiş puberte, dismorfik görünüm ve böbrek hipoplazisi saptanabilen kliniklerdendi. Bizim vakamızda ise kısa boy da dahil olmak üzere bu bulgular izlenmedi (Şıklar et al 2021). Ayrıca hastamızın hastane yatışı sırasında karın ağrısı atakları olması nedeniyle ileri inceleme yapılmış, karaciğer ve dalak boyutlarında artış izlenmişti. Yapılan tetkiklerde hepatosplenomegaliyi açıklayacak herhangi bir patoloji saptanamadı.İzlenen bu hepatosplenomegalinin de TRMT10A mutasyonuna bağlı olabileceğini düşünmekteyiz. Transfer RNA lar (t-Rna) protein sentezi için esansiyel RNA molekülleridir. TRMT 10A tRNA m1G9 metiltrensferaz aktivitesine sahip bir proteini kodlar ve beyin, karaciğer, böbrek, akciğer, dalak ve yağ dokusu gibi pek çok dokuda bulunmaktadır. Bu da mutasyon sonucu meydana gelen patolojileri daha anlamlı kılmaktadır (Stern et al 2021). Sonuç olarak bu vaka dirençli epilepsi yanısıra anormal nörolojik muayene bulguları ve diyabet tanısı varlığında TRMT10A mutasyonunu akılda tutulması gerekliliğini göstermiştir. Oldukça nadir görülen ve sadece case report şeklinde bildiriler bulunan bu yeni sendromun net fenotipik tanımının yapılması için daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. KAYNAKÇA Igoillo-Esteve M, Genin A, Lambert N, et al. tRNA methyltransferase homolog gene TRMT10A mutation in young onset diabetes and primary microcephaly in humans. PLoS Genet. 2013;9(10):e1003888. doi:10.1371/journal.pgen.1003888 Mariana, I. E., Genin, A., Lambert, N., Desir, J., Pirson, I., Abdulkarim, B., ... & Cnop, M. (2013). tRNA Methyltransferase Homolog Gene TRMT10A Mutation in Young Onset Diabetes and Primary Microcephaly in Humans. Mastrangelo, M., Tromba, V., Silvestri, F., & Costantino, F. (2019). Epilepsy in children with type 1 diabetes mellitus: Pathophysiological basis and clinical hallmarks. European Journal of Paediatric Neurology, 23(2), 240-247. Stern, E., Vivante, A., Barel, O., & Levy-Shraga, Y. (2021). TRMT10A mutation in achild with diabetes, short stature, microcephaly and hypoplastic kidneys. J Clin Res Pediatr Endocrinol. Şıklar, Z., Kontbay, T., Colclough, K., Patel, K. A., & Berberoğlu, M. (2021). Expanding The Phenotype Of Trmt10a Mutations: Case Report And A Review Of The Existing Cases Şıklar Z Et Al. Trmt10a Mutation And Expanding The Phenotype. 70 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CHALLENGES AND OPPORTUNITIES IN THE NEW EUROPEAN UNION MEDICAL DEVICE REGULATION Tuncay Bayrak Turkish Medicines and Medical Devices Agency, Ankara, Turkey ORCID Code: 0000-0001-6826-4350 ABSTRACT With the Medical Device Regulation (MDR), which was published by the European Commission and entered into force in May 2017, strict rules were defined for the placing of medical devices on the market. Compared to the repealed 93/42/EEC Medical Device Directive, detailed provisions have been determined for conformity assessment bodies and economic operators. MDR is a technical regulation in which the obligations of all stakeholders are explained in detail before and after the placement of medical devices to the market in order to ensure product safety and protect patient health. MDR consists of 10 chapters, 123 articles, and 16 annexes and is implemented with dozens of guides. This study compares the MDR to the prior legal regulations in order to show the challenges and the opportunities of the MDR. In this context, critical points in MDR have been determined and their effects on the medical device placing on the market process have been explained. New risk classification rules, conformity assessment processes, a broader definition of medical devices, the establishment of a post-market surveillance system, the obligation for clinical follow-up, technique-based follow-up, and the definition of new roles like person responsible for regulatory compliance can be listed as some of the crucial points. Furthermore, a large number of guidance documents have already been published to assist the stakeholders and provide further information about how the MDR’s requirements are being implemented in practice. In addition, the relationship between the guidance documents and MDR provisions is presented. MDR also creates new job opportunities, but the lack of an efficient number of notified bodies in Europe that act as an independent party for conformity assessment is a critical issue for manufacturers because they cannot place a moderate-to-high-risk medical device on the market unless it has been conformity assessed. Keywords: Medical device, legislation, conformity assessment, certification, economic operator INTRODUCTION Depending on technological advances, the medical device industry requires rapid change in multidisciplinary cooperation because of its diverse dynamics and numerous stakeholders. When utilizing a medical device, user and patient safety are of utmost importance, and all rules are created with this in mind. There are three primary medical device directives (MDD) in Europe: 93/42/EEC for medical devices (Directive, 1993), 90/385/EC for active implantable medical devices (Directive, 1990), 98/79/EC (Directive, 1998) for in vitro diagnostic devices. The majority of medical devices are covered by the 93/42/EEC, which has separate parts for categorization, clinical evaluation, conformity assessment, manufacture, labeling, registration, and post-market surveillance and inspection of medical 71 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book devices. With the PIP case that occurred in France in 2012, the need for revision in the medical device legislation emerged. In this context, new medical device regulations, in which stricter rules are defined by the EU, were published in May 2017. With the EU 2017/745 Medical Device Regulation (MDR) and the EU 2017/746 In Vitro Diagnostic Medical Device Regulation (IVDR), conformity assessment conditions have become more stringent. Impact of the MDR and new points are presented in some studies (Clemens, 2018; Germundsson and Kvist, 2020). However, an approach that might be used as a methodology for manufacturers was not presented. In this study, a holistic approach that includes all relevant resources is presented and the relationships between these documents are explained. MATERIALS AND METHODS This is a theory-driven study that presents a combination of information from different resources, such as legislation, guidance documents, standards, and experiences gained. The critical points of the MDR are explained, and then its challenges and opportunities for the medical device sector are discussed. Figure 1 shows the relevant resources for a better understanding of the kind of methodology a manufacturer should apply to place a medical device on the market. Figure 1. The resources for manufacturers to place a medical device on the market Regulations for medical devices are referred to as EU 2017/745 MDR and EU 2017/746 IVDR. For specific challenges brought on by MDR and IVDR, the EU so far released a number of guidance documents and common specifications. The best option for standardization of manufacturing is to handle technical standards relevant with the product. Implementing regulation is another way to inform the stakeholders about any special procedure for a better clarification. RESULTS The chapters of the MDR are listed in Table 1. There appears to be a better document organization in MDR compared to MDD. A technical arrangement consisting of 123 items under ten different sections can be considered as a challenge in itself. A manufacturer or entrepreneur must be familiar with all sections of this technical regulation. However, it still needs to progress by introducing a certain methodology. 72 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Due to the complexity and detail of the legal regulation, many guidance documents have been published by the EU. The task of publishing the guide document is carried out by the Medical Device Coordination Group (MDCG), which was established under the responsibility of the Commission. The MDR consists of 16 annexes (Table 2) and requires the implementation of the relevant annexes. The starting point for manufacturers should be Annex I general safety and performance requirements. First, the requirements in Annex-I should be determined according to the technical characteristics of the product. Table 1. The chapters in the MDR Chapter I Scope and Definitions Chapter II Making Available On The Market And Putting Into Service Of Devices, Obligations Of Economic Operators, Reprocessing, Ce Marking, Free Movement Chapter III Identification And Traceability Of Devices, Registration Of Devices And Of Economic Operators, Summary Of Safety And Clinical Performance, European Database On Medical Devices Chapter IV Notified Bodies Chapter V Classification And Conformity Assessment Chapter VI Clinical Evaluation And Clinical Investigations Chapter VII Post-Market Surveillance, Vigilance And Market Surveillance Chapter VIII Cooperation Between Member States, Medical Device Coordination Group, Expert Laboratories, Expert Panels And Device Registers Chapter IX Confidentiality, Data Protection, Funding And Penalties Chapter X Final Provisions The purpose of the manufacturer is to make the necessary tests and analyses to make the benefitrisk analysis of the product and to present the clinical evidence. It presents all these evidences in the technical documentation mentioned in Annex-II. In addition to this technical documentation, it has a technical documentation for post-market surveillance prepared in accordance with Annex-III, which explains the methodology for on-site monitoring of the product during the post-marketing period. The outcome of the analysis of post-market process is Periodic Safety Update Report (PSUR) that is explained in the MDCG 2022-21. Table 3 shows the MDCG documents related to the special topics such as classification, clinical evaluation and unique device identification. In addition, MDCG 20215 provides critical points for standardization of medical devices. With the development of software technologies, the conformity assessment of medical devices that will be supplied to the market in the form of software without hardware has also been considered as a subject to be taken into account. In this context, MDCG 2019-11 for the classification of medical device software, MDCG 2019-16 for cybersecurity and MDCG 2020-1 for clinical evaluation have been published. The requirements of the ISO 62304 software validation standard are applied in the conformity assessment of medical device software. Although the use of standards is voluntary, they are de-facto resources. A similar situation is observed in other product groups such as orthopedic implants. In addition to biomechanical tests for implants, especially ASTM standards, the requirements of the ISO 10993 standard are sought. This standard itself is a reference source whose applicability to the product should be investigated. MDCG 2021-11 and MDCG 2019-8 guidance documents have been published regarding the use and design of implant cards, which are made mandatory to be used in medical devices implanted in the body with MDR. MDR has made unique-based identification and traceability important in order to reveal a more effective monitoring system in the field. This system aims to provide a more effective communication opportunity in any case of vigilance and to inform the patient and the user more accurately about the 73 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book product. Article 17 in the MDR allows reprocessing and reusing of single use medical devices at national level and the EU has published an implementing regulation for a better understanding (Commission Implementing Regulation, 2020). Table 2. The annexes in the MDR Annex-I General Safety And Performance Requirements Annex-II Technical Documentation Annex-III Technical Documentation On Post-Market Surveillance Annex-IV EU Declaration Of Conformity Annex-V Ce Marking Of Conformity Annex-VI İnformation To Be Provided For Registration Of Devices And Economic Operators, Basic Data İtems To Be Provided To UDİ Database With UDİ-Dİ, And UDİ System Annex-VII Requirements To Be Met By Notified Bodies Annex-VIII Classification Rules Annex-IX Conformity Assessment Based On A Quality Management System And On Assessment Of Technical Documentation Annex-X Conformity Assessment Based On Type-Examination Annex-XI Conformity Assessment Based On Product Conformity Verification Annex-XII Certificates İssued By A Notified Body Annex-XIII Procedure For Custom-Made Devices Annex-XIV Clinical Evaluation And Post-Market Clinical Follow-Up Annex-XV Clinical İnvestigations Annex-XVI List Of Groups Of Products Without An İntended Medical Purpose Referred To İn Article 1(2) 74 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Table 3. The MDCG guidance documents Borderline and classification Clinical investigation and evaluation EUDAMED Implant cards Authorised Unique Device Representatives, Identifier (UDI) Importers, Distributors MDCG 2022-5 MDCG 2021-28 MDCG 2022-12 MDCG 2021-11 MDCG 2022-16 MDCG 2022-7 MDCG2021-24 MDCG2021-20 MDCG 2021-13 MDCG 2019-8 MDCG 2021-27 MDCG 2021-19 MDCG 2021-8 MDCG 2021-1 MDCG 2021-26 MDCG 2021-10 MDCG 2021-6 MDCG 2020-15 MDCG 2021-09 MDCG 2020-13 MDCG 2019-5 MDCG 2018-1 MDCG 202010/1 MDCG 2019-4 MDCG 2020-18 MDCG 202010/2 MDCG 2019-2 MDCG 2020-8 MDCG 2019-1 MDCG 2020-7 MDCG 2018-7 MDCG 2020-6 MDCG 2018-6 MDCG 2020-5 MDCG 2018-5 MDCG 2019-9 MDCG 2018-4 MDCG 2020-8 MDCG 2018-3 In our opinion, the most critical point of the MDR is to require more clinical evidence to demonstrate its clinical efficacy and safety. Therefore, the EU has released many guidance documents, such as MDCG 2020-5, MDCG 2020-6, MDCG 2020-7, and MDCG 2020-8. In particular, MDCG 2020-6 presents the clinical evidence levels that can be used in technical documentation for conformity assessment for manufacturers. DISCUSSION Before placing a product on the market, a manufacturer should start with Annex-I of the MDR that provides special requirements of the product according to its technical aspect such as including sterilization, radiation or contamination, etc. For instance, if the product emits radiation while using, the relevant tests to determine the effect of the radiation to the patient and the user must be performed. MDR is a legislation that sets much stricter and more detailed rules compared to MDD. Therefore, there is a need for a control mechanism for manufacturers to operate compliant processes. MDR foresees this need and required that the Personnel Responsible for Regulatory Compliance defined in Article 15 should be employed by the manufacturers. This form of employment may differ depending on the size of the manufacturer. However, as a result, it has become mandatory for the manufacturer to appoint at least one staff member to systematically monitor compliance with the legislative requirements for the design, production and site monitoring of the product. In fact, MDR requires more knowledge and experience 75 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CONCLUSION Medical device entrepreneurs and manufacturers must establish a risk management system and quality management system in accordance with the MDR. They should determine a systematic way of collecting data for their products in the post-market process and analyze the data they collect accordingly using scientific methods. With these analyses, manufacturers should continue to supply the product provided that they find it safe to use. REFERENCES Clemens N 2018. The European Medical Device Regulation 2017/745/EU: Changes and Impact on Stakeholders. Journal of Clinical Research Best Practices, 14(9), 1-7. Commission Implementing Regulation (EU) 2020/1207 of 19 August 2020, available at https://eur-lex.europa.eu/ eli/reg_impl/2020/1207/oj [Access date: 20.12.2022]. Directive C. 1990. 90/385/EEC of 20 June 1990 concerning active implantable medical devices. Official Journal of the European Communities L; 1990:189. Directive, C. 1998. 98/79/EC of the European Parliament and of the Council of 27 October 1998 on in vitro diagnostic medical devices. Official Journal of the European Union L. 1998;331. EU Commission. 1993. Council directive 93/42/EEC concerning medical devices. Official Journal of the European Union L. 1993;169:1–43. Germundsson F, Kvist N 2020. MDR 2017/745-New EU Regulation for Medical Devices: A Process Description for EHR Manufacturers on How to Fulfill the Regulation. 76 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book DİYABET HASTALARINDA PSİKOSOSYAL UYUM VE ÖZ BAKIM Özlem ÇÖREKÇİ1, Rabiye ÇIRPAN2, Gamze MUZ3 1 2 3 Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Orcid: 0000-0003-0112-5131 Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Zübeyde Hanım Sağlık Bilimleri Fakültesi, Orcid: 0000-0001-6010-6286 Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Semra ve Vefa Küçük Sağlık Bilimleri Fakültesi, Orcid: 0000-0002-1452-9250 Diyabet tüm dünya ve ülkemizde giderek artış gösteren, tüm yaş gruplarını olumsuz bir şekilde etkileyen, ortaya çıkan akut ve kronik komplikasyonlar sonucu birçok kalıcı hasara sebep olan küresel bir sağlık problemi olarak karşımıza çıkmaktadır (1). Birey ve toplumlarda sosyal ve ekonomik olarak ciddi bir yüke neden olmaktadır ve sonuçta bireyin tedavi ve bakım gereksinimlerinde artmaya, yaşam kalitesinde azalmaya bunun yanında da ülkenin sağlığa yönelik maliyetini de yükseltmektedir (2). Kronik hastalıklar ve onların sonucu olarak ortaya çıkan birçok olumsuz faktörler bireyin fonksiyonel kapasitesinde azalmasına, yaşam kalitesinin bozulmasına ve sosyal ilişkilerde negatif etkilenmelere yol açmaktadır. Özellikle diyabette hem fizyolojik, hem psikolojik hem de bilişsel olarak yaşanan problemler bireyin psikososyal uyumunu bozmaktadır (3). Psikososyal sorunlar arasında üzüntü, bireyin yaşadığı öfke, inkar, bireyin yetememe duygusu ve başkasına bağımlı olma ve sosyal izolasyon, öz güvende azalma, ölüm korkusu yer almaktadır. (4). Hastalığa psikososyal uyumun sağlanamaması yetersiz öz bakıma yol açarak komplikasyon gelişmesini hızlandırabilmektedir. Diyabet tanısı alan bireylerde kan şekerinin düzenli takibi ve başarılı kontrolünde bireyin özbakım davranışları önemlidir (5). Bu sonuçlar doğrultusunda diyabetli bireyde psikososyal uyum ve özbakım önemli bir yere sahiptir. Anahtar Kelimler: Diyabet, Özbakım, Psikososyal uyum, Hemşirelik KAYNAKÇA Türkiye Diyabet Vakfı. 2010-2020 Ulusal Diyabet Stratejisi Sonuç Dökümanı. İstanbul, Türk Diyabet Vakfı, 2010 Whiting, D. R., Guariguata, L., Weil, C., & Shaw, J. IDF diabetes atlas: global estimates of the prevalence of diabetes for 2011 and 2030. Diabetes research and clinical practice, 2011: 94(3):311-321. Yanmış, S. Diyabeti Olan Bireylerde Hastalığa Psikososyal Uyumda Hemşirenin Rolü. ISAS2018-Winter - 2nd International Symposium on Innovative Approaches in Scientific Studies. November 30- December 2, 2018, Samsun, Turkey, ss:1529-1531 Özdemir, Ü., Taşçı, S. Kronik Hastalıklarda Psikososyal Sorunlar ve Bakım. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2013: 1(1):57-72 Sabuncu, N., Babadağ, K., Taşocak, G., Atabek, T. Hemşirelik Esasları. Açıköğretim Fakültesi Yayınları No:225. Eskişehir. 1996. ss:1-35 77 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book PSYCHOSOCIAL ADAPTATION AND SELF-CARE IN PATIENTS WITH DIABETES Özlem ÇÖREKÇİ1, Rabiye ÇIRPAN2, Gamze MUZ3 1 2 3 Nevşehir Hacı Bektaş Veli University Science Institute, Niğde Ömer Halisdemir University Zübeyde Hanım Faculty of Health Sciences, Nevsehir Haci Bektas Veli University Semra and Vefa Kücük Faculty of Health Sciences, ABSTRACT Diabetes is a global health problem that is increasing all over the world and in our country, negatively affecting all age groups, and causing many permanent damage as a result of acute and chronic complications (1). It causes a serious social and economic burden on individuals and societies, and as a result, the individual’s treatment and care needs increase, the quality of life decreases, as well as the cost of the country’s health (2). Chronic diseases and many negative factors that arise as a result of them lead to decreases in the functional capacity of the individual, deterioration of the quality of life and negative effects on social relations. Especially in diabetes, both mental, psychological and cognitive problems impair the psychosocial adjustment of the individual (3). Among the psychosocial problems are sadness, anger experienced by the individual, denial, feeling of inadequacy and dependence on others and social isolation, decrease in self-confidence, fear of death (4). Failure to provide psychosocial adaptation to the disease may lead to inadequate self-care and accelerate the development of complications. In individuals diagnosed with diabetes, regular follow-up of blood sugar and successful control of the individual’s selfcare behaviors are important (5). In line with these results, psychosocial adjustment and self-care have an important place in individuals with diabetes. Key words: Diabetes, Self-care, Psychosocial adjustment, Nursing REFERENCES Türkiye Diyabet Vakfı. 2010-2020 Ulusal Diyabet Stratejisi Sonuç Dökümanı. İstanbul, Türk Diyabet Vakfı, 2010 Whiting, D. R., Guariguata, L., Weil, C., & Shaw, J. (2011). IDF diabetes atlas: global estimates of the prevalence of diabetes for 2011 and 2030. Diabetes research and clinical practice, 94(3), 311-321. Yanmış, S. Diyabeti Olan Bireylerde Hastalığa Psikososyal Uyumda Hemşirenin Rolü Özdemir, Ülkü, and Sultan Taşçı. “Kronik hastaliklarda psikososyal sorunlar ve bakim.” ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 1.1 (2013): 57-72 Sabuncu N, Babadağ K, Taşocak G, Atabek T. Hemşirelik Esasları. Açıköğretim Fakültesi Yayınları No:225. Eskişehir. 1996. ss:1-35 78 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book EFFECT OF NF-KB INHIBITOR, HELENALIN ON EXPERIMENTAL CORNEAL ALKALINE BURN 1 Merve Beyazateş, 1Necmiye Canacankatan*, 2Erdem Dinç, 3Banu Çoşkun Yılmaz, 1 Şerife Efsun Antmen 1 2 3 Mersin University, Faculty of Pharmacy, Department of Biochemistry, Mersin, Türkiye. Mersin University, Faculty of Medicine, Department of Ophthalmology, Mersin, Türkiye. Mersin University, Faculty of Medicine, Department of Histology and Embryology, Türkiye. ORCID Code: 0000-0003-3863-962X Chemical burn is one of the pathological disorders that disrupt the functioning and integrity of corneal tissues. Corneal burns should be evaluated and treated as soon as possible. Otherwise, permanent vision loss may occur. Chemical burns to the cornea can occur with acidic or alkaline chemicals with different properties. Alkaline burn develops more rapidly than acidic burns and becomes more penetrating. Alkaline injuries are more common and can be more deleterious. The experimental corneal alkaline burn was formed by sodium hydroxide. 7 groups were included as Control, corneal alkaline burn, corneal alkaline burn + DMSO, corneal alkaline burn + Helenalin (%2,5mg/72hr), corneal alkaline burn + Helenalin (%2,5mg/120hr), corneal alkaline burn + Helenalin (%5mg/72hr) and corneal alkaline burn + Helenalin (%5mg/120hr). All the rats received 1 drop 4 times a day with a topical treatment of Helenalin as specified for groups. In this study; the effect of NF-kB inhibitor, Helenalin was evaluated histopathologically by measurement of epithelial, stromal, and total corneal thicknesses, beside leukocyte count. When the groups were compared, statistically significant differences were found in epithelial thickness (p=0.0001) and leukocyte count (p=0.0001). While epithelial thickness was decreased in corneal alkaline burn and corneal alkaline burn + DMSO groups compared to the Control group, an increase in epithelial thickness was observed in all Helenalin applied groups compared to corneal alkaline burn and corneal alkaline burn + DMSO groups. An increase was observed in the number of leukocytes in the corneal alkaline burn and corneal alkaline burn + DMSO groups compared to the Control group, whereas leukocyte count decreased in all Helenalin applied groups compared to the corneal alkaline burn and corneal alkaline burn + DMSO groups. As a result, it may be suggested that the treatment of Helenalin has a protective effect on alkaline corneal burns. This study was supported by a grant of Mersin University Research Foundation (2016-1-TP2-1420). Key words: Chemical burns, Cornea, Helenalin 79 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE EFFECT OF RESIDUAL MEDIAL OSTEOPHYTES ON PAIN AND FUNCTION AFTER TOTAL KNEE ARTHROPLASTY Dr. Gürdal NUSRAN, Çanakkale Onsekiz Mart University Faculty of Medicine, Orthopedics and Traumatology Orcid id: https://orcid.org/0000-0002-6412-012X Dr. Burak KAYMAZ, Çanakkale Onsekiz Mart University Faculty of Medicine, Orthopedics and Traumatology Orcid id: https://orcid.org/0000-0001-6207-8063 Ramazan TISKAOĞLU, Dr. Onur YILMAZ, Çanakkale Mehmet Akif Ersoy State Hospital, Orthopedics and Traumatology Orcid id: https://orcid.org/0000-0001-7515-0300 Abstract Introduction The aim of our study was to investigate the clinical consequences of residual medial osteophytes in patients who had undergone total knee arthroplasty (TKA). Materials and Methods We conducted a retrospective study from 2014 to 2017 of patients undergoing TKA and classified them in to two groups: Cases without osteophytes in the medial tibial component of the tibia plateau were evaluated as Group 1, and those with residual osteophytes as Group 2. Patient age, gender, surgery side, medial osteophyte size, tenderness over the medial collateral ligament, range of motion, body mass index (BMI), visual analogue scale (VAS) and Oxford Knee Score (OKS) were evaluated postoperatively after a minimum of 3 years follow-up. Results 107 patients who underwent TKA’s were evaluated: Group 1 = 68 patients (68 knees) and Group 2 = 39 patients (39 knees). The mean postoperative VAS scores were found to be 2.48 ± 1.15 in Group 1 and 3.97 ± 1.74 in Group 2 (p <0.001). The mean postoperative OKS scores were found to be 40.73 ± 4.42 in Group 1 and 35.26 ± 7.6 in Group 2 (p <0.001). No significant correlation was found between 80 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book postoperative osteophyte size and postoperative VAS (p: 0.080) or postoperative OKS scores (p: 0.068). Follow up ranged from 3−6 years (mean 4.03). Conclusions We believe that the presence of residual osteophyte is an important cause of postoperative pain after TKA, independent of osteophyte size. To prevent this, if there is a residual osteophyte after placing the tibial component, we advise excision of excess bone tissue while taking care not to damage tibial cortex. Keywords: Total Knee Arthroplasty, Osteoarthritis, Osteophytes 81 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book COSTUNOLIDE AND PARTHENOLIDE AMELIORATE MPP+ INDUCED APOPTOSIS IN THE CELLULAR PARKIN-SON’S DISEASE MODEL THROUGH NORMALIZATION OF ACETYLCHOLINESTERASE ACTIVITY AND OXIDATIVE STRESS PARAMETERS Mehmet Enes ARSLAN 1, Hasan TÜRKEZ 2, Yasemin SEVİM 1, Harun SELVİTOPİ 3, Abdurrahim KADI 1, Sena ÖNER 1 and Adil MARDİNOĞLU 4,5* Department of Molecular Biology and Genetics, Faculty of Science, Erzurum Technical University, Erzurum, Turkey; 1 Department of Medical Biology, Faculty of Medicine, Atatürk University, Erzurum, Turkey; 2 3 Department of Mathematics, Faculty of Science, Erzurum Technical University, Erzurum Turkey; Science for Life Laboratory, KTH-Royal Institute of Technology, Stockholm, SE-17121, Sweden; 4 Centre for Host-Microbiome Interactions, Faculty of Dentistry, Oral & Craniofacial Sciences, King’s College London, London, SE1 9RT, United Kingdom. 5 Abstract Monoamine oxidase B (MAO-B) enzyme has role in brain to metabolize several molecules including dopamine which causes dopamine deficiency. Absence of dopamine results in Parkinson’s Disease (PD) pathogenesis originated from decreased Acetylcholinesterase (AChE) activity and elevated oxidative stress. Molecular docking analysis was utilized to select Costunolide and Parthenolide terpenoids as potential MAO-B inhibitors to use for Parkinson’s disease treatment. Neuroprotective Properties of plant originated Costunolide and Parthenolide terpenoids were investigated in cellular Parkinson’s disease model constituted by using MPP+ toxicity. Neuroprotection mechanisms were investigated through observation of oxidative stress parameters, acetylcholinesterase activity, and apoptotic cell death ratios. Results showed that 100 µg/ml and 50 µg/ml of Costunolide, and 50 µg/ml of Parthenolide application to the cellular disease model ameliorated cytotoxicity caused by MPP+ exposures. acetylcholinesterase activity assays exhibited that terpenoids could ameliorated and restore the enzyme activity to its negative control levels. Also, oxidative stress parameter analyses put forth that terpenoid application could enhance antioxidant levels and decrease oxidative status in the cell cultures. In conclusion, these two terpenoid molecules could be proposed as safe and effective alternatives to supplement Parkinson’s disease treatments for alleviating its toxicological characteristics. Keywords: Parkinson’s Disease; Terpenoids; Antioxidants; Acetylcholinesterase; Apoptosis 82 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book GÜNÜMÜZDE KIRILGAN YAŞLI VE DEĞERLENDİRİLMESİ Papatya KARAKURT Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Esasları Anabilim Dalı, Erzincan, Türkiye ORCID ID: 0000-0003-0330-9807 ÖZET Günümüzde dünyada ve ülkemizde meydana gelen sosyal, ekonomik, tıbbi, bilimsel ve teknolojik gelişmeler sonucunda yaşlı nüfus oranı artmaktadır. Dünyada yaşlı nüfus oranı 2015-2022 yılları arasında %22.5 oranında artmış olup, 2020 yılında dünya nüfusunun %9.3’ünü yaşlıların oluşturduğu görülmektedir. Yaşlılarda hormonların, fiziksel gücün azalması, bağışıklığın ve kas-sinir sisteminin zayıflamasına bağlı olarak, ilerleyen dönemlerinde kırılganlık riski de artmaktadır. Kırılganlık kavramı, yaşlıların yaşam yollarıyla bağlantılı, çok nedenli ve dinamik bir yapıya sahip, optimal olmayan klinik durumu ifade eden geriatri ve gerontoloji alanında ortaya çıkmaktadır. Son 30 yılda, yaşlılarda kırılganlığı aydınlatmak için birkaç girişimde bulunuldu. Bununla birlikte, oluşumunun çok boyutlu ve karmaşık doğası nedeniyle, söz konusu yapının teorik tanımı konusunda hala bir literatür anlaşması bulunmamaktadır. Kırılganlığa yönelik mevcut sağlık hizmeti yanıtı, esas olarak ikincil bakım temellidir ve düşme, deliryum ve hareketsizlikten oluşan akut sağlık krizlerine tepkisel olarak gelişmektedir. Kırılganlığa karşı daha proaktif, bütünleşik, birey merkezli ve topluluk temelli bir yanıt gereklidir. İleri yaştaki bireylerin (>85 yaş) dörtte üçünde kırılganlık olduğu tahmin edilmektedir ve bu bireylerde düşme, sakatlık, uzun süreli bakım ve ölüm riskinin kırılganlığı önemli ölçüde artırdığı tahmin edilmektedir. Bu nedenle, yaşlanan nüfusun bağımsız kalmasını sağlamak küresel bir öncelik olarak görülmelidir. Yaşlı yetişkinlerde bağımsızlığı korumanın temel bir unsuru, kas kütlesi ve gücü ile birlikte hareketliliğin korunmasıdır. Yiyecek ve içecek alımı, yaşlanan bireylerin sağlığını korumak için önemli olabilecek değiştirilebilir bir faktördür. Egzersiz ve yüksek protein alımı dahil olmak üzere kırılganlıkla ilgili birtakım yaşam tarzı müdahaleleri araştırılmaktadır. Sağlık bakım profesyonelleri kırılgan bireyler ile hizmet verdikleri her ortamda karşılaşabilmektedir. Kırılganlığın bilinmesi, kırılganlığa bağlı ortaya çıkabilecek sorunların önlenmesi ve kırılgan bireylerin bakım sürecinin etkin bir şekilde yönetilmesine katkı sağlayacaktır. Ayrıca kırılganlığın farkında varılmasında geriatristlerin deneyimlerinden de yararlanılmalıdır. Gittikçe yaşlanan dünya nüfusu içerisinde yaşlılarda kırılganlığı tespit etmede ve gerekli önlemleri almada sağlık bakım profesyonellerine önemli sorumluluklar düşmektedir. Anahtar Kelimeler: Yaşlı, kırılganlık, sağlık çalışanı 83 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE FRAGILITY ELDERLY AND ITS EVALUATION TODAY ABSTRACT Today, as a result of social, economic, medical, scientific and technological developments in the world and in our country, the proportion of the elderly population is increasing. The proportion of the elderly population in the world increased by 22.5% between the years 2015-2022, and it is seen that in 2020, 9.3% of the world population is composed of elderly people. In the elderly, the risk of fragility increases in the later stages due to the decrease in hormones, physical strength, weakening of immunity and muscle-nervous system. The concept of frailty emerges in the field of geriatrics and gerontology, which refers to the non-optimal clinical situation with a multi-causal and dynamic structure related to the life paths of the elderly. In the last 30 years, several attempts have been made to illuminate vulnerability in the elderly. However, due to the multidimensional and complex nature of its formation, there is still no literature agreement on the theoretical definition of the structure in question. The current healthcare response to vulnerability is primarily secondary care-based and evolves in response to acute health crises of falls, delirium, and inactivity. A more proactive, integrated, person-centred and community-based response to vulnerability is required. It is estimated that three-quarters of elderly individuals (>85 years) are frail, and the risk of falls, disability, long-term care and death in these individuals is estimated to increase frailty significantly. Therefore, ensuring that the aging population remains independent should be seen as a global priority. A key element of maintaining independence in older adults is maintaining mobility along with muscle mass and strength. Food and beverage intake is a modifiable factor that may be important for maintaining the health of aging individuals. A number of lifestyle interventions related to frailty are being explored, including exercise and high protein intake. Health care professionals may encounter fragile individuals in every environment they serve. Knowing the fragility will contribute to the prevention of problems that may arise due to fragility and to the effective management of the care process of fragile individuals. In addition, the experiences of geriatricians should be used in raising awareness of fragility. Health care professionals have important responsibilities in detecting fragility in the elderly among the aging world population and taking the necessary precautions. Keywords: Elderly, frailty, healthcare worker GİRİŞ “Yaşınız, olduğunuz değil hissettiğiniz yaştır” Gabriel Garcia Marquez Yaşlılarda hormonların, fiziksel gücün azalması, bağışıklığın ve kas-sinir sisteminin zayıflamasına bağlı olarak, ilerleyen dönemlerinde kırılganlık riski de artmaktadır (Koçak, 2017; Kapucu ve Ünver, 2017). Çok sayıda birbiriyle ilişkili fizyolojik sistem bozukluğu olarak tanımlanan kırılganlık; hareketsizlik, yorgunluk, antropometrik ölçümlerdeki değişiklikler, sarkopenik obezite ve kas gücü zayıflığı ile karakterizedir ve düşme, sakatlık, hastaneye yatış ve mortalite gibi riskleri arttıran bir sorundur (Cin ve Büyükuslu, 2020; Oliveira et al. 2020). Yaşlılıkta kırılganlığı anlamak, kırılganlığı önleyebilmek, geliştiğinde ise takip ve tedavi seçiminde sağlık ekibine büyük bir kolaylık sağlayacaktır. Kırılgan yaşlı bakımında sağlık ekibi ile birlikte hemşire, yaşlıda gelişebilecek komplikasyonları erken dönemde tespit edip gerekli önlemler alınarak, gereksinime göre tedavi ya da rehabilitasyon hizmetlerini sunabilmelidir (Kapucu ve Ünver, 2017). Günümüzde dünyada ve ülkemizde meydana gelen sosyal, ekonomik, tıbbi, bilimsel ve teknolojik gelişmeler sonucunda yaşlı nüfus oranı artmaktadır. Dünyada yaşlı nüfus oranı 2015-2022 yılları arasında %22.5 oranında artmış olup, 2020 yılında dünya nüfusunun %9.3’ünü yaşlıların oluşturduğu görülmektedir. Nüfus projeksiyonlarına göre dünyada yaşlı nüfus oranının 2025 yılında %11.0, 2030 yılında %12.9, 2040 yılında %16.3, 2060 yılında %22.6 ve 2080 yılında %25.6 olacağı öngörülmektedir. Dünyada en yüksek yaşlı nüfus oranına sahip ilk üç ülke sırasıyla; Monako, Japonya ve Almanya’dır. 84 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Türkiye, 2020 yılı dünya yaşlı nüfus sıralamasında 167 ülke arasında 66. sırada yer almaktadır. Dünya genelinde 2050 yılı nüfus tahminlerine göre dünya nüfusunun 9 milyarı aşacağı, Türkiye nüfusunun 94 milyon 585 bin olması ve Türkiye’nin 187 ülke arasında 19. sırada yer alması beklenmektedir. Demografik değişim sonucunda Türkiye nüfusu artık genç bir nüfus olmaktan çıkıp, gittikçe yaşlanan bir nüfusun özelliklerini kazanmaya başlamıştır. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki oranı 2015 yılında %8.2 iken, 2019 yılında %9.1’e, 2020 yılında %9.5’e yükselmiştir. Nüfus projeksiyonlarına göre Türkiye’de yaşlı nüfus oranının 2023 yılında %10.2, 2040 yılında %16.3, 2060 yılında ise%22.6’ya yükseleceği tahmin edilmektedir (Güner 2023). Dünya çapında insanlar daha uzun yaşamaya başlamıştır. Bugün çoğu insan altmışlı ve üzerindeki yaşlarda yaşamaya devam ediyor. Dünyadaki her ülkede, nüfus içindeki yaşlı kişilerin hem büyüklüğünde hem de oranında büyüme yaşanmaktadır. Tüm ülkeler, sağlık ve sosyal sistemlerinin bu demografik değişimden en iyi şekilde yararlanmaya hazır olmasını sağlamak için büyük zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. Dünyada 2050 yılında yaşlı insanların %80’i düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor olacak. Nüfusun yaşlanma hızı geçmişe göre çok daha hızlı olacaktır. 2015 yılı ile 2050 yılı arasında, dünya nüfusunun 60 yaş üstü oranı %12’den %22’ye neredeyse iki katına çıkacak (WHO, 2022). Daha ileri yaşlara ulaşmak insanlık için önemli bir ilerleme olarak kabul edilmektedir. Yeni teknolojilerin kullanımıyla ilgili sosyal ve politik kazanımların bir sonucu olarak, uluslar demografik geçiş adı verilen bir süreci başlatmıştır. Bu süreç, ölüm ve doğurganlık oranlarındaki düşüşle başlayan ve nüfusun yaşlanmasıyla sonuçlanan bir dizi olayla karakterizedir (Oliveira et al. 2020). Bu nedenle yaşlı insanlar, uluslararası alanda sağlık ve sosyal bakım hizmetlerinin çoğunluk kullanıcısı arasında yer almaktadır. Bu hizmetlere erişen birçok yaşlı insan, olumsuz sonuçlara karşı bir savunmasızlık durumu olan kırılganlığa sahiptir. Kırılganlığa yönelik mevcut sağlık hizmeti yanıtı, esas olarak ikincil bakım temellidir ve düşme, deliryum ve hareketsizlikten oluşan akut sağlık krizlerine tepkisel olarak gelişmektedir. Kırılganlığa karşı daha proaktif, bütünleşik, birey merkezli ve topluluk temelli bir yanıt gereklidir (Turner and Clegg, 2014). Kırılganlık kavramı, yaşlıların yaşam yollarıyla bağlantılı, çok nedenli ve dinamik bir yapıya sahip, optimal olmayan klinik durumu ifade eden geriatri ve gerontoloji alanında ortaya çıkmaktadır. Son 30 yılda, yaşlılarda kırılganlığı aydınlatmak için birkaç girişimde bulunuldu. Bununla birlikte, oluşumunun çok boyutlu ve karmaşık doğası nedeniyle, söz konusu yapının teorik tanımı konusunda hala bir literatür anlaşması bulunmamaktadır (Oliveira et al. 2020). Kırılganlığın teorik tanımı üzerinde her birimiz hemfikir olsak da, 40’tan fazla farklı araç geliştirilmiştir (Cesari et al.,2016). Türk Dil Kurumu (TDK) kırılgan kelimesini; kolay ve çabuk kırılan, kolay ve çabuk gücenen olarak tanımlamaktadır (TDK, 2022). Kırılgan yaşlı sendromu ise, geriatrik sendromlardan biri olup, oluşan strese artmış hassasiyet olarak tanımlanmakta ve birbiri ile ilişkili pek çok sistemde bozulma ile seyretmektedir. Altmış beş yaş üstü yaşlıların %7’sinde, 80 yaş üstü yaşlıların %30’unda bu sendroma rastlanmaktadır. Beslenme yetersizliği, bağımlılık, uzamış yatak istirahati, basınç yarası, yürüme bozukluğu, genel güçsüzlük, çok ileri yaş, kilo kaybı, anoreksi, düşme korkusu, demans, kalça kırığı, deliryum, konfüzyon, ev dışına az çıkma ve çoklu ilaç kullanımı kırılgan yaşlının özellikleri olarak tanımlanmıştır. Fiziksel yönden ise; kilo kaybı ve sarkopeni ile birlikte vücut kitlesinin önemli oranda kaybedilmesi, el sıkma gücünde azalma, dayanıklılıkta azalma, bitkinlik, yavaş motor performans (yürüme hızında azalma, azalmış denge), düşük enerji tüketimi ve ilişkili düşük fizik aktivite olarak tanımlanmaktadır (Yıldırım, 2022). Yaşlı Bireylerde Kırılganlığın Risk Faktörleri Yaşlı bireylerde kırılganlığın gelişmesine neden olan risk faktörleri aşağıda sıralanmıştır. İleri yaş Düşük eğitim seviyesi İleri yaşta devam eden sigara tüketimi 85 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Menopoz sonrası hormon tedavisi alıyor olmak Irk (Afrikalı Amerikan ya da İspanyol olmak) Evli olmamak Depresyonda olmak ya da antidepresan ilaç kullanmak Zihinsel engelli olmak (Koçak, 2017). İleri yaştaki bireylerin (>85 yaş) dörtte üçünde kırılganlık olduğu tahmin edilmektedir ve bu bireylerde düşme, sakatlık, uzun süreli bakım ve ölüm riskinin kırılganlığı önemli ölçüde artırdığı tahmin edilmektedir. Bu nedenle, yaşlanan nüfusun bağımsız kalmasını sağlamak küresel bir öncelik olarak görülmelidir. Yaşlı yetişkinlerde bağımsızlığı korumanın temel bir unsuru, kas kütlesi ve gücü ile birlikte hareketliliğin korunmasıdır. Yiyecek ve içecek alımı, yaşlanan bireylerin sağlığını korumak için önemli olabilecek değiştirilebilir bir faktördür. Egzersiz ve yüksek protein alımı dahil olmak üzere kırılganlıkla ilgili birtakım yaşam tarzı müdahaleleri araştırılmaktadır (Clegg et al., 2013;Cin ve Büyükuslu, 2020). Kırılgan Yaşlıyı Tanımak Kırılgan yaşlıyı tanımak için yaşlıda aşağıda yer alan durumların görülmesi beklenmektedir. • Genel olarak vücut duruşu öne doğru eğilmiş, • Yavaş yürüyen, • Kas gücü ve esnekliğini kaybetmiş, • İştahsız, • Halsiz, • Düşünce esnekliği azalmış, • Yeni olayları hatırlamakta zorlanan, • Görme ve işitme keskinliği azalmış ve • Refleksleri zayıflamış kişiler. Bu hastalarda kas ve kemik erimesi de sık görülür. Yaşla ilişkili iskelet kası ve kas kuvveti kaybı (sarkopeni, ve sarkopenik obezite); kırılganlığın önemli bir bileşenidir ve kırılgan yaşlıya özgü görülebilir (Koçak, 2017). Ayrıca yaşlı bireylerde; zayıf kendi kendine algılanan sağlık, bilişsel bozukluk, antropometrik ölçümlerdeki değişiklikler ve sarkopenik obezite de kırılganlığı tanımada önemlidir (Oliveira et al. 2020). Yaşlılarda görülen kırılganlık bulguları Zayıflama/kilo kaybı 1 yıl içinde mevcut kilonun %5’ini kaybetme • Tükenmişlik Gün içinde aktivite yapma isteğinin olmaması ve enerjik hissetmeme • Güçsüzlük Kavrama/el sıkma kuvvetinin azalması • Yavaş yürüme hızı 4.5 metreyi 7 saniyeden uzun sürede yürüme • Fiziksel aktivitenin azalması (Koçak, 2017). 86 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Yaşlılıkta Kırılganlığı Değerlendirme ve Önleme Nüfus yaşlandıkça, kırılganlık sendromu prevalansı büyük ölçüde artmaktadır. Bu sendrom, genellikle fonksiyonel (fiziksel ve bilişsel) bir düşüş ile karakterizedir ve yetişkinlik döneminde de başlayabilmektedir. Bugüne kadar, kırılganlık için iyileştirici bir tedavi mevcut değildir, bu nedenle çabalar semptomların önlenmesi ve hafifletilmesine odaklanmıştır. Kas kütlesi ve fonksiyonunun korunması, yaşlı yetişkinlerde fiziksel kırılganlığın, hareket kabiliyetinin ve bağımsızlık kaybının önlenmesi için kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, etkili olarak tanımlanan müdahaleler fiziksel aktivite ve beslenme müdahaleleridir (Cin ve Büyükuslu, 2020). Yaşlı bireylerde kırılganlığı önlemek için aşağıdaki durumları göz önünde bulundurmak gerekmektedir. • Yaşlı birey kapsamlı değerlendirilmelidir. • Yaklaşım kişiye özgü olmalıdır. • Gereksinime göre bir çok branşın dahil olduğu bir yaklaşım geliştirilmelidir. • Var olan kronik hastalıkların tedavisi düzenlenmelidir. • Varsa araya giren yeni gelişen hastalıklar tedavi edilmelidir. • Yaşlının tedavi planına uyumunu artırmak için yaşlı ve yakınları tedavi planına dahil edilmelidir. • Tedavide fiziksel aktivite ve egzersize teşvik edilmelidir. • Beslenme desteği sağlanmalıdır. • Eksik vitaminleri tamamlanmalıdır (Koçak, 2017). Yaşlı Bireylerde Kırılganlıkla İlgili Yapılan Çalışma Sonuçları Yaşlı bireylerde kırılganlıkla ilgili birçok ülkede farklı çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışma sonuçlarından bazıları aşağıda verilmiştir. Avrupa ülkelerinde yapılan çalışmaları kapsayan sistematik bir derlemede; Kırılganlık fenotipi kriterlerinin (kavrama gücü, kilo kaybı, yorgunluk, yürüme hızı, fiziksel aktivite) nasıl değerlendirildiği konusundaki değişkenliği belirlemek amaçlanmıştır. Bu fenotipler arasında kırılganlık prevalansı %12,7 ile %28,2 arasında değişmektedir. Kadınlar, erkeklere göre %2,1-16,3 daha yüksek kırılganlık prevalansına sahipti (Theou et al. 2015). On iki Avrupa ülkesinden 29 katılımcı merkezle yapılan bir çalışmada; merkezlerin hepsi Alzheimer Hastalığının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir klinik ve araştırma kurumları ağı olan Avrupa Alzheimer Hastalığı Konsorsiyumu üyesiydi. Yaşlı bireylerde kırılganlık indexindeki 1 birimlik (0,033 puan) artışın, önemli ve klinik olarak anlamlı bilişsel düşüşe karşılık geldiği belirlenmiştir (Kelaiditi et al., 2016). Kuzey Doğu İngiltere’de 1921 doğumlu olan yaşlılarla yapılan bir çalışmada; Her bir kırılganlık indexinin daha yüksek değerleri, daha yüksek mortalite riski ile ilişkilendirildiği belirlenmiştir. Cinsiyete göre ayarlanmış bir modelde, kırılganlık indexindeki her yüzde birlik artış, tehlike oranını %5,4 artırdığı saptanmıştır (Mitnitski et al., 2015). Altmış beş yaş ve üzeri kalp yetmezliği olan ardışık hastanede yatan hastaların dahil edildiği prospektif, çok merkezli bir kohort çalışmasında; çalışmanın hedefleri, çoklu kırılganlık alanlarının bir arada bulunmasının yaygınlığını, örtüşmesini ve prognostik sonuçlarını incelemekti. Hastaneye yatırılan 1180 kayıtlı hasta arasında (medyan yaş, 81 yıl; %57,4 erkek), hastaların sırasıyla %56,1’inde fiziksel kırılganlık, %66,4’ünde ve %37,1’inde sosyal kırılganlık ve bilişsel işlev bozukluğu tespit edildi (Matsue et al., 2020). 87 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Bir ilde 111 yaşlı ile yapılan bir çalışmada; yaşlıların savunmasız ve ‘hafif kırılgan yaşlı’ sınırında olduğu ve kırılganlıkla ilişkili faktörlerin; ileri yaş, düşük eğitim ve gelir düzeyi, sürekli ilaç kullanımı ve düşme öyküsü olduğu belirlenmiştir (Düzgün ve ark.2021). Manisa’da kentsel bölgede yaşayan 65 yaş ve üstü toplam 584 yaşlı bireyle yapılan bir çalışmada; yaşlılarda kırılganlık prevalansı yaygın olarak görülen önemli bir sorun olarak tespit edilmiştir. Sosyodemografik açıdan kadınların, evli olmayanların, eğitim seviyesi düşük olanların ve kronik hastalığı olan yaşlıların kırılganlık oranlarının arttığı gözlemlenmiştir (Elbi ve Özyurt, 2021). Ankara ilinde 65 yaş ve üzeri 57 yaşlı hasta ile yapılan bir çalışmada; kırılgan hastalarda el sıkma kuvveti ölçümlerinin kırılgan olmayan hastalara göre daha düşük olduğu ve kırılgan bireylerde hastane yatış süresinin kırılgan olmayan bireylere göre daha uzun olduğu tespit edilmiştir (Ünal, 2017). Bolu ilinde aile sağlığı merkezine başvuran 138 tip 2 DM’li yaşlı birey ile yapılan bir çalışmada; Diyabetli yaşlı bireylerin %23.9’ unun görünüşte incinebilir, %16.7’si hafif kırılgan, %8.7’sinin de şiddetli kırılgan olduğu görülmüştür (Kurtoğlu, 2020). Bir aile sağlığı merkezine başvuran yaşlılarla yapılan bir çalışmada; 65 yaş ve üstü hastalarda kırılganlık artıkça depresyonun da arttığı saptanmıştır. Katılımcılarda 85 yaş üstü grubun kırılganlık düzeyi < 75 ve 75-85 yaş gruplarına göre yüksek bulunmuştur. Erkek cinsiyetin kırılganlık toplam puan ortalaması kadın cinsiyete göre yüksek çıkmıştır (Kalan 2020). Altmış beş yaş üzeri kişilerde kırılganlık ile ilaç kullanımı ve polifarmasi arasındaki ilişkiyi inceleyen bir çalışmada; polifarmasi tespit edilen yaşlılarda, kırılganlık skoru ve yürüme hızlarında belirgin olarak kötüleşme tespit edilmiştir (Arslan ve ark. 2020). Bir geriatri polikliniğine başvuran yaşlılarda kırılganlık durumları ile birlikte kolon, meme, prostat ve akciğer kanser taraması oranlarının bildirilmesi amaçlanan bir çalışmada; kolon ve meme kanser taranma sıklığının kırılgan olan ve olmayan her iki grupta da düşük olduğu, bununla birlikte prostat kanserinin rutinde taranması önerilmemesine rağmen en yüksek taranma sıklığının bu kanser grubunda olduğu belirlenmiştir (İlhan ve Bakkaloğlu, 2019). Huzurevinde kalan 60 yaş ve üzeri, 61 bireyin katıldığı kırılgan ve kırılgan olmayan yaşlıların mobilite durumlarını belirlemesi amaçlanan bir çalışmada; Kırılgan yaşlıların, kırılgan olmayan yaşlılara göre; fonksiyonel mobilite ve dengelerinin anlamlı derecede daha kötü olduğu belirlenmiştir (Soyuer ve Süzen, 2021). Kalp yetersizliği olan yaşlı bireylerin kırılganlık durumlarının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen bir çalışmada; Kalp yetersizliği olan yaşlı bireylerin kırılganlık seviyesinin orta düzeyde olduğu, malnutrisyon açısından risk altında olduğu, sağlık algısının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Kadın cinsiyet, bekar, sosyal güvencesi olmayan, sigara içmeyen, iki haftadır üzgün hisseden bireylerin ve beslenme durumu açısından riskli grupta olanların kırılganlık şiddetinin arttığı saptanmıştır (Yalınkılıç ve ark.,2020). Yaşlı bireylerde kırılganlık ile malnütrisyon ilişkisini incelemek amacı ile yapılan bir çalışmada; kırılganlık ile malnütrisyon arasında önemli bir ilişki bulunmuş, hem erkek hem de kadın yaşlı bireylerin kırılganlık ile malnütrisyon ölçek puanları arasında negatif yönlü önemli bir ilişki belirlenmiştir (Irgat ve Kızıltan, 2021). Geriatri polikliniğine ayaktan başvuran ayrıntılı geriatrik değerlendirme yapılan 600 hastanın katıldığı bir çalışmada; Kırılgan olmayan grubun daha genç olduğu, daha az ilaç kullandığı ve kronik hastalık yükünün daha az olduğu bulundu. Yaş, cinsiyet, hastalık yükü, ilaç sayısı düzeltilip regresyon analizi yapıldığında; kırılgan olmayan ve fiziksel kırılganlığı olan hastalara göre, kognitif kırılgan hastalarda günlük yaşam aktiviteleri, yürüme hızı ve el kavrama gücünün en çok etkilendiği belirlendi (Bulut ve Işık, 2020). 88 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Yaşlı bireylerle yapılan bir çalışmada; malnütrisyon riski taşıyan yaşlıların %61’inin zayıf olduğu, hem kırılganlık hem de yetersiz beslenme, azalmış kas kütlesi, anoreksiya, düşük vitamin ve sıvı alımı, kötü algılanan sağlık ve birkaç kez artan sakatlıklarla sonuçlanan ve kırılganlık döngüsünü geri besleyen komorbidite varlığı gibi örtüşen patojenlere sahip olduğu belirlenmiştir (Eyigör ve ark. 2018). Sonuç Kırılganlık toplumun yaşlanmasıyla önemli bir sorun haline gelmiştir. Kırılganlığın artması ise bireyde bir kısır döngü oluşturarak ciddi komplikasyonların oluşmasına neden olabilmekte, bakım gereksinimini ve mortaliteyi artırmaktadır. Kırılganlığın önlenmesine ve azaltılmasına yönelik eğitim, egzersiz beslenme gibi girişimleri içeren ekip çalışmasına dayanan etkili entegre programlara gereksinim vardır. Bu nedenle hemşirelere ekibin diğer üyeleriyle birlikte kırılganlığın önlenmesi ve azaltılmasında önemli sorumluluklar düşmektedir. Sağlık bakım profesyonelleri kırılgan bireyler ile hizmet verdikleri her ortamda karşılaşabilmektedir. Kırılganlığın bilinmesi, kırılganlığa bağlı ortaya çıkabilecek sorunların önlenmesi ve kırılgan bireylerin bakım sürecinin etkin bir şekilde yönetilmesine katkı sağlayacaktır (Karahan, 2021).ayrıca kırılganlığın farkında varılmasında geriatristlerin deneyimlerinden de yararlanılmalıdır (Cesari et al.,2016). Gittikçe yaşlanan dünya nüfusu içerisinde yaşlılarda kırılganlığı tespit etmede ve gerekli önlemleri almada sağlık bakım profesyonellerine önemli sorumluluklar düşmektedir. KAYNAKLAR Arslan M, Arslan EK, Koç EM, Sözmen MK, Kaplan YC. (2020). Altmış Beş Yaş ve Üzeri Kişilerde Kırılganlık ile İlaç Kullanımı ve Polifarmasi Arasındaki İlişki. Med Bull Haseki 2020;58:33-41. DOI: 10.4274/haseki. galenos.2019.5409. Bulut EA, Işık AT. (2020). Geriatri Pratiğinde Hangisi Daha Yıkıcıdır: Fiziksel Kırılganlık mı? Kognitif Kırılganlık mı? İzmir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi (Medical Journal of İzmir Hospital) 24 (3): 177-185. Cesari M, Marzetti E, Thiem U, Pérez-Zepeda MU, Van Kan GA, Landi F. et al.(2016). The geriatric management of frailty as paradigm of “The end of the disease era”. European Journal of Internal Medicine 3:111–14. Cin P, Büyükuslu N. (2020). Yaşlılarda Kırılganlık Sendromu ve Omega-3 Çoklu Doymamış Yağ Asitleri. Ankara Med J, (4):1099-1111 // 10.5505/amj.2020.92260. Clegg A, Young J, Iliffe S, Rikkert MO, Rockwood K. (2013). Frailty in elderly people. Lancet 381(9868):752-62. Düzgün, G., Üstündağ, S., & Karadakovan, A. (2021). Assessment of frailty in the elderly. Florence Nightingale J Nurs, 29(1), 2-8. Elbi H, Özyurt BC. (2021). 65 Yaş ve Üstü Bireylerde Kırılganlığın Prevalansı ve Kırılganlığı Etkileyen Faktörler. Smyrna Tıp Dergisi, 9-17. Güner SG. (2023). Yaşlı Sağlığı. ss:469-484. İn:Toplum/Halk Sağlığı Hemşireliği. Demirbağ BC. (Ed.). Ankara Nobel tıp Kitabevleri, Ankara. ss:469-484. Irgat Sİ, Kızıltan G. (2021). Yaşlı Bireylerde Kırılganlık ile Malnütrisyon İlişkisi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 6 (Özel Sayı), 88-100. İlhan B, Bakkaloğlu OK. (2019). Frailty and cancer screening rates in older adults. J Ist Faculty Med. 82(1):24-8. doi: 10.26650/IUITFD.2018.0030. Kalan F. (2020). Yaşlılarda Kırılganlık ve Depresyon Düzeyi İlişkisinin Karşılaştırılması. T.C Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haseki Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Tıpta Uzmanlık Tezi, İstanbul. Kapucu S, Ünver G. (2017). Kırılgan Yaşlı ve Hemşirelik Bakımı, Osmangazi Tıp Dergisi 39(122-129) : Doi: 10.20515/otd.288967. 89 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Karahan A. (2021). Yaşlı Bireylerde Kırılganlığın Önlenmesi ve Hemşirelik. J Educ Res Nurs. 18(3):247–251. Kelaiditi E, Canevelli M, Andrieu S, Del Campo N, Soto ME, Vellas B, et al., (2016). Frailty Index and Cognitive Decline in Alzheimer’s Disease:Data from the Impact of Cholinergic Treatment USe Study. J Am Geriatr Soc 64:1165–1170. Koçak ÖK. (2017). Yaşlılık hakkında herşey kırılganlık ve el kitabı. Şahin S, Akçiçek F. Eds. İzmir Büyük Şehir Belediyesi. İzmir. ss:1-36. Kurtoğlu S. (2020). Tip 2 Diyabetus Mellituslu Yaşlılarda Kırılganlık ve Öz-Etkililiğin Değerlendirilmesi. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Gerontoloji Hemşireliği Programı, Yüksek Lisans, Ankara. Matsue Y, Kamiya K, Saito H, Saito K, Ogasahara Y, Maekawa E. Et al. (2020). Prevalence and prognostic impact of thecoexistence of multiple frailty domainsin elderly patients with heart failure:the FRAGILE-HF cohort study. European Journal of Heart Failure. 22,2112–2119. doi:10.1002/ejhf.1926. Mitnitski, A., Collerton, J., Martin-Ruiz, C., Jagger, C., von Zglinicki, T., Rockwood, K., & Kirkwood, T. B. (2015). Age-related frailty and its association with biological markers of ageing. BMC medicine, 13(1), 1-9. Oliveira FMRL, Barbosa KTF, Rodrigues MMP, Fernandes MGM. (2020). Frailty syndrome in the elderly: conceptual analysis according to Walker and Avant. Rev Bras Enferm. 73(Suppl 3):e20190601. doi: http:// dx.doi.org/10.1590/0034-7167-2019-0601. Soyuer F, Süzen İ. (2021). Kırılgan ve Kırılgan Olmayan Yaşlılarda Mobilite ve Denge. Congress on Movement and Motor Control 21st-25th May 2021. Theou O, Cann L, Blodgett J, Wallace LMK, Brothers TD, Rockwood K. (2015). Modifications to the frailty phenotype criteria: Systematic review of the current literature and investigation of 262 frailty phenotypes in the Survey of Health, Ageing, and Retirement in Europe. Ageing Research Reviews, 21:78-94. Turner G, Clegg A. (2014). Best practice guidelines for the management of frailty: a British Geriatrics Society, Age UK and Royal College of General Practitioners report. Age and Ageing 43: 744–747 doi: 10.1093/ ageing/afu138. Türk Dil Kurumu (TDK). (2022). Kırılgan. https://sozluk.gov.tr/. (Erişim tarihi:31 Aralık 2022). WHO (2022). Ageing and health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health (Erişim tarihi:31 Aralık 2022). Yalınkılıç M, Kılıçaslan K, Uysal H, Bilgin S, Enç N. (2020). Kalp Yetersizliği Olan Yaşlı Bireylerin Kırılganlık Durumunun Belirlenmesi. Turk J Cardiovasc Nurs 11(25):51–59. DOI: 10.5543/khd.2020.06025. Yıldırım D. (2020). Yaşlılarda Fizyolojik Sağlık Sorunları. İn:Temel Gerontoloji. Bölüştaş RP. (Ed.) İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi. İstanbul. ss:83-98. 90 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book AUDIO-VESTIBULAR FINDINGS IN MOTION SICKNESS: CASE REPORT Öykü ÖZBAŞ1, Ercan KARABABA University of Health Sciences Turkey, Faculty of Gülhane Health Sciences, Departmant of Audiology Introduction Motion sickness (MS) is a common condition that occurs in healthy people as a physiological response when traveling in the air, on land, at sea, or as a result of exposure to sudden motion stimuli.1 The aim of this study is to reveal the audiological and vestibular findings encountered in a patient with motion sickness. Method A21 year old female patient who diagnosed by motion sickness was of our interest. Regarding audiological and vestibular evaluation, the pure tone audiometry, immitansmetric assessment,videonystagmography, VEMP, vHIT were applied.. The Graybiel Scale was used to determine the sensitivity to MS.2 In addition, the WHOQOL-Bref quality of life questionnaire was used to assess quality of life.3 Results In the c-VEMP test, prolongation of the P1 and N1 wave latency was observed on the right, Leftbeating horizontal/ torsional nystagmus with slow phase velocity at the left 7o/sec was observed in the head shaking test in the VNG test battery, the nystagmus slow phase velocity was high in both hot and cold conditions in the caloric test, and vegetative symptoms such as nausea and sweating were observed. Conclusion It was concluded that vestibular sensitivity was high in individuals with MS, since the nystagmus slow phase velocity was high in the caloric test. In addition, latency asymmetry was observed in the cVEMP test. It can be explained that this situation is related to the change in sensitivity to MS or the difference in symptoms seen in the subtypes of motion sickness. Motion sickness has adverse effects on rest, work and quality of life.4 After the diagnosis of MS, the symptoms of the disease can be reduced through structured rehabilitation programs, behavioral and environmental modifications.5 Therefore, future studies that assess the patients with motion sickness are required. Key Words: motion sickness, vertigo, nystagmus 91 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book REFERENCES Leung, A. K., & Hon, K. L. (2019). Motion sickness: an overview. Drugs in context, 8. Gianaros, P. J., Muth, E. R., Mordkoff, J. T., Levine, M. E., & Stern, R. M. (2001). A questionnaire for the assessment of the multiple dimensions of motion sickness. Aviation, space, and environmental medicine, 72(2), 115. Özkan, S. (1999). Yaşam Kalitesinin Ölçülmesi, WHOQOL-100 ve WHOQOLBFEF. Psikiyatri, Psikoloji, Psikofarmakoloji Dergisi, 7(2), 5-1 Bertolini, G., & Straumann, D. (2016). Moving in a moving world: a review on vestibular motion sickness. Frontiers in neurology, 7, 14. Murdin, L., Golding, J., & Bronstein, A. (2011). Managing motion sickness. Bmj, 343. 92 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE IRRIGATION OF THORACOLUMBAR POSTERIOR INSTRUMENTS WITH ANTIBIOTIC SERUM Necati UCLER1, Orcid ID: 0000-0002-0561-5819: Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Beyin ve Sinir Cerrahisi, Gaziantep, Turkiye, Mehmet Faris KAPLAN*2, Orcid ID: 0000-0002-1637-466X: Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Beyin ve Sinir Cerrahisi, Gaziantep, Turkiye,, Murat GEYIK3, Orcid ID: 0000-0003-2166-9144: Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Beyin ve Sinir Cerrahisi, Gaziantep, Turkiye, Introduction and Aim Relatively, the posterior spinal region is a region far from intense foci of infection. However, after the instrument systems applied from the posterior in spinal surgery, the wound site constitutes an important wall in patients. It has been reported that the incidence of infection after surgery is much higher in cases with instrumentation. This reveals that there is a serious relationship between instrument use and the development of infection. In our study, we evaluated the effectiveness of washing with Vancomycin HCl - Ceftriaxone disodium hemiheptahydrate solution in preventing the development of infection before applying the instrument systems to our patient. Method Our study; Between 2016 and 2020, 140 consecutive cases of posterior stabilization and fusion with transpedicular screws were included in the study. The study was divided into two groups: Group 1 consisted of 65 muscles whose instruments were washed with antibiotics, and Group 2 consisted of 75 patients whose instruments were not washed with antibiotics. Infection results of these two groups were compared. Results When the groups were compared for the identified risk factors, we found that the antibiotic washing protocol was effective in reducing the infection against some risk factors. In group 1 vertebral fracture patients, infection was significantly less after washing. Likewise, we found that the infection was significantly less in cases with DM. In Group 1, the infection was significantly less in patients with bleeding over 2000 cc compared to Group 2. In patients with dural injury, this protocol was found to be protective against infection. It was seen in Group 1. It was observed that 9 (90%) of 10 patients with deep infection were in Group 2. Prophylaxis was successful in preventing deep infections, but no difference was observed between the two groups in superficial infections. 93 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Discussion and Conclusion These are surgeries that can put the patient at risk in terms of deep infections after spine stabilization procedures. It is important to know the risk factors of the patient and surgery in order to reduce the frequency of infection, since all simple and complex surgical interventions applied to the spine carry the risk of infection. In addition to the fact that the infection may be due to instrument systems, an increase in infection may be observed depending on the patient and surgical method. Our method contributes to the instrument, patient and surgical method. Keywords: Spinal infection, Instrumentation, Transpedicular screw Torakolomber posterior enstrümanların antibiyotikli serum ile yıkanması Giriş ve Amaç Göreceli olarak posterior spinal bölge yoğun enfeksiyon odaklarından uzak bir bölgesidir. Ancak, spinal cerrahide posteriordan uygulanan enstrüman sistemleri sonrasında hastalarda yara yeri önemli bir surun oluşturmaktadır. Ameliyattan sonra görülen enfeksiyon sıklığı, enstrümantasyon yapılan olgularda çok daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Bu da enstrüman kullanımı ile enfeksiyon gelişimi arasında ciddi bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmamızda enstrüman sistemleri hastamıza uyglamadan önce, Vancomycin HCl - Ceftriaxone disodium hemiheptahydrate’ lı solüsyon ile yıkanmasının enfeksiyon gelişimini önlemedeki etkinliğini değerlendirdik. Yöntem Çalışmamız; 2016 ile 2020 yılları arasında, ardarda transpediküler vida ile posterior stabilizasyon ve füzyon yapılan 140 olgu çalışmaya dahil edildi. Çalışma iki gruba ayrıldı: Grup 1 enstrümanları antibiyotikle yıkanan 65 kastadan oluşuyordu, Grup 2 ise enstürmanları antibiyotikle yıkanmayan 75 hastalardan oluşmaktaydı. Bu iki grubun enfeksiyonsonuçları karşılaştırıldı. Bulgular Gruplar belirlenen risk faktörleri için karşılaştırıldığında bazı risk faktörlerine karşı antibiyotiklerle yıkama protokolünün enfeksiyonu azaltmada etkin olduğunu gördük. Grup 1 vertebra fraktürü hastalarında yıkama işlemi sonrası enfeksiyon belirgin olarak az bulundu. Aynı şekilde DM’ li olgularda da enfeksiyonun anlamlı dercede az olduğunu tespit ettik. Grup 1 kanama miktarı 2000 cc üzerinde olan hastalarda enfeksiyon Grup 2’ye göre belirgin olarak azdı. Dura yaralanması olan hastalarda bu protokolün enfeksiyondan koruyucu olduğu belirlendi Grup 1’de görüldü. Derin enfeksiyon gelişen 10 hastanın 9’ unun (%90) Group 2’ de yer aldığı görüldü. Yapılan profilaksinin, derin enfeksiyonları önlemede başarılı, fakat yüzeyel enfeksiyonlarda her iki grup arasında fark görülmedi. Tartışma ve Sonuç Omurga stabilizasyon işlemleri sonrası derin enfeksiyonlar gelişebilmesi açısından hastayı riske sokabilen ameliyatlardır. Omurgaya uygulanan basit ve kompleks tüm cerrahi girişimlerin enfeksiyon riski taşıması nedeniyle hastaya ve cerrahiye ait risk faktörlerinin bilinmesi enfeksiyon sıklığının azaltılması için önemlidir. Enfeksiyonu enstrüman sistemelerine bağlı olabilmesinin yanında hastaya ve cerrahi yönteme bağlı olarak enfeksiyonda artış görülebilir. Bizim yöntemimiz enstrüman, hasta ve cerrahi yönteme katkı sağlamaktadır. Anahtar Sözcükler: Spinal enfeksiyon, Enstrümantasyon, Transpediküler vida 94 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book EVALUATION OF BILATERAL DECOMPRESSION WITH UNI-SIDED LAMINECTOMY IN THE SURGICAL TREATMENT OF LUMBAR STENOSIS Necati UCLER1, Orcid ID: 0000-0002-0561-5819: Gazianatep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Beyin ve Sinir Cerrahisi, Gaziantep, Turkiye, Mehmet Faris KAPLAN*2, Orcid ID: 0000-0002-1637-466X: Gazianatep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Beyin ve Sinir Cerrahisi, Gaziantep, Turkiye,, Murat GEYIK3, Orcid ID: 0000-0003-2166-9144: Gazianatep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Beyin ve Sinir Cerrahisi, Gaziantep, Turkiye, Objective In the treatment of degenerative narrow canal (DDK) in the lumbar spine that requires surgery, there are many surgical methods in a wide range of options, ranging from instrumentation to surgeries. Due to the presence of additional systemic diseases in organs such as the heart and lungs in most of the advanced age group of DDK cases, morbidity and mortality may increase in surgeries with high blood loss and long anesthesia duration. Clinical outcomes may be adversely affected because standard decompressive approaches cause postoperative instability. Material In our study, patients who underwent bilateral decompression with unilateral laminotomy with a minimally invasive approach were evaluated. The records of 39 patients who were diagnosed with lumbar DDK in our clinic between 2015 and 20201 and underwent bilateral decompression with unilateral laminotomy were reviewed retrospectively. The final control examinations and radiological examinations of the patients were compared with the preoperative clinical pictures and examinations. One case died from another disease during follow-up. 24 cases were followed up and included in the study. Results The mean follow-up of the patients was 14.3 (3-21) months. 16 of the cases were female, 8 were male, mean age was 62.4 (50-79) years. Among the patients who remained under follow-up, 4 patients underwent L4-5, 12 patients L3-4 and L4-5, 8 patients 3 or more distances with bilateral decompression with a unilateral approach. The mean preoperative lumbar spinal canal antero-posterior diameter of the cases was 8.21 (4.7-11.2) mm, the mean transverse diameter was 6.52 (5.2-7.3) mm, the mean facet joint spacing was 3.20 (2.0-4.2) mm at the distances where decompression was applied. found. Preoperative 95 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book VAS evaluation 8.27(6-10) points. In the postoperative measurements, the mean anterior-posterior diameter of the lumbar spinal canal is 16.49 (10.2-30.0) mm [p<=0.05], the mean transverse diameter is 10.4(8.2-14.1) mm [p<=0.05] , facet joint spacing was found to be 3.10(2.1-4.2) mm [p>=0.05] at the distances where decompression was applied. Postoperative VAS values were 3.50 (0-6) points [p<=0.05]. None of the cases required a second operation. Discussion Lumbar stenosis is a disease that impairs the quality of life by reducing the mobilization of elderly patients, especially with neurochenic claudication in advanced ages. In its treatment, physical therapy and medical treatments may be insufficient, and the stenosis is corrected with surgical methods. Due to the deterioration of the stabilization of the spine during surgery, high blood loss, long anesthesia duration and large surgical field may cause problems in some patients. Adequate canal width was achieved with the microsurgery method, unilateral laminotomy and bilateral decompression method, and these cases, which were caught in the restabilization phase of the degenerative process, benefited significantly. Keywords: Spine, Lumbar, Stenosis, Surgery LOMBER STENOZ CERRAHİ TEDAVİSİNDE TEKTARAFLI LAMİNOTOMİ İLE BİLATERAL DEKOMPRESYON UYGULAMASININ DEĞERLENDİRİLMESİ Amaç Cerrahi gerektiren lomber omurgada görülen dejeneratif dar kanal (DDK) tedavisinde enstrüman sistemi uygulanan cerrahilere kadara uzunan geniş yelpazede birçok cerrahi yöntemi seçeneği vardır. İleri yaş grubu olan DDK olgularının birçoğunda kalp, akciğer gibi organlarda da ek sistemik hastalıklarının bulunması nedeniyle kan kaybı yüksek, uzun anestezi süresi olan cerrahilerde morbidite ve mortalitede aratabilmektedir. Standart dekompresif yaklaşımların ameliyat sonrası instabiliteye yol açması nedeniyle klinik sonuçlar olumsuz etkilenebilnektedir. Materyal Çalışmamızda minimal invaziv yaklaşımla tek taraflı laminotomi ile çift taraflı dekompresyon yapılmış hastalar değerlendirilmiştir. Kliniğimizde 2015-20201 döneminde lomber DDK tanısı konmuş ve unilateral laminotomi ile bilateral dekompresyon yapılmış 39 hastanın kayıtları geriye dönük olarak incelenmiştir. Hastaların son kontrol muayeneleri ve radyolojik incelemeleri ile ameliyat öncesi klinik tabloları ve tetkikleri karşılaştırılmıştır. Bir olgu izlemde başka bir hastalıkdan vefat etmiştir. 24 olgu izlemde kalmış, çalışmaya alınmıştır. Sonuçlar Hastaları ortalama takip 14,3 (3-21) aydır. Olguların 16’i kadın, 8’ü erkek, yaş ortalaması 62.4 (5079) yıldır. İzlemde kalan olgulardan 4 olguya L4-5, 12 olguya L3-4 ve L4-5, 8 olguya 3 veya daha fazla mesafeye tektaraflı yaklaşımla bilateral dekompresyon uygulanmıştır. Olguların ameliyat öncesi lomber spinal kanal ön-arka çap ortalaması 8,21 (4.7-11.2) mm, transvers çap ortalaması 6,52(5.2-7.3) mm, dekompresyon uygulanan mesafelerde faset eklem aralığı ortalaması 3,20(2.0-4.2) mm bulunmuştur. Ameliyat öncesi VAS değerlendirmesi 8,27(6-10) puan. Ameliyat sonrası yapılan ölçümlerde lomber spinal kanal ön-arka çap ortalaması 16,49(10.2-30.0) mm [p<=0,05], transvers çap ortalaması 10,4(8.214.1) mm [p<=0,05], dekompresyon uygulanan mesafelerde faset eklem aralığı 3,10(2.1-4.2) mm [p>=0,05] bulunmuştur. Ameliyat sonrası VAS değerleri 3,50 (0-6) puan [p<=0,05]. Hiçbir olguya ikinci operasyon gerekmemiştir. 96 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Tartışma Lomber stenoz özellikle ileri yaşlarda nörokenik kladikasyon ile yaşlı hastaların mobilizasyonunu azaltarak yaşam kalitesini bozan bir hastalıktır. Tedavisinde fizik tedavi ve medikal tedaviler yetersiz olabilmekte, ve cerrahi yöntemler ile darlık düzeltilmektedir. Cerrahi sırasında omurganın stabilizasyonun bozulması nedeniyle, kan kaybı yüksek, anestezi süresi uzun ve cerrahi alanın büyük olması bazı hastalarda sorunlar çıkartabilmektedir. Mikrocerrahi yöntemi ile unilateral laminotomi ile bilateral dekompresyon yöntemiyle yeterli kanal genişliği sağlanmış olup, dejeneratif sürecin restabilzasyon evresinde yakalanmış olan bu olgular belirgin yarar görmüşlerdir. Anahtar Sözcükler: Omurga, Lomber, Stenoz, Cerrahi 97 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book EVALUATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN PERCEIVED CARE BURDEN AND QUALITY OF LIFE IN CAREGIVERS OF INDIVIDUALS WITH CHRONIC MENTAL HEALTH PROBLEMS Gamze KOYUNCU Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Bölümü ORCID: 0000-0002-9273-6191 Doç. Dr. Figen İNCİ Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Zübeyde Hanım Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü ORCID: 0000-0002-9977-4297 The research was conducted in a cross-sectional-descriptive manner in order to evaluate the relationship between the perceived care burden and quality of life in caregivers of individuals with chronic mental health problems followed in the Community Mental Health Center (CMHC). The population of the study consisted of primary caregivers of individuals with chronic mental health problems followed in CMHC. The sample size was calculated according to the sampling method of the universe, and 132 people who accepted to participate in the study in the sample. Data collection tool in the research; Personal Information Form, Zarit Caregiver Burden Scale and World Health Organization Quality of Life Scale Short Form were used. Ethical approval of the research was obtained from Niğde Ömer Halisdemir University Ethics Committee and institutional permission was obtained from Kayseri Provincial Health Directorate. The data were evaluated in the SPSS program. 46.2% of caregivers are female and 53.8% are male. The mean age of the participants was 50.2±13.9 years. 78% of the participants have children and 75% are married. 40.9% of them are not professional and have been caring for their patients with chronic mental health problems for an average of 21.2±13.7 years. The Zarit Care Burden Scale mean score of the participants was 46.70±14.20. This finding shows that the participants have a moderate care burden. Quality of Life Scale total score average is 84.70±11.30. Considering the total and sub-dimension score ranges of the Quality of Life Scale, it can be stated that the quality of life of the participants is moderate. When the relationship between the scales was examined, a 64% negative correlation was found between the Zarit Burden of Care Scale total score and the Quality of Life Scale total score. This finding shows us that the quality of life decreases as the burden of care increases. Key words: Community mental health center, mental illness, burden care, caregiver, nursing. 98 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Kaynaklar: Çam, O., & Engin, E. (2014). Ruh sağlığı ve hastalıkları hemşireliği bakım sanatı. İstanbul Tıp Kitabevi. Zendjidjian, X., Richieri, R., Adida, M., Limousin, S., Gaubert, N., Parola, N., ... & Boyer, L. (2012). Quality of life among caregivers of individuals with affective disorders. Journal of affective disorders, 136(3), 660665. Çoban, S. A., Özkan, B., Medik, K., & Saraç, B. (2013). Bipolar bozukluğu olan bireyler ve bakımverenlerinin yaşam kalitesi. Journal of Psychiatric Nursing, 4(2), 61-66. 99 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book AĞIR RUHSAL HASTALIK TANILI BİREYLERİN TEDAVİSİNDE DİYETİSYEN DESTEĞİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ Ayşe Berra AYDIN* , Meltem Derya ŞAHİN** *Muğla Eğitim Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği, Muğla, Türkiye, Asistan Dr., ORCID:0000-0001-8740-3774, **Muğla Eğitim Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği, Muğla, Türkiye Dr. Öğr. Üyesi, ORCID: 0000-0002-6602-2283, Giriş Ağır ruhsal hastalık tanılı bireylerde yaşam beklentisinin normal popülasyona göre ortalama 25 yıl kadar daha kısa olduğu bilinmektedir. Bu duruma zemin hazırlayan faktörlerden biri de komorbid metabolik hastalıklardır. Beslenme şekline yönelik düzenlemeleri de içeren sağlıklı yaşam müdahaleleri, ağır ruhsal hastalık tanılı kişinin ruhsal ve bedensel iyilik haline olumlu yönde katkı sağlamaktadır (Nankivell vd.,2013; Ostrow vd.,2014; Bonfioli vd.,2012). Amaç Çalışmamızda, ağır ruhsal hastalıklardan şizofreni ve bipolar affektif bozukluk tanılı bireylere yönelik yapılan ruh sağlığı hizmeti planlaması kapsamında diyetisyen takibine düzenli devam eden ve etmeyenlerin demografik verilerini karşılaştırmayı amaçladık. Yöntem Çalışmamıza Muğla Toplum Ruh Sağlığı Merkezi (TRSM) tarafından takip edilen ve TRSM çalışma ekibine dahil olarak hizmet veren diyetisyen tarafından değerlendirmeye alınan ağır ruhsal hastalık tanılı bireylerden tıbbi kayıtlarına retrospektif olarak ulaşılabilenler dahil edilmiştir. Dahil edilen 54 katılımcının yaş, cinsiyet, bipolar affektif bozukluk ya da şizofreni tanısına sahip olma durumu ve diyetisyen tarafından yapılan ilk değerlendirme sırasındaki beden kitle indeksi değerlendirmeye alınmıştır. Verilerine ulaşılamayan bireyler çalışma dışı bırakılmıştır. İstatistiksel analiz Spss 21® (Newyork, ABD®) ile yapılmıştır. Verilerin normal dağılıma uyma durumları değerlendirilmiş ve normal dağılıma uyan verilerde ortalama ± standart sapma, uymayanlarda ortanca + çeyrekler arası açıklık (interquartile range) olarak verilmiştir. Kategorik verilerin karşılaştırılmasında Ki Kare ve Fisher Exact testi, sürekli değişken verilerin analizinde Bağımsız Gruplarda T Testi ve Mann Whitney U testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık p değeri: 0,05 kabul edilmiştir. Sonuçlar Toplam 54 katılımcının 23’ü erkek (%42,6), 31’i (%57,4) kadındı. 23’ü (%42,6) şizofreni, 31’i (%57,4) bipolar affektif bozukluk tanısına sahipti. 27 (%50) katılımcının diyetisyen tarafından yapılan 100 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ilk değerlendirmenin ardından tekrar diyetisyen başvurusunun olmadığı, 27’sinin (%50) diyetisyen takibinin düzenli olduğu görüldü. Katılımcılara ait karşılaştırmalı sonuçlar tablo 1’ de verilmiştir. Tablo 1. Diyetisyen takibi düzenli olan olan ve olmayan katılımcıların karşılaştırılmalı analizi. Düzenli diyetisyen Düzenli diyetisyen p takibi yok takibi var Cinsiyet (%) Kadın 16 (59,3) 15 (55,6) Erkek 11 (40,7) 12 (44,4) 39,52 (11,28) 42,59 (11,62) 0,329* SCH 9 (33,3) 14 (51,9) 0,271** BAB 18 (66,6) 13 (48,1) 30,18 (26,91-33,33) 33,09 (30,86-40,57) 0,015**** Yaş (± SD) Tanı (%) VKİ (iqr) 0,5*** (*: bağımsız gruplarda t testi, **: fisher exact testi, ***: ki kare testi,****:mann whitney U testi) SD: standart sapma, iqr: çeyrekler arası açıklık, VKİ: Vücut Kitle İndeksi Tartışma Mevcut bulgularımıza göre; beden kitle indeksi yüksek olan bireylerin diyetisyen görüşmelerini düzenli sürdürmesi dikkat çekicidir. Bunun yanısıra literatüre göre; diyet düzenlenmesi gibi sağlıklı yaşama dair düzenlemeler kişinin kilolu olması durumundan bağımsız bir şekilde iyilik halini arttırmaktadır (Şahin, 2022). Çalışmamızın, ağır ruhsal hastalık tanılı bireylerde diyet düzenlemesinin sürdürülebilir olabilmesi ve nitelikli bir ruh sağlığı hizmetinin parçası haline gelebilmesine yönelik fikir vermesi açısından değerli olduğunu düşünmekteyiz. Kaynaklar: Nankivell, J., Platania-Phung, C., Happell, B., & Scott, D. (2013). Access to physical health care for people with serious mental illness: a nursing perspective and a human rights perspective-common ground?. Issues in mental health nursing, 34(6), 442-450. Ostrow, D. L., Manderscheid, D. R., & Mojtabai, D. R. (2014). Stigma and difficulty accessing medical care in a sample of adults with serious mental illness. Journal of health care for the poor and underserved, 25(4), 1956. Bonfioli, E., Berti, L., Goss, C., Muraro, F., & Burti, L. (2012). Health promotion lifestyle interventions for weight management in psychosis: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMC psychiatry, 12(1), 1-12. Şahin, M. D. (2022). Şizofreni Tanılı Bireylere Uygulanan Sağlıklı Yaşam Grup Eğitiminin Şizofreninin Pozitif, Negatif Belirtileri ve Şizofreni Tanılı Bireylerin Öznel İyileşme Değerlendirmeleri Üzerine Etkisi . Abant Tıp Dergisi , 11 (1) , 1-10 . DOI: 10.47493/abantmedj.1069336. 101 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book SUSTAINABILITY OF DIETITIAN SUPPORT IN THE TREATMENT OF INDIVIDUALS WITH SEVERE MENTAL ILLNESS Ayşe Berra AYDIN* , Meltem Derya ŞAHİN** *Muğla Training and Research Hospital Psychiatry Clinic, Muğla, Türkiye, Medical Dr., ORCID:0000-0001-8740-3774, **Muğla Training and Research Hospital Psychiatry Clinic, Muğla, Türkiye, Asistant Profesor, ORCID: 0000-0002-66022283, Introduction It is known that life expectancy in individuals with severe mental illness is approximately 25 years shorter than the normal population. Comorbid metabolic diseases are one of the factors that predispose to this situation. Healthy life interventions, including dietary arrangements, contribute positively to the mental and physical well-being of a person with severe mental illness (Nankivell et al., 2013; Ostrow et al., 2014; Bonfioli et al., 2012). Objective In our study, we aimed to compare the demographic data of those who regularly follow up with a dietitian and those who do not follow up with a dietitian within the scope of mental health care planning for individuals with severe mental illnesses diagnosed with schizophrenia and bipolar affective disorder. Method Our study included individuals with a diagnosis of severe mental illness who were followed up by Muğla Community Mental Health Center (CMHC) and evaluated by a dietitian serving as part of the CMHC study team, whose medical records could be accessed retrospectively. Age, gender, diagnosis of bipolar affective disorder or schizophrenia, and body mass index at the time of the first evaluation made by the dietitian of the 54 participants included were evaluated. Individuals whose data could not be reached were excluded from the study. Statistical analysis was performed with Spss 21® (Newyork, USA®). The fit of the data to the normal distribution was evaluated and given as the mean ± standard deviation for the data with the normal distribution, and as the median + interquartile range for the data that did not. Chi-Square and Fisher Exact tests were used to compare categorical data, and T-Test for Independent Groups and Mann Whitney U-test were used to analyze continuous variable data. Statistical significance p value: 0.05 was accepted. 102 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Results Of the 54 participants, 23 (42.6%) were male and 31 (57.4%) were female. 23 (42.6%) had schizophrenia, 31 (57.4%) had bipolar affective disorder. It was observed that 27 (50%) participants did not apply to a dietitian again after the initial evaluation by the dietitian, and 27 (50%) had regular follow-up of the dietitian. Comparative results of the participants are in Table 1. Table 1. Comparative analysis of participants with and without regular dietitian follow-up. Gender (%) No regular dietitian follow-up Have regular dietitian follow-up p Female 16 (59,3) 15 (55,6) 0,5*** Male 11 (40,7) 12 (44,4) 39,52 (11,28) 42,59 (11,62) 0,329* Schizophrenia 9 (33,3) 14 (51,9) 0,271** Bipolar Affective Disorder 18 (66,6) 13 (48,1) 30,18 (26,91-33,33) 33,09 (30,86-40,57) 0,015**** Age (± SD) İllness (%) BMI (iqr) (*: T-Test for Independent Groups, **: fisher exact test, ***: Chi-square test,****:mann whitney U test) SD: standart deviation, iqr: interquartile range, BMI: Body Mass Index Discussion According to our present findings; It is noteworthy that individuals with a high body mass index continue their dietitian meetings regularly. In addition, according to the literature; Regulations on healthy living, such as diet regulation, increase well-being regardless of the person’s being overweight (Şahin, 2022). We think that our study is valuable in that it gives an idea about the sustainability of diet regulation in individuals with a diagnosis of severe mental illness and how it can become a part of a qualified mental health service. References: Nankivell, J., Platania-Phung, C., Happell, B., & Scott, D. (2013). Access to physical health care for people with serious mental illness: a nursing perspective and a human rights perspective-common ground?. Issues in mental health nursing, 34(6), 442-450. Ostrow, D. L., Manderscheid, D. R., & Mojtabai, D. R. (2014). Stigma and difficulty accessing medical care in a sample of adults with serious mental illness. Journal of health care for the poor and underserved, 25(4), 1956. Bonfioli, E., Berti, L., Goss, C., Muraro, F., & Burti, L. (2012). Health promotion lifestyle interventions for weight management in psychosis: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMC psychiatry, 12(1), 1-12. Şahin, M. D. (2022). Şizofreni Tanılı Bireylere Uygulanan Sağlıklı Yaşam Grup Eğitiminin Şizofreninin Pozitif, Negatif Belirtileri ve Şizofreni Tanılı Bireylerin Öznel İyileşme Değerlendirmeleri Üzerine Etkisi . Abant Tıp Dergisi , 11 (1) , 1-10 . DOI: 10.47493/abantmedj.1069336. 103 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book MOTIVATIONAL INTERVIEWING VIA TELE-HEALTH INTERVENTIONS IN MANAGEMENT OF TYPE 2 DIABETES: A SYSTEMATIC REVIEW OF RANDOMIZED CONTROLLED TRIALS Eda KILINÇ İŞLEYEN Pamukkale University, Faculty of Health Science, Public Health Nursing Department, Denizli, Turkey ORCID Code: 0000-0003-1857-4953 ABSTRACT Introduction and Aim: It is recommended to apply telehealth interventions (tele-medicine and tele-counseling services) to ensure diabetes management and increase the motivation of individuals with diabetes. When the studies in which Motivational Interviews were conducted through telehealth interventions in individuals with diabetes were examined, an improvement in the health outcomes of the patients was observed and the patients were able to access the health services even from a distance. Therefore, the aim of this systematic review is to examine and analyze the effect of Motivational Interviewing via telehealth intervention on individuals with Type 2 diabetes through randomized controlled trials. Scope and Method: In this study, studies published in English and Turkish between 2010-2022 were examined to identify intervention studies that included motivational interviewing via telehealth intervention in adults with T2DM. Web of Science, ScienceDirect, EBSCO host, PUBMED, Cochrane Central Register of Controlled Trials and Scopus were used as databases. Results and Conclusion: Fulltext articles meeting the inclusion and exclusion criteria were reviewed and the remaining 14 articles were included in the review. As a result of the review, some studies showed improvement in parameters such as HbA1c, BMI, fasting blood glucose, cholesterol, blood pressure, and increased diabetes self-efficacy, health nutrition, diabetes knowledge, exercise, quality of life, and drug compliance. It is recommended that these interventions be extended especially in primary health care institutions that provide health protection and improvement services. In future studies, it is recommended to investigate the effects of these interventions on cost-effectiveness, quality of life and patient satisfaction for individuals with type 2 diabetes. Keywords: Type 2 diabetes, telehealth, motivational interviewing, nursing INTRODUCTION An estimated 463 million adults aged 20-79 years worldwide (9.3% of all adults in this age group) have diabetes. Type 2 diabetes (T2DM) is the most common type of diabetes, accounting for approximately 90% of all diabetes worldwide (IDF, 2019). Diabetes is an important cause of kidney failure, visual impairment, heart attacks and lower extremity amputations. In addition, diabetes causes 104 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book significant economic losses for diabetes patients, their families, health institutions and the state due to the direct (medical costs) and indirect costs (being unemployed) of diabetes. Therefore, diabetes has become a major concern globally with its high incidence and mortality, long-term effects on health, and large expenditures (Viner et al., 2017). Diabetes self-management is defined as self-care behaviors that individuals perform to control T2DM, such as self-monitoring blood sugar, adapting to dietary changes, regular physical activity/exercise, diabetic foot care, managing hyper/hypoglycemia, and taking prescription medications. defined (Bezo et al., 2020; Luo et al., 2015). Many factors affect diabetes self-management. These factors are; economic inadequacy, low health literacy, nutritional deficiencies, language barriers, lack of education, and limited access to care (Rubin et al., 2014; Levine et al., 2011; Nam et al., 2011; Peek et al., 2014) . One way to prevent limited access to care is to use telehealth services to maintain care as usual. Telehealth is defined as “the use of electronic information and communication technologies to provide and support healthcare services between patients and healthcare providers”. While telehealth provides benefits such as reducing difficulties in accessing healthcare services, reducing the burden of disease and hospitalization costs, increasing access to care and comfort, it also has difficulties such as equipment cost, connectivity problem, privacy concerns, lack of perceived benefit by the patient, and inability to share experience (Palmas et al., 2014; ClinicalKey, 2020; George, 2012; Tong and Myers, 2020; Hjelm, 2005). Telehealth interventions; phone calls, video conferencing, online portals, mobile applications. Telehealth interventions can be used to provide diabetes-related health services such as diabetes self-management education and support, retinal examination, blood glucose control management, and participation in motivational support groups (Bashshur et al., 2015). Today, due to the COVID-19 pandemic, individuals with diabetes have experienced problems in accessing health care services, and many complications have developed accordingly (Xue et al., 2020; Önmez et al., 2020). In this period, it has been suggested to implement telehealth interventions (telemedicine and tele-counseling services) to ensure diabetes management and increase the motivation of individuals with diabetes (Mukona and Zvinavashe, 2020). It is recommended to apply Motivational Interviewing Techniques (MG), which has proven to be effective in individuals with T2DM, to increase motivation (Berhe et al., 2020; Ekong & Kavookjian, 2016; Song, Xuve Sun, 2014; Chen et al., 2012). Motivational Interviewing MG techniques can be used to reveal behavioral changes that help patients become aware of their own ambivalent emotions (conflicting emotions) and resolve them (Fisher, Fisher, & Harman, 2003). MG is a patient-centered communication skills technique that aims to increase the individual’s intrinsic motivation to develop the behavioral changes required to manage T2DM (Miller & Rollnick, 2009). Being motivated ensures that patients feel ready for behavioral change and that interventions to improve diabetes management are effective (Chen et al., 2012; Winkley et al., 2020; Muslu and Ardahan, 2017). Miller and Rollnick define MG as a collaborative, goal-oriented style of communication with special emphasis on the language of change. The investigation and resolution of ambivalence in behavior change is the main focus of MG and is considered a particularly useful technique for individuals who are indecisive about changing a particular behavior (Miller and Rollnick, 2012). On behavior change; traditional attitudes that frighten, advise and anger the patient are complicating; on the contrary, it is stated that counseling techniques that include empowering, educating, psycho-social understanding of the patient and changing behavior in a short time are facilitating (Miller & Rollnick, 2009; Fisher, Fisher & Harman, 2003). When the studies in which Motivational Interviews (MG) were conducted through telehealth interventions in individuals with T2DM were examined, the diabetes self-management (Abu-Saad et al., 2019) and self-efficacy (Swoboda et al., 2017; Young et al., 2016) levels of the patients were examined. increased anxiety (Swoboda et al., 2017) and decreased HbA1c (Abu-Saad et al., 2019; D’Souza et al., 2019; Gomes et al., 2017) levels. In general, with this initiative, an improvement in the health outcomes 105 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book of the patients was observed and the patients’ access to health services, even from a distance, was provided. When the literature is examined, it is seen that experimental studies on this subject are limited. Therefore, the purpose of this systematic review is to examine and analyze the effect of Motivational Interviewing through telehealth intervention on individuals with Type 2 diabetes through randomized controlled trials. MATERIALS AND METHODS Aim: The purpose of this systematic review is to investigate the effect of Motivational Interviewing as a telehealth intervention on adults with T2DM in randomized controlled trials (RCTs). The research questions are as follows; •How to implement Motivational Interviewing with telehealth intervention in adults with T2DM? •Is Motivational Interviewing with telehealth intervention effective in improving clinical and behavioral outcomes of adults with T2DM? Design: This study examined the effect of motivational interviewing on clinical or behavioral outcomes through telehealth intervention in adults with T2DM. This research was prepared in accordance with the prism systematic review rules (Moher et al., 2009). Research Strategy and Review Process: In this study, studies published in English and Turkish between 2010-2022 were examined to identify intervention studies that included motivational interviewing through telehealth intervention in adults with T2DM. Web of Science, ScienceDirect, EBSCO host, PUBMED, Cochrane Central Register of Controlled Trials and Scopus were used as databases. Key words are given in Table 1. Table 1. Search strategy in databases Web of Science (((ALL=(diabetes mellitus OR diabetes mellitus, type 2 OR Diabetes Mellitus, Non Insulin Dependent)) AND ALL=(Motivational interview)) AND ALL=(telehealth OR telemedicine OR ehealth OR mhealth OR mobile health OR telephone OR smartphone OR internet OR video)) AND ALL=(self-manag* OR self-eff* OR selfcare) Filtered: Articles SCIENCE DIRECT (diabetes mellitus, type 2) AND (Motivational interview) AND (telehealth OR telemedicine OR ehealth OR mhealth OR smartphone) AND (self-management OR self-care) Filtered: Research Article EBSCO host ( diabetes mellitus OR diabetes mellitus, type 2 OR Diabetes Mellitus, Non Insulin Dependent ) AND Motivational interview AND ( telehealth OR telemedicine OR ehealth OR mhealth OR mobile health OR telephone OR smartphone OR internet OR video ) AND ( self-manag* OR self-eff* OR self-care ) Filtered: Full text PUBMED ((((diabetes mellitus OR diabetes mellitus, type 2 OR Diabetes Mellitus, Non Insulin Dependent) AND (Motivational interview)) AND (telehealth OR telemedicine OR ehealth OR mhealth OR mobile health OR telephone OR smartphone OR internet OR video)) AND (self-manag* OR self-eff* OR self-care)) Filtered: Full text, Clinical Trial/Randomised Controlled Trial, Language: English, Turkish Cochrane Central Register of Controlled Trials diabetes mellitus OR diabetes mellitus, type 2 OR Diabetes Mellitus, Non Insulin Dependent in All Text AND Motivational Interview in Title Abstract Keyword AND telehealth OR telemedicine OR ehealth OR mhealth OR mobile health OR telephone OR smartphone OR internet OR video in Title Abstract Keyword AND self-manag* OR self-eff* OR self-care in Title Abstract Keyword 106 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Examination The database access process for eligible studies was initially carried out by a researcher, and each search and review phase of the process was independently evaluated by both authors. A study that met the inclusion criteria and had biased/rejected views was excluded by consensus. For the studies included in the research; study design, study sample characteristics, study environment, intervention methodology, study duration and number of follow-ups, evaluation of the intervention, clinical and behavioral outcomes were evaluated. RESULTS Studies Remaining After Review The detailed literature search and exclusion process is illustrated in the PRISMA flowchart in Figure 1. As a result of the literature review between 2010-2022, 210 studies were reached in the first step. Repeated studies were excluded in the second step. In the third step, articles not related to the purpose of our study according to the title and/or abstract were excluded. In the fourth step, full-text articles meeting the inclusion and exclusion criteria were reviewed, and in the final step, the remaining 14 articles were reviewed. Four articles reviewed as full text were excluded for the following reasons: two studies included individuals with Type 1 diabetes, and the other two were systems development and feasibility studies. The remaining 14 studies were included for review (Young et al., 2020; Abu-Saad et al., 2019; D’Souza et al., 2019; Lauffenburger et al., 2019; Gomes et al., 2017; Swoboda et al. ., 2017; Egede et al., 2017; Browning et al., 2016; Eakin et al., 2014; Holmen et al., 2014; Young et al., 2014; Blackberry, 2013; Fischer et al., 2012; Hawkins et al., 2010). All studies included in this study are randomized controlled trials. 7 of the studies were carried out in the USA, 2 in Australia, 1 in Brazil, 1 in China, 1 in Norway, 1 in Israel and 1 in Oman. The characteristics, sample, and results of Motivational Interviewing through telehealth practices of the included studies. Motivational Interviewing Through Tele-Health Applications All studies have implemented MG through telehealth applications to improve clinical and behavioral outcomes. The type of telehealth practices differed in the studies included in the systematic review. In most studies included in the systematic review, interventions were administered in the form of telephone counseling. Young et al. In the work of (2020) and Holmen et al., (2014), the mobile application was found in Abu-Saad et al. Web software in (2019), animated digital videos and telephone counseling in the study of D’Souza et al., (2019), whereas in the studies of Young et al., (2014) and Hawkins et al., (2010) MG was applied by videoconference. In these initiatives, counseling was applied to individuals with T2DM on many different topics, including general lifestyle problems, adherence to treatment, weight management, healthy nutrition/diet, physical activity, self-monitoring of blood sugar and problem solving. Subject areas identified for MG interventions included investigating patient ambivalence, reflective listening, asking open-ended questions, and agenda setting. In terms of the impact and quality of the GO initiative, it is important that the practitioners are qualified in this regard. It was stated that practitioners involved in the studies of Young et al., 2014, Browning et al., 2016, and Fisher et al., 2012 were included in a certified training program (Browning et al., 2016). When the health professionals who implement the interventions are examined, most of them are nurses, followed by physicians, pharmacists, and dietitians. In the studies reviewed, interventions were performed between 3 months and 20 months. Although most of the studies reviewed (Lauffenburger et al., 2019; Swoboda et al., 2017; Eakin et al., 2014; Fisher et al., 2012) only included MG in the form of telephone counseling, some of them included 107 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book diabetes education (Abu-Saad et al. ., 2019; Blackberry, 2013; D’Souza et al., 2019; Egede et al., 2017; Gomes et al., 2017; Hawkins et al., 2010) or face-to-face interview (Blackberry, 2013; Browning et al. et al., 2016; Young et al., 2020). Clinical Results The number of studies examining targeted clinical outcomes are as follows. HbA1c (n= 11), BMI (n= 7), cholesterol (n= 3), blood pressure (n= 8), waist circumference (n= 5), and fasting plasma glucose (n= 3). Clinical variables were measured using recommended methods for clinical indicators. There was no significant difference in HbA1c value between the experimental and control groups after the intervention in 9 of 11 studies examining the HbA1c value (Abu-Saad et al., 2019; Blackberry, 2013; Browning et al., 2016; Egede et al., 2017; Eakin). et al, 2014; Fisher et al., 2012; Gomes et al., 2017; Holmen et al., 2014; Lauffenburger et al., 2019). In the study conducted by Hawkins, 2010 by video call, there was a significant difference in HbA1c values between the experimental and control groups at the 6th month after the intervention, but no difference was found in blood pressure, cholesterol and BMI values (Hawkins, 2010). Fisher et al. In the 2012 study, there was a significant difference in post-intervention LDL value, but not blood pressure value. Holmen et al. (2014) found no significant difference in BMI, weight, blood pressure, blood lipid level and waist circumference parameters between the experimental and control groups after the intervention. D’Souza et al. (2019) showed a significant decrease in HbA1c, BMI, fasting blood glucose and blood pressure parameters between the experimental and control groups at the end of the 3rd and 6th horses after the intervention. Significant improvement in systolic blood pressure control in the experimental group compared to the control group was reported by Browning et al., (2016) and Blackbery, (2013). In the study of Blackbery, (2013), a significant decrease in BMI was reported in the experimental group compared to the control group. A significant reduction in waist circumference of the experimental group compared to the control group was reported by Browning et al, (2016) and Eakin et al, (2014), but significant weight loss was reported only by Eakin et al, (2014). While HDL value decreased significantly in Blackberry’s (2013) study, LDL value decreased significantly in Fischer’s (2012) study. Behavioral Consequences Studies reviewed frequently included self-efficacy (n= 4), healthy diet/diet (n= 3), diabetes knowledge (n= 2), quality of life (n= 2) exercise/physical activity (n= 3), blood glucose. Behavioral outcomes related to follow-up (n=1), foot care (n=1), stress (n=1), and medication adherence (n=1) were examined. Valid and reliable measurement tools were used to analyze these variables. In the study of Young et al., 2020, Swoboda et al., 2017, Young et al., 2014, and Hawkins, 2010, the diabetes self-efficacy score of the experimental group increased significantly compared to the control group after the intervention. Browning et al. In the study, the adherence scores of the experimental group to a healthy diet increased significantly after the intervention (Browning et al., 2016). Significant difference in exercise/physical activity in the experimental group compared to the control group AbuSaad et al., 2019; Young et al., 2020; Reported by Eakin et al. (2014). Only one study examined drug compliance between the two groups (Lauffenburger et al., 2019). The study evaluating drug compliance reported that there was no significant difference between the experimental group and the control group because of the intervention (Lauffenburger et al., 2019). Only one study examined foot care outcomes between two groups (Browning et al., 2016). The study, which evaluated blood sugar monitoring and foot care, reported that there was no significant group difference between the experimental group and the control group. 108 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CONCLUSION In the studies reviewed, MG was applied to individuals with diabetes with many techniques. Although metabolic control could not be achieved in most of the studies performed because of the interventions, individuals’ self-efficacy and self-care behaviors improved positively, their depression and anxiety levels decreased, and they were generally satisfied with these practices. It is recommended that these interventions be extended especially in primary health care institutions that provide health protection and improvement services. As a result of this systematic review, it is recommended to investigate the effects of these interventions on cost-effectiveness, quality of life and patient satisfaction for individuals with type 2 diabetes in future studies. REFERENCES Abu-Saad, K., Murad, H., Barid, R., Olmer, L., Ziv, A., Younis-Zeidan, N., … ve Kalter-Leibovici, O. (2019). Development and efficacy of an electronic, culturally adapted lifestyle counseling tool for improving diabetes-related dietary knowledge: Randomized controlled trial among ethnic minority adults with type 2 diabetes mellitus. Journal of medical Internet research, 21(10), e13674. Bashshur RL, Shannon GW, Smith BR, Woodward MA. The empirical evidence for the telemedicine intervention in diabetes management. Telemed E-Health. 2015;21(5):321-354. Berhe, K. K., Gebru, H. B. ve Kahsay, H. B. (2020). Effect of motivational interviewing intervention on HgbA1C and depression in people with type 2 diabetes mellitus (systematic review and meta-analysis). PloS one, 15(10), e0240839. Bezo BH, Huang YT, Lin CC. (2020). Factors influencing self‐management behaviours among patients with type 2 diabetes mellitus in the Solomon Islands. Journal of Clinical Nursing, 29, 852-862. Blackberry, I. D., Furler, J. S., Best, J. D., Chondros, P., Vale, M., Walker, C., … ve Young, D. (2013). Effectiveness of general practice based, practice nurse led telephone coaching on glycaemic control of type 2 diabetes: the Patient Engagement and Coaching for Health (PEACH) pragmatic cluster randomised controlled trial. Bmj, 347. Browning, C., Chapman, A., Yang, H., Liu, S., Zhang, T., Enticott, J. C. ve Thomas, S. A. (2016). Management of type 2 diabetes in China: the Happy Life Club, a pragmatic cluster randomised controlled trial using health coaches. BMJ open, 6(3), e009319. Chen, S. M., Creedy, D., Lin, H. S. ve Wollin, J. (2012). Effects of motivational interviewing intervention on self-management, psychological and glycemic outcomes in type 2 diabetes: a randomized controlled trial. International journal of nursing studies, 49(6), 637-644. ClinicalKey. Telehealth for diabetes self-management education and support in an underserved, free clinic population. a pilot study. https://www.clinicalkey.com/#!/content/ playContent/1-s2.0-S1544319117300201?returnurl=nullvereferrer=null. Accessed April 23, 2020. Cochran J, Conn VS. (2008). Meta-analysis of quality of life outcomes following diabetes self-management training. The Diabetes Educator, 34, 815-823. D’Souza, M. S., Karkada, S. N., Labrague, L. J. ve Ammouri, A. A. A. (2019). How do multi-modality strategies affect outcomes in T2D using a randomized control trial?. Clinical Epidemiology and Global Health, 7(4), 578-585. Eakin, E. G., Winkler, E. A., Dunstan, D. W., Healy, G. N., Owen, N., Marshall, A. M., … ve Reeves, M. M. (2014). Living well with diabetes: 24-month outcomes from a randomized trial of telephone-delivered weight loss and physical activity intervention to improve glycemic control. Diabetes care, 37(8), 2177-2185. Egede, L. E., Williams, J. S., Voronca, D. C., Gebregziabher, M. ve Lynch, C. P. (2017). Telephone-delivered behavioral skills intervention for African American adults with type 2 diabetes: a randomized controlled trial. Journal of general internal medicine, 32(7), 775-782. 109 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Ekong, G. ve Kavookjian, J. (2016). Motivational interviewing and outcomes in adults with type 2 diabetes: a systematic review. Patient education and counseling, 99(6), 944-952. Fischer, H. H., Eisert, S. L., Everhart, R. M., Durfee, M. J., Moore, S. L., Soria, S., … ve Estacio, R. O. (2012). Nurse-run, telephone-based outreach to improve lipids in people with diabetes. The American journal of managed care, 18(2), 77-84. Fisher, W. A., Fisher, J. D. ve Harman, J. (2003). The information-motivation-behavioraI skills model: A general social psychological approach to understanding and promoting health behavior. In J. Suls ve K. A. Wallston (Editör), Blackwell series in health psychology and behavioral medicine. Social psychological foundations of health and illness. 82:106. George S, Hamilton A, Baker RS. How do low-income urban African Americans and Latinos feel about telemedicine? A diffusion of innovation analysis. Int J Telemed Appl. 2012;2012:715194. Gomes, L. C., Coelho, A. C. M., dos Santos Gomides, D., Foss-Freitas, M. C., Foss, M. C. ve Pace, A. E. (2017). Contribution of family social support to the metabolic control of people with diabetes mellitus: A randomized controlled clinical trial. Applied Nursing Research, 36, 68-76. Hawkins, S. Y. (2010). Improving glycemic control in older adults using a videophone motivational diabetes self-management intervention. Research and theory for nursing practice, 24(4), 217-232. Hjelm, N. M. (2005). Benefits and drawbacks of telemedicine. Journal of telemedicine and telecare, 11(2), 60-70. Holmen, H., Torbjørnsen, A., Wahl, A. K., Jenum, A. K., Småstuen, M. C., Årsand, E. ve Ribu, L. (2014). A mobile health intervention for self-management and lifestyle change for persons with type 2 diabetes, part 2: one-year results from the Norwegian randomized controlled trial RENEWING HEALTH. JMIR mHealth and uHealth, 2(4), e3882. International Diabetes Federation (IDF) (2019). IDF Diabetes Atlas 9th ed. Erişim tarihi: 18.08.2020, https://www. diabetesatlas.org/en/ Lauffenburger, J. C., Ghazinouri, R., Jan, S., Makanji, S., Ferro, C. A., Lewey, J., … ve Choudhry, N. K. (2019). Impact of a novel pharmacist-delivered behavioral intervention for patients with poorly-controlled diabetes: The Enhancing outcomes through Goal Assessment and Generating Engagement in Diabetes Mellitus (ENGAGE-DM) pragmatic randomized trial. PloS one, 14(4), e0214754. Levine, D. A., Allison, J. J., Cherrington, A., Richman, J., Scarinci, I. C. ve Houston, T. K. (2009). Disparities in self-monitoring of blood glucose among low-income ethnic minority populations with diabetes, United States. Ethn Dis, 19(2), 97-103. Luo X, Liu T, Yuan X, Ge S, Yang J, Li C ve ark. (2015). Factors influencing self-management in Chinese adults with type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 12, 11304-11327. Miller, W. R. ve Rollnick, S. (2009). Ten things that motivational interviewing is not. Behavioural and cognitive psychotherapy, 37(2), 129-140. Miller, W. R. ve Rollnick, S. (2012). Motivational interviewing: Helping people change. Guilford press. Minet, L., Møller, S., Vach, W., Wagner, L. ve Henriksen, J. E. (2010). Mediating the effect of self-care management intervention in type 2 diabetes: a meta-analysis of 47 randomised controlled trials. Patient education and counseling, 80(1), 29-41. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G. ve Prisma Group. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. PloS med, 6(7), e1000097. Mukona, D. M. ve Zvinavashe, M. (2020). Self-management of diabetes mellitus during the Covid-19 pandemic: Recommendations for a resource limited setting. Diabetes ve Metabolic Syndrome: Clinical Research ve Reviews. Muslu, L. ve Ardahan, M. (2017). Tip 2 diyabet tanılı yetişkinlerde motivasyonel görüşmenin etkisi: sistematik derleme. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 10(3). 110 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Nam, S., Chesla, C., Stotts, N. A., Kroon, L. ve Janson, S. L. (2011). Barriers to diabetes management: patient and provider factors. Diabetes research and clinical practice, 93(1), 1-9. Önmez, A., Gamsızkan, Z., Özdemir, Ş., Kesikbaş, E., Gökosmanoğlu, F., Torun, S. ve Cinemre, H. (2020). The effect of COVID-19 lockdown on glycemic control in patients with type 2 diabetes mellitus in Turkey. Diabetes ve Metabolic Syndrome: Clinical Research ve Reviews, 14(6), 1963-1966. Palmas W, Shea S, Starren J, et al. Medicare payments, healthcare service use, and telemedicine implementation costs in a randomized trial comparing telemedicine case management with usual care in medically underserved participants with diabetes mellitus (IDEATel). J Am Med Inform Assoc. 2010;17(2):196-202. Peek, M. E., Ferguson, M. J., Roberson, T. P. ve Chin, M. H. (2014). Putting theory into practice: a case study of diabetes-related behavioral change interventions on Chicago’s south side. Health promotion practice, 15(2_suppl), 40S-50S. Rubin, D. J., Donnell-Jackson, K., Jhingan, R., Golden, S. H. ve Paranjape, A. (2014). Early readmission among patients with diabetes: a qualitative assessment of contributing factors. Journal of Diabetes and its Complications, 28(6), 869-873. Song, D., Xu, T. Z. ve Sun, Q. H. (2014). Effect of motivational interviewing on self-management in patients with type 2 diabetes mellitus: A meta-analysis. International Journal of Nursing Sciences, 1(3), 291-297. Swoboda, C. M., Miller, C. K. ve Wills, C. E. (2017). Impact of a goal setting and decision support telephone coaching intervention on diet, psychosocial, and decision outcomes among people with type 2 diabetes. Patient education and counseling, 100(7), 1367-1373. Tong T, Myers AK, Bissoonauth AA, Pekmezaris R, Kozikowski A. Identifying the barriers and perceptions of non-Hispanic black and Hispanic/Latino persons with uncontrolled type 2 diabetes for participation in a home Telemonitoring feasibility study: a quantitative analysis of those who declined participation, withdrew or were non-adherent. Ethn Health. 2020;25(4):485-494. Viner R, White B, Christie D. (2017). Type 2 diabetes in adolescents: a severe phenotype posing major clinical challenges and public health burden. The Lancet, 389, 2252-2260. Winkley, K., Upsher, R., Stahl, D., Pollard, D., Kasera, A., Brennan, A., ... ve Ismail, K. (2020). Psychological interventions to improve self-management of type 1 and type 2 diabetes: a systematic review. Health Technology Assessment (Winchester, England), 24(28), 1. Xue, T., Li, Q., Zhang, Q., Lin, W., Weng, J., Li, L. ve Chen, G. (2020). Blood glucose levels in elderly subjects with type 2 diabetes during COVID-19 outbreak: a retrospective study in a single center. Available at SSRN 3566198. Young, H. M., Miyamoto, S., Dharmar, M. ve Tang-Feldman, Y. (2020). Nurse coaching and mobile health compared with usual care to improve diabetes self-efficacy for persons with type 2 diabetes: randomized controlled trial. JMIR mHealth and uHealth, 8(3), e16665. 111 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book EVALUATION OF SPONTANEOUS RESPIRATION IN AN INTUBATED PATIENT WITH DIAPHRAGM ULTRASOUND Dr. Elif ÇELİKEL (speaker) Ankara City Hospital, Emergency Department Dr Uğur Bilgay KAYA Ankara City Hospital, Emergency Department, Prof Dr. Mehmet Akif KARAMERCAN Gazi University, Emergency Department Abstract Diaphragm breathing is also the main muscle, and its dysfunction can cause respiratory distress. Respiratory follow-up is important in patients who are electively intubated in emergency services due to their medical condition. Neuromuscular agents are used in the intubation procedure. With this agent, the diaphragm is also blocked and respiratory support is given with a mechanical ventilation device. Ultrasound is an imaging method that has now taken its place in emergency medicine guidelines and is widely used in emergency medicine. Since ultrasound can be performed at the bedside, it is a noninvasive, easy and fast method, it can be used in the emergency room for the evaluation of spontaneous breathing in intubated patients. Mechanically ventilated patients have two movements of the diaphragm. The first is the movement of the diaphragm itself and the second is the passive displacement applied by the ventilator. It can be used in real time for patient-ventilator asynchrony and can be followed by the evaluation of these movements (dimitrios)(1). Diaphragmatic excursion, contraction velocity (slope cm/s), ins time and cycle total time can be measured in ultrasound in M mode. Slope value was not different in calm breathing in healthy women and men and was found to be 1.3+_0.4 cm/s (soilmezi)(2). In this study, diaphragm muscle efficiency will be evaluated by using ultrasound in patients who were intubated by administering neuromuscular agents in the emergency room, and it is aimed to provide appropriate support in mechanical ventilation and to evaluate the respiration of patients. Keywords: Ultrasound, diaphragm, intubationü Material-Method Two researchers performed diaphragm ultrasound with the ultrasound device in our clinic. Both researchers attended the Basic and Advanced ultrasound courses organized by the Turkish Emergency Medicine Association and received their certificates. Patients over the age of 18, male and female, without muscle disease, without trauma, and whose relatives gave consent were included in the study. 112 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Liver, diaphragm and lung images were detected in the acoustic window using Midray Trolley ultrasound, using the right axillary line anterior lower intercostal space. Diaphragm thickness was measured using M mode (motion mode). Measurements were made immediately after intubation, at 30th and 60th minutes. Norcuron was used as the neuromuscular blocking agent in elective intubated patients. The average t1/2 of the drug is 36-117 minutes. Arterial blood gas was taken simultaneously with ultrasound in the patients. Statistical Analysis All analyzes of the study were performed with the SPSS 20.0 package program. Categorical variables were presented as frequency and percentage, and variables with numerical values were presented as mean±standard deviation. Shapiro Wilks test was used to determine whether the data showed normal distribution. Descriptive statistical analyses were used to evaluate demographic data and data collected from tests and scales. One sample T-test was used to compare the data for normal variables and the onesample Wilcoxon signed rank test. In order to determine the relationship between proportional scale variables, Pearson or Spearman’s Rho correlation analyzes were performed for non-parametric cases. A p<0.05 value was considered statistically significant for the 5% margin of error in all analyzes. Result There are 24 cases in the study. The age range of the patients was 45-96. We had 13 male and 10 female patients. Table 1: Blood gas values taken from patients during intubation and at 60 and 90 minutes 0.DK 30.DK 60.DK PO2 87.51 79,25 96,44 PCO2 40,28 40,04 45,46 Ph 7,36 7,33 7,32 HCO3 21,1 20,25 20,25 BE -3,04 -2,31 -3,51 Table 2: Slope and distance values at the time of inspiration 0.DK 30.DK 60.DK Slope 2,4 2,25 2,67 Distance 11,33 14,51 17,91 Conclusion The diaphragm muscle is important for breathing. Atrophy and dysfunction of this muscle are seen in the early stages in ventilated patients. In order to reduce this loss, it is recommended to titrate the ventilation support and provide normal respiratory effort (3). In our study, we saw that the effect of neuromuscular blockade disappeared and that ultrasound could be used to evaluate the patient’s spontaneous breathing. The slope and distance values increase in the 1st hour after the patients are intubated, and this gives information about the movement of the diaphragm muscle. Blood gas values also strengthen this opinion 113 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book References 1)Matamis, D., Soilemezi, E., Tsagourias, M,. Akoumianaki E., et al., Sonographic evaluation of the diaphragm in critically ill patients. Technique and clinical applications. Intensive Care Med (2013) 39:801–810 DOI 10.1007/s00134-013-2823-1 2) Soilemezi,E,.,Vasileiou M., Spyridonidou, C,. Tsagourias,M., et al., Understanding Patient–Ventilator Asynchrony Using Diaphragmatic Ultrasonography. Am J Respir Crit Care Med Vol 200, Iss 4, pp e27–e28, Aug 15, 2019 3) Ewan C. Goligher, E., C., Laghi., F., Detsky., M., E., Farias., P., et al., Measuring diaphragm thickness with ultrasound in mechanically ventilated patients: feasibility, reproducibility and validity. Intensive Care Med (2015) 41:642–649 DOI 10.1007/s00134-015-3687-3 114 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book BOVINE HERPESVİRÜS-1’İN RAHİM AĞZI KANSER HÜCRELERİNDEKİ ONKOLİTİK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI Melisa BEYHAN-YILMAZ1, Dilek MUZ2 Tumor Biology and Immunology Department, Health Sciences Institute, Tekirdağ, Türkiye. 1 2 Virology Department, Veterinary Medicine Faculty, Tekirdağ, Türkiye. ORCID Code: 1 0000-0002-0769-8742, *2 0000-0001-9358-8103 ÖZET Son yıllarda kanser tedavisi için önerilen onkolitik viroterapi ilgi çekici hale gelmiştir. Onkolitik virüsler, seçici olarak kanser hücrelerinde lizise, apoptozise neden olurken aynı zamanda immün sistem hücrelerini uyararak immünoterapatik etkiler oluştururlar. Geçmiş yıllardan günümüze kadar birçok virüs viroterapide kullanılmak üzere aday gösterilmiştir. Bovine herpesvirus-1 (BHV1) sığırlarda akut ve latent seyirli solunum ve genital sistem enfeksiyonlarına neden olur. Bu araştırmada BHV-1’in insan rahim ağzı kanseri hücre hattı (HeLa) üzerindeki onkolitik etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla, HeLa hücre hattında farklı titrelerdeki virüs enfeksiyonuna ve zamana bağlı değişiklikler değerlendirildi. HeLa hücrelerinde farklı titrelerde (0.1 moi, 1 moi, 2 moi, 5 moi ve 10 moi) BHV-1 enfeksiyonu sonrasında hücrelerde sitopatik etkisi tespit edildi. Virüs üremesine bağlı olarak hücre yuvarlaklaşması, balonlaşma, vakuol oluşumu ve lizisler görüldü. Hücresel sitotoksiste ve apoptotik değişiklikler kaydedildi. Uygulanan MTT testleri sonucuna göre, virüs üremesinin hücre canlılığına olan etkisi incelendiğinde en erken 4. saat itibariyle hücrelerde sitotoksite tespit edildi. Virüs titresi ve zamana bağlı olarak hücredeki sitotoksik etkinin arttığı özellikle 48. saatte büyük oranlarda hücre kayıplarının olduğu belirlendi (%50-95). Virüsün enfeksiyonunda miktar ve zamana bağlı hücre kayıplarının arttığı ve bununla birlikte apoptotik hücre sayısının da artığı tespit edildi. Sonuç olarak BHV-1’in insan rahim ağzı kanseri hücrelerinde antitümöral etkisinin olduğu gösterildi. Yapılacak yeni çalışmalar ile BHV-1’in rahim ağzı kanser hücrelerinde kullandığı proteinler ve yolaklar tespit edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Yaptığımız çalışmanın sonuçları BHV-1’in rahim ağzı kanseri tedavisinde onkolitik bir virüs olarak kullanılması gerektiğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: BHV-1, apoptozis, sitotoksisite, onkolitik virüs 115 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book INVESTIGATION OF ONCOLYTIC EFFECT OF BOVINE HERPESVIRUS-1 ON CERVICAL CANCER CELLS ABSTRACT In recent years, oncolytic virotherapy recommended for cancer treatment has become interesting. While oncolytic viruses selectively cause lysis and apoptosis in cancer cells, they also create immunotherapeutic effects by stimulating immune system cells. From the past to the present, many viruses have been nominated for use in virotherapy. Bovine herpesvirus-1 (BHV-1) causes acute and latent respiratory and genital tract infections in cattle. In this study, it was aimed to investigate the oncolytic effect of BHV-1 on the human cervical cancer cell line (HeLa). For this purpose, changes in the HeLa cell line with different titers of virus infection and time were evaluated. After BHV-1 infection at different titers (0.1 moi, 1 moi, 2 moi, 5 moi and 10 moi) in HeLa cells, its cytopathic effect was detected in the cells. Cell rounding, ballooning, vacuole formation and lysis were observed due to virus growth. Cellular cytotoxicity and apoptotic changes were recorded. According to the results of the applied MTT tests, when the effect of virus growth on cell viability was examined, cytotoxicity was detected in the cells as early as the 4th hour. It was determined that the cytotoxic effect in the cell increased depending on the virus titer and time, especially in the 48th hour, there were large cell losses (50-95%). It was determined that the amount and time-dependent cell losses increased in the infection of the virus, and the number of apoptotic cells also increased. As a result, it was shown that BHV-1 has an antitumoral effect on human cervical cancer cells. It is thought that the proteins and pathways used by BHV-1 in cervical cancer cells should be determined with new studies to be done. The results of our study suggest that BHV-1 should be used as an oncolytic virus in the treatment of cervical cancer. Keywords: BHV-1, apoptosis, cytotoxicity, oncolytic virus 116 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book DENEYSEL EGZERSİZ MODELİNDE KREATİN MONOHİDRAT DESTEĞİNİN KARACİĞER HASARI ÜZERİNE ETKİSİ Güleser Göktaş1, Tayfun Göktaş2, Fatma Helvacıoğlu3 Lokman Hekim Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Ana Bilim Dalı, Ankara, Türkiye, ORCID: 0000-00017989-4366. 1 Lokman Hekim Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Ana Bilim Dalı, Ankara, Türkiye, ORCID: 0000-0002-6727-3084. 2 3 Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Ana Bilim Dalı, Ankara, Türkiye, ORCID: 0000-0002-60260045. Özet Amaç Sağlıklı olma isteği, egzersize yönelik eğilimi artırmakla birlikte sporcu destek ürünlerine olan ilgiyi de yoğunlaştırmaktadır. Kreatin monohidrat gibi yaygın kullanımı olan destek ürünleri, egzersiz sırasında artan enerji ve performans gereksinimini destekler. Ancak organlar üzerinde oluşturduğu etkilerin olumlu mu yoksa olumsuz mu olduğu halen tartışma konusudur. Karaciğer ise egzersiz de dahil olmak üzere çeşitli metabolik koşullar altında, enerjinin depolanması ve kullanımının düzenlenmesi yoluyla enerji metabolizmasının sürdürülmesinde rol alan önemli bir organdır. Bu amaçla çalışmamızda, deneysel egzersiz modelinde uygulanan kreatin monohidratın, sıçan karaciğerine etkisinin morfolojik olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler Çalışmamızda 20 adet Wistar albino cinsi erkek sıçandan dört grup oluşturuldu. Grup1: Sedanter, Grup2: Sedanter ve kreatin monohidrat, Grup3: Egzersiz, Grup4: Egzersiz ve kreatin monohidrat olarak belirlendi. Grup3 ve Grup4’teki deneklere otuz gün süresince otuz dakika süreyle orta şiddette koşu egzersizi uygulandı. Grup1 ve Grup2’deki sıçanlar, koşu bandında koşturulmadan otuz dakika bekletildi. Deney sonunda alınan karaciğer dokuları hematoksilen-eozin ile boyanarak ışık mikroskobik incelemeleri yapıldı. Hepatosit dejenerasyonu, piknotik çekirdekler, sinüzoidal dilatasyon ve interstisyel fibrozis dikkate alınarak skor tablosu oluşturuldu ve istatistiksel olarak değerlendirildi. P<0.05 değeri istatistiksel açıdan anlamlı kabul edildi. Bulgular Işık mikroskopla yapılan değerlendirmelerde grup2’de sinüzoidal aralıklarda daralma izlendi. Bu grupta hepatositlerde dejenerasyon ve Remark kordonlarının ışınsal düzenleniminde bozulmalar belirgindi. Bazı alanlarda piknotik çekirdeğe sahip hücreler ayırt edildi. Grup3’de ise ise sinuzoidlerde 117 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book yer yer dilate alanlar saptandı ve sonuçlar istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,05). Egzersiz ve kreatin monohidrat grubunda ise dilatasyonun sürmesine karşın parankima ve hepatosit kordonlarının kontrole benzer görünümde olduğu görüldü. Sonuç Çalışmamızda en çok değişikliğe uğrayan grup, kreatin monohidrat uygulanan grup olarak belirlenmiştir. Bu durumun kreatin monohidrat metabolitlerinin sitotoksik etkisine bağlı gerçekleşebileceği düşünülmüştür. Egzersiz ve kreatinin birlikte uygulandığı grupta ise izlenen azalmış hasar, egzersizin bu toksik etkiyi düzeltmeye yönelik mekanizmaları kullanmış olabileceğini düşündürmektedir. Sonuç olarak etkinin hangi mekanizma üzerinden gerçekleştiğinin belirlenebilmesi için moleküler düzeyde yapılacak ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Sözcükler: Işık mikroskobi; sinuzoid, hepatosit 118 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE EFFECT OF CREATINE MONOHYDRATE SUPPLEMENTATION ON THE LIVER IN AN EXPERIMENTAL EXERCISE MODEL Güleser Göktaş1, Tayfun Göktaş2, Fatma Helvacıoğlu3 Lokman Hekim University, Faculty of Medicine, Department of Histology and Embryology, Ankara, Türkiye, ORCID: 0000-0001-7989-4366. 1 Lokman Hekim University, Faculty of Medicine, Department Physiology, Ankara, Türkiye, ORCID: 0000-0002-6727-3084. 2 Başkent University, Faculty of Medicine, Department of Histology and Embryology, Ankara, Türkiye, ORCID: 0000-00026026-0045. 3 Abstract Aim The desire to be healthy not only increases the tendency towards exercise but also intensifies the interest in nutritional supplement products of athletes. Widely used supplements such as creatine monohydrate supplementation increased energy and performance requirements during exercise. However, it is still a matter of debate whether the effects on the organs are positive or negative. The liver, on the other hand, is an important organ involved in the maintenance of energy metabolism through regulation of energy storage and use under various metabolic conditions, including exercise. For this purpose, in our study, it was aimed to morphologically investigate the effect of creatine monohydrate applied with the experimental exercise model on the rat liver. Material and Methods In our study, four groups were formed from 20 male Wistar albino rats. Group1: Sedentary, Group2: Sedentary and creatine monohydrate, Group3: Exercise, Group4: Exercise and creatine monohydrate. The subjects in Group3 and Group4 were given moderate-intensity jogging exercises for thirty minutes for thirty days. The rats in Group1 and Group2 were kept on the treadmill for thirty minutes without running. At the end of the experiment, the liver tissues were stained with hematoxylin-eosin and light microscopic examinations were made. A score table was created and statistically evaluated by considering hepatocyte degeneration, pyknotic nuclei, sinusoidal dilatation, and interstitial fibrosis. The value of p<0.05 was considered statistically significant. Results In the evaluations made with the light microscope, narrowing of the sinusoidal spaces was observed in Group2. In this group, degeneration of hepatocytes and disturbances in the radial arrangement of Remark’s cords were evident. Cells with pyknotic nuclei were distinguished in some areas. On the 119 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book other hand, in Group 3, dilated areas were detected in the sinusoids and the results were statistically significant (p<0.05). In the exercise and creatine monohydrate group, although the dilatation continued, parenchyma and hepatocyte cords were similar to the control. Conclusion In our study, the group that underwent the most changes was determined as the group in which creatine monohydrate was administered. It is thought that this situation may occur due to the cytotoxic effect of creatine monohydrate metabolites. The decreased damage observed in the group in which exercise and creatine were administered together suggests that exercise may have used mechanisms to correct this toxic effect. As a result, further studies at the molecular level are needed to determine the mechanism by which the effect occurs. Keywords: Light microscopy; sinusoid, hepatocyte 120 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book BASIC LIFE SUPPORT FOR ADULTS: WHAT HAS CHANGED IN COVID-19? Mehmet YEŞİLDAL1, Dilek YILDIRIM TANK2, Nurten TAŞDEMİR2 1 T.C. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Yüksek Lisans Programı, Zonguldak, Türkiye. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Zonguldak, Türkiye. 2 ORCID Code: 0000-0001-7966-5395 ORCID Code:0000-0001-9038-8747 ORCID Code: 0000-0003-1766-4906 ABSTRACT The coronavirus disease, which was first seen in 2019, was declared a worldwide pandemic by the World Health Organization (WHO) on March 11, 2020. The infection’s rate of spread and transmission is relatively fast compared to other viral infections. It is known that COVID-19 can be transmitted between humans through multiple ways, such as droplets, aerosols, close contact, fecal and mucus infection, and during incubation. Among the common causes of cardiac arrest in COVID-19 patients, mainly hypoxia, distributional/ distributive shock or cardiogenic shock come to the fore. In case of collapse, early recognition of cardiac arrest and early basic life support (BLS), and defibrillation application is critical. Quality BLS with continuous compressions will increase the likelihood of spontaneous circulation returning and reduce morbidity. It is seen that the cause of cardiac arrest in these cases is related to respiration, and considering the severity of the situation, both the patient, the rescuer, and the healthcare workers are at great risk. The World Health Organization also recommends using personal protective equipment (PPE) during procedures to ensure close contact with the patient during the COVID-19 pandemic. Many applications create aerosols during BLS, and standard BLS applications also contain some differences along with the use of PPE. These changes not only affect the patient’s bond with life but also aim to protect the rescuer from infection. This study aims to explain the changes experienced in applying basic life support to cardiopulmonary arrest cases during the COVID-19 pandemic. Keywords: COVID-19, Basic life support, Cardiopulmonary arrest 121 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book NEW TRENDS IN BASIC LIFE SUPPORT (BLS) TRAINING Banu GÜLSOY1, Dilek YILDIRIM TANK2, Nurten TAŞDEMİR2 1 T.C. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Yüksek Lisans Programı, Zonguldak, Türkiye. 2 Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Zonguldak, Türkiye. ORCID Code: 0000-0002-2649-7962 ORCID Code: 0000-0001-7966-5395 ORCID Code: 0000-0003-1766-4906 ABSTRACT According to the World Health Organization, sudden cardiac death (SCD) is natural death due to cardiac causes manifesting with the sudden loss of consciousness within one hour of the onset of acute symptoms. Survival rates increase if trained individuals who witness cardiac arrest can initiate cardiopulmonary resuscitation immediately. The traditional acquisition and retention of skills in Basic Life Support (BLS) are based on theoretical and practical training on a mannequin or task-trainer, given by one instructor according to the following sequence: theoretical background in BLS, the chain of survival, correct CPR performance with emphasis on chest compressions, automated external defibrillator use, and accurate positioning of the victim after recovery. In addition, training includes a standardized performance assessment (with feedback given by the instructor), either during the training with an assessment form or at the end of the training, during which the critical learning outcomes must be successfully practiced. Innovative technological environments such as e-learning, virtual reality, and simulation provide users with role-playing opportunities, improving learning outcomes and helping to achieve permanent learning. The main areas of interest for BLS are applications to locate AEDs, smartphones, and smartwatches to aid first responders and providers in reaching the patients, real-time CPR feedback, and video communication for video dispatch. The new ‘sci-fi’ technology describes the potential impact of drones and artificial intelligence on the chain of survival. Smartphones and video communication play an important role in modern society. Traditionally, dispatchers give audio-only instructions; newly developed technology enables dispatchers to provide video CPR instructions through the caller’s mobile phone. A literature review was conducted to determine the contribution of learning methods used outside of classical education to the psychomotor skills in basic life support training, and the contribution of health professionals and students to the management of unusual and emergency clinical situations Key Words: Basic Life Support, Students, Learning Methods 122 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book KARMA AÇIK ÖZELLİKLİ BİR YATAKLI PSİKİYATRİ KLİNİĞİNDE ALKOL ARINDIRMA TEDAVİ SÜRECİ Sinem ALTI KELEŞ*, Meltem Derya ŞAHİN**, Güneş Devrim KICALI*** *Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği, Muğla, Türkiye, Asistan Doktor, 0000-0001-6776-8688, **Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği, Muğla, Türkiye, Dr. Öğr. Üyesi, 0000-0002-6602-2283, ***Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği, Muğla, Türkiye, Uzman Doktor, 0000-0002-1490-1702, Giriş Alkol kullanım bozukluğu (AKB) tüm dünyada sıklıkla görülmekte; bireyi, ailesini, arkadaş çevresini, iş ortamını, toplumu ve genel sağlığı olumsuz etkilediği bilinmektedir. Bu durumun getirdiği bireysel ve toplumsal zararlar değerlendirildiğinde AKB’nin doğru şekilde saptanması ve buna yönelik uygun müdahaleler geliştirilmesi oldukça önem arzetmektedir (Evren, 2016). Çalışmamızda, yataklı AMATEM birimi olmayan bir psikiyatri kliniğinde genel hastane içerisindeki yataklı psikiyatri servisinde yatarak arındırma tedavisi alan AKB tanılı bireylerin demografik ve klinik verilerini incelemeyi amaçladık. Yöntem Çalışmamıza son 1 yıl içerisinde Muğla Eğitim Araştırma Hastanesi(MEAH) AMATEM polikliniğinde muayene olarak MEAH psikiyatri kliniği yataklı servisinde yatarak arındırma tedavisi alan DSM-V’e göre AKB tanılı bireylerden, tıbbi kayıtlarına retrospektif olarak ulaşılabilenler dahil edilmiştir. Dahil edilen 15 katılımcının yaş, cinsiyet, yatarak arındırma tedavisi aldığı süre, taburculuk sonrası kontrol AMATEM poliklinik başvurusu varlığı, antipsikotik kullanımı, akamprosat kullanımı ve son 1 yıl içinde tekrar yatarak arındırma tedavisi alma durumuna ulaşılarak değerlendirmeye alınmıştır. Verilerine ulaşılamayan bireyler çalışma dışı bırakılmıştır. İstatistiksel analiz SPSS 21® (Newyork, ABD®) ile yapılmıştır. Verilerin normal dağılıma uyma durumları değerlendirilmiş ve normal dağılıma uyan verilerde ortalama ± standart sapma, uymayanlarda ortanca + çeyrekler arası açıklık (interquartile range) olarak verilmiştir. Kategorik verilerin karşılaştırılmasında Ki Kare ve Fisher Exact testi, sürekli değişken verilerin analizinde Bağımsız Gruplarda T Testi ve Mann Whitney U testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık p değeri: 0,05 kabul edilmiştir. Sonuçlar Yapılan değerlendirme sonucu 15 katılımcının 1’i kadın (%6,7), 14’ erkek (%93,3) idi. Yaş ortalaması 44,60 ±12,99 idi. Yatarak yapılan arındırma tedavisi süresi 12,60 ±5,92 olarak sonuçlandı. 15 katılımcının tamamı (%100) akamprosat kullanmaktaydı. Katılımcıların 13’ü (%86,7) antipsikotik kullanıyor, 2’si (%13,3) kullanmıyordu. 8 katılımcının (%53,3) taburculuk sonrasında AMATEM poliklinik kontrol başvurusu vardı, 7’si (%46,7) taburculuk sonrası kontrol randevusuna başvurmamıştı. 2 (%13,3) katılımcının taburculuk sonrası AKB tanısıyla yeniden yatışı mevcuttu. Yatarak yapılan 123 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book arındırma tedavisi süresi uzadıkça, taburculuk sonrası kontrol AMATEM poliklinik başvurusu anlamlı olarak azalmakta idi (p:0,024). Tartışma Literatürde, hastanede yatış süresi kısa olan bireylerde taburculuk sonrası ilk 6 ay içerisinde tekrarlayan yatış riskinin arttığı belirtilmektedir (Geniş, 2021). Diğer yandan; önceki detoksifikasyon tedavilerinin sayısı ve eşlik eden psikoterapilerin yoğunluğunun ( grup psikoterapisi, beslenme eğitimi, relaps önleyici müdahaleler vs), tedavi sonrası yinelemenin öngörücüsü olabileceği gösterilmiştir (Picci, 2014). Çalışmamızda yatış süresi uzadıkça taburculuk sonrası kontrol başvurusunun azaldığı sonucu, metodolojik açıdan genellenebilir olamasa da düşündürücüdür. Ayrıca, AMATEM kliniğinde tedavi gören bireylerin tedavi sürecindeki deneyimlerini ve taburculuk sonrası gereksinimlerini ortaya koymak amacıyla yapılan bir çalışmada katılımcıların hastaların alkol/madde hakkında çok fazla konuştuğu hakkında fikir birliği içinde oldukları bu durum hastaların alkol/maddeyi aşermesine ve bazen de taburcu olmalarına yol açmakta olduğu, bağımlı bireyler olarak bir arada bulunmalarının sakıncalı olduğunu düşündükleri belirtilmiştir (Gündüz Türkeş, 2022). Yayınların çoğunlukla yataklı AMATEM kliniklerinde yapılmış olduğu gerçeğinden hareketle; sadece karma açık servis özelliğinde bir psikiyatri yataklı kliniğinde yapılan yatış sürecine dair bu bildirinin sunduğu kanıtlar ışığında, kapsayıcı prospektif tasarımlı çalışmalara ihtiyaç olduğu söylenebilir. Kaynaklar: Evren C, Bozkurt M. (2016) Kullanım Bozukluğunda Tanı ve Tedavi Kılavuzu., Düşünen Adam Kitaplığı – 1, Yerküre, İstanbul ISBN:978-975- 6125-97- 7 Gündüz Türkeş, S., & Buz, S. E. M. A. (2022). Alkol/Madde Kullanım Bozukluğu Olan Bireylerin Tedavi Süreci ve Taburculuk Sonrası Gereksinimleri Üzerine Bir Araştırma: Ankara AMATEM Örneği. Journal of Society & Social Work, 33(2). Geniş, B., Coşar, B., & Arikan, Z. (2021). Alkol Bağımlılığı Hastalarında Taburculuk Sonrası İlk Altı Ay İçindeki Tekrar Yatış Oranları ve Nedenleri. Noro-Psikyatri Arsivi, 58(1), 57-62. Picci, R. L., Oliva, F., Zuffranieri, M., Vizzuso, P., Ostacoli, L., Sodano, A. J., & Furlan, P. M. (2014). Quality of life, alcohol detoxification and relapse: is quality of life a predictor of relapse or only a secondary outcome measure?. Quality of life Research, 23(10), 2757-2767. 124 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ALCOHOL DEPRIVATION TREATMENT PROCESS IN A MIXED OPEN FEATURE INPATIENT PSYCHIATRY CLINIC Sinem ALTI KELEŞ*, Meltem Derya ŞAHİN**, Güneş Devrim KICALI*** *Muğla Training and Research Hospital Psychiatry Clinic, Muğla, Türkiye, Medical Dr., ORCID: 0000-0001-6776-8688, **Muğla Training and Research Hospital Psychiatry Clinic, Muğla, Türkiye, Asistant Profesor, ORCID: 0000-0002-6602-2283, ***Muğla Training and Research Hospital Psychiatry Clinic, Muğla, Türkiye, Psychiatrist Doctor, ORCID: 0000-0002-1490-1702, Introduction Alcohol use disorder (AUD) is frequently seen all over the world; It is known that it negatively affects the individual, family, circle of friends, work environment, society and general health. When the individual and social harms caused by this situation are evaluated, it is very important to determine AUD correctly and to develop appropriate interventions for it (Evren, 2016). In our study, we aimed to examine the demographic and clinical data of individuals diagnosed with AUD who received inpatient detoxification treatment in the inpatient psychiatry service of a general hospital in a psychiatry clinic without an inpatient Addiction Treatment Center (ATC). Methods Among the individuals diagnosed with AUD according to DSM-V, who received inpatient detoxification treatment in the inpatient service of the the Muğla Training and Research Hospital (MTRH) psychiatry clinic as an examination in the MTRH ATC polyclinic in the last 1 year, those whose medical records could be accessed retrospectively were included in our study. Age, gender, duration of inpatient detoxification treatment, presence of follow-up control ATC outpatient clinic application after discharge, antipsychotic use, acamprosate use, and re-inpatient detoxification treatment in the last 1 year of the included 15 participants were evaluated. Individuals whose data could not be reached were excluded from the study. Statistical analysis was performed with Spss 21® (Newyork, USA®). The fit of the data to the normal distribution was evaluated and given as the mean ± standard deviation for the data with the normal distribution, and as the median + interquartile range for the data that did not. Chi-Square and Fisher Exact tests were used to compare categorical data, and T-Test for Independent Groups and Mann Whitney U-test were used to analyze continuous variable data. Statistical significance p value: 0.05 was accepted. 125 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Results As a result of the evaluation, 1 of the 15 participants was female (6.7%) and 14 were male (93.3%). The mean age was 44.60 ±12.99 years. The inpatient detoxification treatment duration was 12.60 ±5.92. All 15 participants (100%) were using acamprosate. Thirteen (86.7%) of the participants were using antipsychotics and 2 (13.3%) were not. Eight participants (53.3%) had ATC outpatient control application after discharge, 7 (46.7%) did not apply for a follow-up appointment after discharge. 2 (13.3%) participants had rehospitalization with the diagnosis of AUD after discharge. As the duration of inpatient washout treatment increased, follow-up ATC outpatient clinic admissions decreased significantly after discharge (p:0.024). Discussion In the literature, it is stated that the risk of recurrent hospitalization increases in the first 6 months after discharge in individuals with a short hospital stay (Geniş, 2021). On the other hand; It has been shown that the number of previous detoxification treatments and the intensity of concomitant psychotherapies (group psychotherapy, nutrition education, relapse prevention interventions, etc.) can be predictors of relapse after treatment (Picci, 2014). In our study, the result of the decrease in post-discharge control applications as the length of hospital stay is thought-provoking, although not methodologically generalizable. In addition, in a study conducted to reveal the experiences of individuals treated in the ATC clinic during the treatment process and their post-discharge needs, the participants agreed that patients talk too much about alcohol/substance, this situation causes patients to crave alcohol/substance and sometimes to be discharged, It has been stated that they think that it is inconvenient for them to be together as dependent individuals (Gündüz Türkeş, 2022). Based on the fact that the publications were mostly made in inpatient ATC clinics; In the light of the evidence presented by this report on the hospitalization process in a psychiatry inpatient clinic with only mixed open service feature, it can be said that there is a need for inclusive prospective studies. References: Evren C, Bozkurt M. (2016) Kullanım Bozukluğunda Tanı ve Tedavi Kılavuzu., Düşünen Adam Kitaplığı – 1, Yerküre, İstanbul ISBN:978-975- 6125-97- 7 Gündüz Türkeş, S., & Buz, S. E. M. A. (2022). Alkol/Madde Kullanım Bozukluğu Olan Bireylerin Tedavi Süreci ve Taburculuk Sonrası Gereksinimleri Üzerine Bir Araştırma: Ankara AMATEM Örneği. Journal of Society & Social Work, 33(2). Geniş, B., Coşar, B., & Arikan, Z. (2021). Alkol Bağımlılığı Hastalarında Taburculuk Sonrası İlk Altı Ay İçindeki Tekrar Yatış Oranları ve Nedenleri. Noro-Psikyatri Arsivi, 58(1), 57-62. Picci, R. L., Oliva, F., Zuffranieri, M., Vizzuso, P., Ostacoli, L., Sodano, A. J., & Furlan, P. M. (2014). Quality of life, alcohol detoxification and relapse: is quality of life a predictor of relapse or only a secondary outcome measure?. Quality of life Research, 23(10), 2757-2767. 126 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE EFFECT OF WATCHING CARTOON FILM WITH VIRTUAL REALITY GLASSES ON ANXIETY DURING ECHOCARDIOGRAPHY PROCEDURE IN CHILDREN Binnur SAĞLAM¹, Tülay KUZLU AYYILDIZ² ¹Nurse and Master’s Program Student, Zonguldak Bülent Ecevit University, Health Sciences InstituteDepartment of Child Health and Diseases, Zonguldak Orcid:0000-0002-3792-5969 ²Associate Professor, Zonguldak Bülent Ecevit University, Health Sciences InstituteDepartment of Child Health and Diseases, Zonguldak Orcid:0000-0002-8924-5957 ABSTRACT Background The research was conducted in a randomized controlled manner to determine the effect of the distraction technique made with virtual reality glasses during the echocardiography procedure to reduce the child’s anxiety. Methods The research was carried out with 100 children aged 3-6 years in Marmara University Pendik Training and Research Hospital, Department of Pediatric Cardiology, between August 2022 and November 2022. In the study, children in the intervention group were watched videos with virtual reality glasses during the echocardiography procedure. Research data; It was collected with the Introductory Information Form, the Application Registration Chart, and the Children’s Emotional Expression Evaluation Scale. The data were evaluated with the SPSS 16.0 package program. Results It was determined that the anxiety scale scores of the intervention group children were 9.48±2.30 14.00 (5.00-25.00) and the control group children were 13.96±4.38 10.00 (5.00-25.00) and there was a significant difference between them (p<0.05). Conclusion It was determined that the distraction technique with virtual reality glasses was effective in reducing the child’s anxiety during the echocardiography procedure. Keywords: Echocardiography in Children, Virtual Reality Glasses, Anxiety in Children. 127 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book HEMŞİRELİK ÖĞRENCİLERİNİN BÜTÜNCÜL TAMAMLAYICI VE ALTERNATİF TIBBA KARŞI TUTUMLARI İLE SAĞLIK ALGILARI ARASINDAKİ İLİŞKİ İlknur Maraşlı1* Ebru Erek Kazan2 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Bucak Sağlık Yüksekokulu, Hemşirelik Bölümü, Burdur, Türkiye *1 Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Ankara, Türkiye 2 ORCID No: 0000-0002-5804-2532 *1 2 ORCID No: 0000-0002-8386-786X ÖZET Amaç: Araştırma, hemşirelik öğrencilerinin bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumları ile sağlık algıları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı olarak yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın verileri bir devlet üniversitesinin Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik Bölümünde öğrenim gören ve araştırmaya katılmaya gönüllü tüm öğrencilerden (n=475) toplanmıştır. Verilerin toplanmasında Tanıtıcı Özellikler Formu, Bütüncül Tamamlayıcı ve Alternatif Tıbba Karşı Tutum Ölçeği (BTATÖ) ve Sağlık Algısı Ölçeği (SAÖ) kullanılmıştır. Araştırma verilerinin istatistiksel analizinde bağımsız gruplarda t testi ve One-Way ANOVA testi kullanılmıştır. Ölçekler arasındaki ilişki Pearson korelasyon testi ile analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırmada öğrencilerin yaş ortalaması 20.70±1.84, %72.2’si kadın ve %31.6’sı ikinci sınıf öğrencisidir. Öğrencilerin BTATÖ toplam puan ortalaması 49.85±5.84, SAÖ toplam puan ortalaması 48.16±6.71 olarak bulunmuştur. Öğrencilerin sağlık algılarının orta düzeyde ve bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumlarının pozitif orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutum ile sağlık algısı arasında zayıf düzeyde pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur (r=0.394, p=0.000). Ekonomik durumunu “gelir giderden fazla” olarak değerlendiren öğrencilerin SAÖ toplam puan ortalamalarının daha yüksek olduğu (F=3.193, p=0.042), sağlık durumunu “iyi” olarak değerlendirenlerin ise BTATÖ toplam puan ortalamalarının daha yüksek olduğu (t=3.606, p=0.000) belirlenmiştir. Sonuç: Araştırmada, hemşirelik öğrencilerinin bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumlarının ve sağlık algılarının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutum, sağlık algısını pozitif yönde etkilemektedir. Buna göre, hemşirelik öğrencilerinin sağlık algıları üzerinde pozitif etkisi olan BTAT yöntemleri konusunda lisans eğitimleri sırasında desteklenmeleri büyük önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, öğrenci, sağlık algısı, tamamlayıcı alternatif tıp yöntemleri, tutum. 128 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE RELATIONSHIP BETWEEN ATTITUDES OF NURSING STUDENTS TOWARDS HOLISTIC COMPLEMENTARY AND ALTERNATIVE MEDICINE AND HEALTH PERCEPTIONS ABSTRACT Aim: The study was conducted in a descriptive and relationship-seeking manner in order to determine the relationship between attitudes of nursing students towards holistic complementary and alternative medicine and their health perceptions. Materials And Methods: The data of the study were collected from all students (n=475) studying at the School of Health Nursing of a state university and volunteering to participate in the study. Descriptive Characteristics Form, Holistic Complementary and Alternative Medicine Attitude Scale (HCAMAS) and Health Perception Scale (HPS) were used to collect the data. In the statistical analysis of the research data, t-test and One-Way ANOVA test were used in independent groups. The relationship between the scales was analyzed by Pearson correlation test. Findings: In the study, the average age of the students was 20.70±1.84, 72.2% were female and 31.6%were second year students. The mean total score of HCAMAS of the students was 49.85±5.84, and the mean total score of HPS of the students was 48.16±6.71. The health perceptions of the students were at a moderate level and their attitudes towards holistic complementary and alternative medicine were at a positive moderate level. A weak positive relationship was found between attitude towards holistic complementary and alternative medicine and health perception (r=0.394, p=0.000). The total mean scores of HPS of the students who expressed their economic status as “income is higher than expense” were higher (F=3.193, p=0.042), and the total mean scores of HCAMAS of those who expressed their health status as “good” were higher (t=3.606, p=0.000). Conclusion: In the study, the attitudes and health perceptions of nursing students towards holistic complementary and alternative medicine were moderate. Attitude towards holistic complementary and alternative medicine positively affects health perception. Accordingly, it is of great importance that nursing students are supported during their undergraduate education on HCAM methods that have a positive effect on their health perceptions. Keywords: Nursing, student, health perception, complementary alternative medicine methods, attitude. GİRİŞ Son yıllarda tamamlayıcı ve bütünleyici sağlık yaklaşımı, toplum ve sağlık çalışanları tarafından kabul görmeye ve giderek dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlamıştır (Şahin ve ark. 2019). Modern tıp dışındaki bu tedavi yaklaşımları Dünya Sağlık Örgütü tarafından “tamamlayıcı ve alternatif tıp uygulamaları” olarak ifade edilmektedir (Aktaş 2017; Lafçı & Kara Kaşıkçı 2014). Ülkemizde ise geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları, “fiziksel ve ruhsal hastalıklardan korunma, bunlara tanı koyma, iyileştirme veya tedavi etmenin yanında sağlığın iyi sürdürülmesinde de kullanılan, farklı kültürlere özgü teori, inanç ve tecrübelere dayalı, izahı yapılabilen veya yapılamayan bilgi, beceri ve uygulamaların bütünü olup, modern tıp uygulamalarını destekleyici ve tamamlayıcı yöntemler” şeklinde tanımlanmaktadır. Aynı zamanda konu ile ilgili düzenlemeler getiren Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği 27 Ekim 2014 tarih ve 29158 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır. Buna göre Akupunktur, Apiterapi, Fitoterapi, Hipnoz, Sülük tedavisi, Homeopati, Karyopraktik, Kupa terapi, Larva uygulaması, Mezoterapi, Osteopati, Ozon terapi, Proloterapi, Refleksoloji ve Müzik Terapi olmak üzere geleneksel tamamlayıcı alternatif tıp uygulamaları tanımlanmıştır (Saglik.gov.tr). 129 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Tamamlayıcı ve alternatif tıp uygulamalarına yönelimdeki artış, sağlık bakım hizmeti sunan ve en önemli amaçlarından biri toplumun sağlık düzeyini yükseltmek olan hemşirelerin bu uygulamalarda yer almasını kaçınılmaz kılmıştır (Yıldırım & Akman 2019; Turan ve ark. 2010). Sağlık hizmeti sunumunda etkin rolü olan hemşirelere, tamamlayıcı ve alternatif tıp yöntemlerinin kullanım amaçlarının, etkilerinin, kullanım şekillerinin, risklerinin doğru aktarılmasında ve değerlendirilmesinde önemli görevler düşmektedir. Bu açıdan bakıldığında hemşirelerin ve geleceğin sağlık profesyonelleri olarak öğrenci hemşirelerin bu yöntemlere ilişkin bilgi ve tutumlarının araştırılması son derece önemlidir (Aktaş 2017; Cornman ve ark. 2006). Bireylerin BTAT uygulamalarına yönelik tutumları, bu uygulamaları tercih etme ve kullanma durumlarını, dolayısıyla sağlık davranışlarını etkileyebilmektedir. Sağlık davranışları ise sağlık durumunu etkilerken, bu davranışların gelişiminde inançlar, tutumlar ve algılar rol oynamaktadır (Yalnızoğlu Çaka ve ark. 2017). Sağlık algısı, sağlığa ilişkin düşünceler, duygular, önyargılar ve beklentileri kapsayan bir kavramdır. Bireyin sağlığı ile ilgili olumlu düşüncelere sahip olması “iyi sağlık algısı”, olumsuz düşünceler taşıması ise “kötü sağlık algısı” olarak ifade edilmektedir (Klein Velderman ve ark. 2010). Sağlık inanç modeline göre sağlık algısı, sağlık davranışlarını ve sağlık sorumluluğunu etkileyen bir durumdur. Bu nedenle sağlık algısı, bireye sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının kazandırılması ve sürdürülmesini amaçlayan sağlığın geliştirilmesi süreci açısından oldukça önemlidir (Özdelikara ve ark. 2018). Sağlığın geliştirilmesinde önemli rolü olan sağlık profesyoneli olarak hemşireler, sağlık algısını değerlendirmeli ve gelişmesinde rehber kişi görevini üstlenmelidir. Bireylerin sağlığı nasıl tanımladıkları ve hangi durumları sağlık ile ilişkilendirdikleri belirlenmelidir. Bu açıdan bakıldığında hemşirelerin yanı sıra hemşirelik öğrencilerinin de aynı şekilde sorumluluk almaları gerekmektedir. Mesleki eğitimin temel hedeflerinden biri de, hemşirelik öğrencilerine hem kendilerinin hem de toplumun sağlığını koruma ve geliştirmede etkili bilgi, beceri ve donanım kazandırmaktır (Çilingir & Aydın 2017). Sağlık hizmeti sunumunda önemli yeri olan hemşirelik öğrencilerinin sağlığı koruma, sürdürme ve geliştirme davranışlarının iyi düzeyde olması, hem kendilerinin hem de toplumun sağlık düzeyinin yükseltilmesi bakımından çok önemlidir. Dolayısıyla hemşirelik öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının geliştirilmesinde önemli bir yeri olan ve sağlık algılarını etkileyebilecek faktörlerden biri olarak düşünülen BTAT yöntemlerine ilişkin doğru bilgi, tutum ve beceri sahibi olmalarının önemli olduğu düşünülmektedir. Literatürde hemşirelik öğrencilerinin BTAT yöntemlerine yönelik tutumlarını inceleyen (Aktaş 2017; Şahin ve ark. 2019; Özşaker 2021; Can Cicek & Sendur 2022) ve sağlık algı düzeylerini araştıran (Ağaçdiken Alkan ve ark. 2017; Yalnızoğlu Çaka ve ark. 2017; Çilingir & Aydın 2017; Özdelikara ve ark. 2018; Özdemir ve ark. 2021) çalışmalar bulunmaktadır. Ancak öğrencilerin BTAT yöntemlerine karşı tutumları ile sağlık algıları arasındaki ilişkinin belirlenmesine yönelik çalışmaya rastlanmamıştır. Bu doğrultuda çalışmamız hemşirelik öğrencilerinin bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumları ile sağlık algıları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM Araştırmanın Tipi Araştırma, hemşirelik öğrencilerinin bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumları ile sağlık algıları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın Evreni ve Örneklemi Araştırmanın evrenini, bir devlet üniversitesinin Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik Bölümünde 20202021 eğitim öğretim yılı bahar döneminde 1., 2., 3. ve 4. sınıfta öğrenim gören toplam 624 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada örneklem seçimine gidilmeyip, araştırmaya katılmayı kabul eden tüm öğrenciler dahil edilmiştir. Araştırma, veri toplama araçlarını tam olarak dolduran 475 öğrenci ile tamamlanmış olup, evrenin % 76.1’ine ulaşılmıştır. 130 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Veri Toplama Araçları Araştırmada veriler, “Tanıtıcı Özellikler Formu”, “Bütüncül Tamamlayıcı ve Alternatif Tıbba Karşı Tutum Ölçeği (BTATÖ)” ve “Sağlık Algısı Ölçeği (SAÖ)” ile toplanmıştır. Tanıtıcı Özellikler Formu: Formun birinci bölümü öğrencilerin sosyodemografik özelliklerini (yaş, cinsiyet, sınıf, aile yapısı vb), ikinci bölümü ise sağlık durumlarına ve BTAT yöntemlerine ilişkin özelliklerini (sağlık durumunu değerlendirme, kronik hastalık varlığı, BTAT yöntemlerine ilişkin bilgi durumu vb) belirlemeyi amaçlayan 12 sorudan oluşmaktadır. Bütüncül Tamamlayıcı ve Alternatif Tıbba Karşı Tutum Ölçeği (BTATÖ): Ölçme aracı 2003 yılında Hyland ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir. Ülkemiz için geçerlilik güvenirlik çalışması Erci tarafından 2003 yılında yapılmıştır. Ölçeğin güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alpha değeri 0.72 olup, bu çalışma için Cronbach Alpha değeri 0.67 bulunmuştur. Ölçeğin Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp ve Bütüncül Sağlık olmak üzere iki alt boyutu bulunmaktadır. Ölçek 11 sorudan oluşan likert tipte bir ölçme aracıdır. Ölçekten en az 11, en fazla 66 puan alınabilmektedir. Ölçeğin puanı düştükçe bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı pozitif tutum artmaktadır (Erci 2007). Sağlık Algısı Ölçeği (SAÖ): Ölçme aracı 2007 yılında Diamond ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir. SAÖ 15 madde ve dört alt faktörden oluşan beşli likert tipi bir ölçektir. 1., 5., 9., 10., 11. ve 14. maddeler olumlu, 2., 3., 4., 6., 7., 8., 12., 13. ve 15. maddeler olumsuz ifadelerdir. Olumlu ifadeler “Çok katılıyorum=5”, “Katılıyorum=4”, “Kararsızım=3”, “Katılmıyorum=2”, “Hiç katılmıyorum=1” şeklinde puanlanmıştır. Olumsuz ifadeler ise ters puanlanmıştır. Ölçekten alınabilecek en az puan 15, en çok puan 75’dir. Ölçeğin Kadıoğlu ve Yıldız tarafından yapılan geçerlilik ve güvenirlik çalışmasında Cronbach Alpha değeri hemşirelik öğrencilerinde 0,77 olup, bu çalışma için Cronbach Alpha değeri 0.71 bulunmuştur (Kadıoğlu & Yıldız 2012). Verilerin Toplanması Çalışmanın verileri, 2 Şubat - 19 Mayıs 2021 tarihleri arasında araştırmacı tarafından toplanmıştır. Araştırmada öncelikle her bir sınıfın sınıf temsilcileri ile görüşülerek, sınıf temsilcileri aracılığıyla tüm sınıflardaki öğrencilere çalışmanın amacı açıklanmış ve bilgilendirme yapılmıştır. Bunun ardından Google Formlar üzerinde oluşturulmuş olan online veri toplama formları sınıf temsilcileri aracılığıyla öğrencilerle paylaşılmış ve gönüllü olarak çalışmaya katılmak isteyen öğrencilerden formları doldurmaları istenmiştir. Çalışmanın verileri toplanırken sınıf temsilcileri aracılığıyla öğrencilere belli aralıklarla hatırlatma yapılarak uygulama aşamasına devam edilmiştir. Verilerin Değerlendirilmesi Verilerin analizi SPSS 24.0 (Statistical Package for the Social Sciences) paket programı ile yapılmıştır. Öğrencilerin tanıtıcı özellikleri sayı ve yüzde ile, ölçek puanları ise ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerleri ile ifade edilmiştir. Çalışmada kullanılan ölçeklerin ölçek toplam ve alt boyutlarının puanları hesaplanmış ve puanların normal dağılıma uygunluğunun belirlemesi için basıklık ve çarpıklık katsayıları incelenmiştir. Ölçeklerden elde edilen basıklık ve çarpıklık değerleri +3 ile -3 arasında olup, normal dağılıma uygun olduğu belirlenmiştir (Hopkins & Weeks 1990; De Carlo 1997). Bu nedenle çalışmada parametrik test teknikleri kullanılmıştır. Ölçek puanlarının demografik özelliklere göre farklılık gösterme durumunun analiz edilmesi için bağımsız gruplarda t testi ve One-Way ANOVA testi kullanılmıştır. Ölçeklerin güvenirlik düzeyleri Cronbach’s alfa katsayı değeri dikkate alınarak yorumlanmıştır. Buna göre; .00 ≤ α < .40 ise ölçek güvenilir değildir, .40 ≤ α < .60 ise ölçeğin güvenirliği düşük, .60 ≤ α < .80 ise ölçek oldukça güvenilir, .80 ≤ α < 1.00 ise ölçek yüksek derecede güvenilir bir ölçektir (Nunnally 1967). Ölçekler arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla korelasyon analizi ve bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumun sağlık algısı üzerine etkisini incelemek amacıyla regresyon analizi yapılmıştır. Korelasyon katsayısı güç düzeyleri; 0≤r≤0.25 çok zayıf, 0.26≤r≤0.49 131 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book zayıf, 0.50≤r≤0.69 orta, 0.70≤r≤0.89 güçlü, 0.90≤r≤1 çok güçlü olarak belirlenmiştir (Akgül & Çevik 2003). Çalışmada anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın Etik Yönü Araştırmanın yapılabilmesi için öncelikle e-posta yolu ile ölçeklerin kullanım izinleri alınmıştır. Ardından araştırmanın uygulandığı üniversitenin Etik Kurulundan izin alınmıştır (Tarih: 2.12.2020 Karar No: GO 2020/333). Araştırmanın uygulaması için üniversitenin Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik Bölüm Başkanlığından izin alınmıştır. Araştırmaya katılmayı kabul eden öğrencilerden bilgilendirilmiş yazılı onamları alınmıştır. Araştırmanın Sınırlılıkları Araştırma, araştırmanın yapıldığı üniversitenin Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik Bölümü öğrencileri ile sınırlıdır. BULGULAR Araştırmaya katılan öğrencilerin yaş ortalaması 20.70±1.84, %72.2’si kadın ve %31.6’sı ikinci sınıfta öğrenim görmektedir. Öğrencilerin %76.4’ü çekirdek aile yapısına sahiptir ve %44.4’ü yaşamlarının en uzun bölümünü il merkezinde geçirmiştir. Öğrencilerden %68.8’i ekonomik durumlarını “gelir gidere denk” olarak değerlendirmiştir. Araştırmamızda öğrencilerin çoğunluğu (%80.6) sağlık durumunu “iyi” olarak belirtmiş, büyük çoğunluğu (%89.1) son bir ayda herhangi bir sağlık problemi yaşamadığını ve tamamına yakını (%93.9) kronik bir hastalığının olmadığını ifade etmiştir. Araştırmada öğrencilerin yarıdan fazlasının (%62.3) BTAT yöntemleri hakkında çok az bilgisinin olduğu ve yarıya yakınının (%43.4) BTAT yöntemlerinden herhangi birini hiç kullanmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin çoğunluğu (%72.2) “BTAT yöntemleri hastaların iyileşme sürecinde kullanılabilir” görüşüne katıldığını belirtmiştir (Tablo 1). 132 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Tablo 1. Öğrencilerin Tanıtıcı Özellikleri (n=475) Özellikler Yaş 18-19 20-21 22 ve üzeri n % 132 209 134 27.8 44.0 28.2 (min=18, max=32) Yaş ortalaması Χ ±SS = 20.70±1.84 Cinsiyet Kadın 343 Erkek 132 Sınıf 1 147 2 150 3 103 4 75 Aile yapısı Çekirdek aile 363 Geniş aile 88 Parçalanmış aile 24 En uzun yaşanılan yer İl 211 İlçe 177 Köy 87 Ekonomik durum Gelir giderden fazla 44 Gelir gidere denk 327 Gelir giderden az 104 Sağlığını değerlendirme durumu İyi 383 Kararsız 78 Kötü 14 Son bir ayda sağlık problemi Yaşayan 52 Yaşamayan 423 Kronik hastalık Var 29 Yok 446 BTAT yöntemlerine ilişkin Hiç bilgisi yok 66 Çok az bilgisi var 296 Yeterli bilgisi var 113 BTAT yöntemlerinin hastaların iyileşme sürecinde kullanılabilmesine Katılan 343 Kararsız 124 Katılmayan 8 BTAT yöntemlerinden herhangi birini Hiç kullanmayan 206 Bir kez kullanan 108 Birçok kez kullanan 161 133 72.2 27.8 30.9 31.6 21.7 15.8 76.4 18.5 5.1 44.4 37.3 18.3 9.3 68.8 21.9 80.6 16.4 3.0 10.9 89.1 6.1 93.9 13.9 62.3 23.8 72.2 26.1 1.7 43.4 22.7 33.9 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Araştırmamızda öğrencilerin BTATÖ toplam puan ortalaması 49.85±5.84 olup, bütüncül sağlık alt boyut puan ortalamasının (25.54±3.25), tamamlayıcı ve alternatif tıp alt boyut puan ortalamasından (20.43±3.56) daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada öğrencilerin SAÖ toplam puan ortalaması 48.16±6.71 bulunmuştur. Öğrencilerin SAÖ alt boyutlarından alınan puan ortalamalarına bakıldığında en yüksek puan ortalamasının 16.86±3.78 ile kontrol merkezi alt boyutuna ait olduğu görülmektedir. Bunu sırasıyla 11.69±3.18 ile kesinlik, 11.54±1.96 ile sağlığın önemi ve 11.16±2.01 ile öz farkındalık alt boyutu takip etmektedir (Tablo 2). Tablo 2. Öğrencilerin BTATÖ ve SAÖ Puan Ortalamaları (n=475) Ölçekler ve Alt Boyutları Min Max Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Bütüncül Sağlık BTATÖ Toplam Kontrol Merkezi Kesinlik Sağlığın Önemi Öz Farkındalık SAÖ Toplam 10.00 9.00 26.00 5.00 4.00 3.00 6.00 26.00 34.00 30.00 66.00 25.00 20.00 15.00 15.00 75.00 Χ ±SS 20.43±3.56 25.54±3.25 49.85±5.84 16.86±3.78 11.69±3.18 11.54±1.96 11.16±2.01 48.16±6.71 SS: Standart Sapma Öğrencilerin BTATÖ ile SAÖ ve alt boyutlarının puan ortalamaları arasındaki ilişkinin dağılımı incelendiğinde; BTATÖ toplam puan ortalaması ile SAÖ toplam puan ortalaması (r=0,394, p=0.000), sağlığın önemi (r=0,358, p=0.000) ve öz farkındalık (r=0,301, p=0.000) alt boyutları puan ortalamaları arasında zayıf düzeyde pozitif yönlü bir ilişki olduğu belirlenmiştir (Tablo 3). Tablo 3. Öğrencilerin BTATÖ ve SAÖ Puanlarının Korelasyonu Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Bütüncül Sağlık BTATÖ Toplam Kontrol Merkezi Kesinlik Sağlığın Önemi r p n r p n r p n r p n r p n r p n Tamamlayıcı Bütüncül BTATÖ Kontrol Sağlığın Öz SAÖ ve Alternatif Kesinlik Sağlık Toplam Merkezi Önemi Farkındalık Toplam Tıp 1 475 0.069 0.133 475 -.340** 0.000 475 .132** 0.004 475 .198** 0.000 475 -.119** 0.009 475 1 475 .737** 0.000 475 0.081 0.078 475 -0.013 0.771 475 .388** 0.000 475 1 475 -.152** 0.001 475 -.240** 0.000 475 .358** 0.000 475 134 1 475 .393** 0.000 475 -0.006 0.898 475 1 475 -0.073 0.112 475 1 475 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book r Öz Farkındalık p n r SAÖ p Toplam n -0.007 0.872 475 -.205** 0.000 475 .301** 0.000 475 .394** 0.000 475 .340** 0.000 475 .176** 0.000 475 0.089 0.052 475 -.725** 0.000 475 -0.039 0.401 475 -.729** 0.000 475 .398** 0.000 475 .449** 0.000 475 1 475 .383** 0.000 475 1 475 *p<0.05 ve **p<0.01, Pearson Korelasyon Analizi Bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumun, sağlık algısı üzerindeki etkisini incelemek için kurulan regresyon modeli istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (F=86.905, p<0.05). Buna göre bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumun, sağlık algısını pozitif yönde etkilediği (β= 0.394) sonucuna varılmıştır (Tablo 4). Tablo 4: Bütüncül Tamamlayıcı ve Alternatif Tıbba Karşı Tutumun Sağlık Algısı Üzerine Etkisi Bağımlı Değişken Sağlık Algısı Bağımsız Değişken Standardize Olmayan Katsayılar B Standart Hata Sabit 25.625 2.434 Bütüncül Tamamlayıcı ve Alternatif Tıbba Karşı Tutum 0.452 0.048 Standardize Katsayılar t p 10.529 0.000 9.322 0.000 R2 Beta 0.394 0.155 Model: F=86.905, p=0.000 Araştırmaya katılan öğrencilerin tanıtıcı özelliklerinin BTATÖ ve SAÖ toplam puan ortalamaları ile karşılaştırılmasına bakıldığında, ekonomik durumunu “gelir giderden fazla” olarak değerlendiren öğrencilerin SAÖ toplam puan ortalamalarının diğerlerinden daha yüksek olduğu ve gruplar arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir (F=3.193, p<0.05). Öğrencilerin sağlık durumu ve BTAT yöntemlerine ilişkin özelliklerinin BTATÖ ve SAÖ puan ortalamaları ile karşılaştırıldığında, sağlık durumunu değerlendirmede “kararsız” olanların BTATÖ toplam puan ortalamalarının daha düşük olduğu ve gruplar arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (t=3.606, p<0.05) (Tablo 5). 135 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Tablo 5: Öğrencilerin Tanıtıcı Özelliklerinin BTATÖ ve SAÖ Toplam Puan Ortalamaları ile Karşılaştırılması (n=475) Tanıtıcı Özellikler Yaş 18-19 20-21 22 ve üzeri Cinsiyet Kadın Erkek Sınıf 1 2 3 4 Aile yapısı Çekirdek aile Geniş aile Parçalanmış aile En uzun yaşanılan yer İl İlçe Köy Ekonomik durum Gelir giderden fazla Gelir gidere denk Gelir giderden az Sağlığını değerlendirme durumu*** İyi Kararsız Son bir ayda sağlık problemi Yaşayan Yaşamayan Kronik hastalık Var Yok BTATÖ Toplam Χ ±SS SAÖ Toplam Χ ±SS 50.07±6.35 49.70±5.77 49.87±5.46 F=0.158* p: 0.854 47.81±7.41 48.46±6.57 48.02±6.20 F=0.421* p: 0.656 49.75±5.64 50.11±6.36 t=-0.608** p: 0.543 48.10±6.07 48.30±8.15 t=0.244** p: 0.808 50.39±6.29 49.89±6.11 49.07±4.49 49.79±6.03 F=1.045* p: 0.372 48.62±7.69 48.33±6.27 47.04±6.09 48.45±6.24 F=1.270* p: 0.284 49.91±5.76 49.43±6.02 50.54±6.56 F=0.409* p: 0.664 48.06±6.57 48.78±7.08 47.29±7.45 F=0.619* p: 0.539 50.11±5.84 50.12±5.40 48.67±6.60 F=2.196* p: 0.112 47.94±6.11 48.69±7.27 47.59±6.89 F=0.992* p: 0.372 51.36±6.79 49.85±5.96 49.20±4.93 F=2.125* p: 0.121 50.02±7.53 48.26±6.48 47.05±6.91 F=3.193* p: 0.042 50.39±5.47 47.47±6.69 t=3.606** p=0.000 48.30±6.92 47.50±6.03 t=0.948** p=0.344 49.90±5.18 49.84±5.93 t=0.070** p: 0.945 49.40±5.91 48.0±6.79 t=1.421** p: 0.156 49.90±5.78 49.85±5.86 t=0.044** p: 0.965 46.52±6.90 48.26±6.69 t=-1.361** p: 0.174 136 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book BTAT yöntemlerine ilişkin Hiç bilgisi yok Çok az bilgisi var Yeterli bilgisi var 50.80±7.18 48.74±8.79 49.65±5.62 48.02±6.29 49.82±5.54 48.17±6.41 F=1.054* p: 0.349 F=0.309* p: 0.734 BTAT yöntemlerinin hastaların iyileşme sürecinde kullanılabilmesine**** Katılan 50.27±5.52 48.40±6.37 Kararsız 49.18±6.25 47.69±7.45 t=1.825** p: 0.069 t=1.026** p: 0.306 BTAT yöntemlerinden herhangi birini Hiç kullanmayan 50.06±6.10 48.41±7.83 Bir kez kullanan 49.14±5.87 48.10±6.36 Birçok kez kullanan 50.06±5.49 47.87±5.25 F=1.036* p: 0.356 F=0.300* p: 0.741 p<0.05, *ANOVA Testi, **Bağımsız gruplarda t-testi *** “Kötü” olarak yanıt veren öğrenci sayısı yetersiz olduğundan istatistiksel değerlendirme yapılamamıştır. **** “Katılmayan” öğrenci sayısı yetersiz olduğundan istatistiksel değerlendirme yapılamamıştır. TARTIŞMA Araştırmamızda öğrencilerin tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumlarının pozitif ve orta düzeyde olduğu belirlenmiştir (Bkz. Tablo 2). Buna göre hemşirelik öğrencilerinin BTAT yöntemleri konusunda olumlu tutuma sahip oldukları görülmektedir. Hemşirelik öğrencilerinin BTAT yöntemlerine karşı tutumlarının belirlenmesine yönelik yapılan ve çalışma sonucumuz ile benzerlik gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Yapılan bu çalışmalarda da hemşirelik öğrencilerinin BTATÖ puan ortalamaları pozitif ve orta düzeyde bulunmuştur (Aktaş 2017; Şahin ve ark. 2019; Özşaker 2021; Can Cicek & Sendur 2022). Hemşirelik öğrencileri ile yapılmış başka bir çalışmada da çalışma sonucumuza benzer şekilde hemşirelik öğrencilerinin tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı olumlu tutum gösterdikleri belirtilmiştir (Poreddi ve ark. 2016). Son yıllarda modern tıp uygulamalarını destekleyici ve tamamlayıcı olarak sıklıkla tercih edilmekte olan BTAT yöntemleri, sağlığı koruma, geliştirme ve sürdürmede kullanılabilecek bilgi, beceri ve uygulamalar içerisinde kabul edilmektedir (Saglik.gov.tr). Dolayısıyla çalışmamızda sağlık hizmeti sunumunda geleceğin sağlık profesyonellerinden olan hemşirelik öğrencilerinin, bu yöntemlere karşı olumlu tutuma sahip olmaları önemli bir bulgudur. Araştırmamızda hemşirelik öğrencilerin BTAT yöntemlerine ilişkin olumlu tutuma sahip olmalarına karşın, yarıdan fazlasının BTAT yöntemleri hakkında çok az bilgisinin olduğu ve yarıya yakınının bu yöntemlerden herhangi birini hiç kullanmadığı görülmüştür (Bkz. Tablo 1). Konu ile ilgili Zhao ve arkadaşları (2022) tarafından yapılan bir sistematik derlemede, hemşirelik eğitim müfredatının BTAT yöntemleri konusunda teorik bilgi ve klinik uygulamada kullanımı açısından entegrasyonu ve güçlendirilmesinin önemine vurgu yapılmıştır. Tamamlayıcı ve alternatif tıp yöntemlerinin hemşirelik müfredatına entegre edilmesinin sonuçlarının incelendiği bir çalışmada ise, hemşirelik bölümü öğrencilerine dört hafta süresince teorik ve uygulamalı olarak tamamlayıcı ve alternatif tedaviler dersi eğitim programı uygulanmıştır. Uygulama sonrasında öğrencilerin konu ile ilgili bilgi, tutum, algı ve yeterliliklerinde artış olduğu belirtilmiştir (Booth-Laforce ve ark. 2010). Bu amaçla hastalıkları iyileştirmede kullanım sıklığı artmakta olan BTAT yöntemlerine ilişkin geleceğin sağlık profesyonelleri 137 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book olacak hemşirelik öğrencilerinin bilgilerinin artırılması ve olumlu tutum ve davranışlarının geliştirilmesinin oldukça önemli olduğu düşünülmektedir. Araştırmamızda öğrencilerin sağlık algılarının orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır (Bkz. Tablo 2). Bu sonuç, öğrencilerin olumlu sağlık davranışlarının gelişmesinde etkili olan sağlık algılarının iyi düzeyde olduğunu göstermektedir. Literatürde hemşirelik öğrencileri ile yapılmış birçok çalışmada hemşirelik öğrencilerinin SAÖ puan ortalamaları orta düzeyde bulunmuş olup, çalışma sonucumuza benzer şekilde öğrencilerin sağlık algılarının iyi düzeyde olduğu belirtilmiştir. (Ağaçdiken Alkan ve ark. 2017; Yalnızoğlu Çaka ve ark. 2017; Çilingir & Aydın 2017; Özdelikara ve ark. 2018; Özdemir ve ark. 2021). Yapılan çalışma sonuçları çalışma sonucumuzu destekler niteliktedir. Çalışmamızda BTATÖ ile SAÖ toplam puan ortalamaları arasında zayıf düzeyde pozitif yönlü bir ilişki olduğu (r=0.394, p=0.000) bulunmuş olup, BTAT yöntemlerine karşı tutumun, sağlık algısını pozitif yönde etkilediği (β= 0.394) belirlenmiştir (Bkz. Tablo 3 ve 4). Sağlık düzeyini yükseltmek için yeterli bilgi, beceri, olumlu tutum ve davranışların kazandırılması gerekmekte olup, bu da sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının alışkanlık haline getirilmesi ile mümkündür (Özyazıcıoğlu ve ark 2011). Buradan yola çıkılarak, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının kazanılmasında sağlığa ilişkin algı, bilgi ve tutumların önemli olduğu düşünülmektedir. Bu yönüyle değerlendirildiğinde, çalışmamızdan elde edilen bu sonuç, BTAT yöntemlerine karşı olumlu tutuma sahip olmanın, sağlık düzeyini yükseltme, olumlu sağlık davranışları kazanma ve sürdürmede etkili olan sağlık algısı üzerinde pozitif etkisi olduğunu göstermesi açısından önemli bir sonuçtur. Çalışmamızda öğrencilerin tanıtıcı özellikleri ile BTATÖ toplam puan ortalamaları karşılaştırıldığında, öğrencilerin tanıtıcı özellikleri ile BTAT yöntemlerine yönelik tutumları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05) (Bkz. Tablo 5). Literatür incelendiğinde, bireylerin sosyodemografik özellikleri ile BTAT yöntemlerine ilişkin tutumları arasında farklı sonuçlar olduğu görülmektedir (Aktaş 2017; Ergin ve ark. 2011; Radi ve ark. 2018; Şahin ve ark. 2019). Yapılan bir çalışmada, öğrencilerin sosyodemografik özellikleri (cinsiyet, sınıf, yaşanılan yer, sosyoekonomik durum) ile BTAT yöntemlerini kullanma durumları arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür (Aktaş 2017). Başka bir çalışmada ise uzmanlık ve tıp öğrencilerinden uzun süre köyde yaşayanların BTAT yöntemlerine yönelik pozitif tutum sergiledikleri belirtilmiştir (Ergin ve ark. 2011). Radi ve arkadaşlarının (2018) çalışmalarında, cinsiyet ve sınıf özelliklerinin istatistiksel açıdan anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Şahin ve arkadaşları (2019) ise öğrencilerin cinsiyetlerine göre anlamlı fark olduğunu belirtmişlerdir. Çalışma grubumuzda sosyodemografik özellikler ile BTAT yöntemlerine yönelik tutum arasında farklılık görülmemesi, konu ile ilgili yapılan çalışmaların sonuçlarının çoğu ile paraleldir. Bazı sosyodemografik özellikler ile BTAT yöntemlerine ilişkin tutum arasında anlamlı farkın çıkması, öğrencilerin yaşam biçimi, yaşanılan yer, kültürel özellikler vb bireysel farklılıklarından kaynaklanmış olabileceğini düşündürmektedir. Öğrencilerin sağlık durumu ve BTAT yöntemlerine ilişkin özellikleri ile BTATÖ toplam puan ortalamaları karşılaştırıldığında, sağlık durumunu değerlendirmede “kararsız” olan öğrencilerin BTATÖ toplam puan ortalamalarının anlamlı düzeyde daha düşük olduğu bulunmuştur (p<0.05) (Bkz. Tablo 5). Ölçekten alınan puan ortalamaları düştükçe BTAT yöntemlerine karşı pozitif tutumun arttığı (Erci 2007) düşünüldüğünde, öğrencilerin sağlık durumlarını algılamalarında kararsızlık yaşamalarına rağmen, pozitif tutum içinde olmaları olumlu bir sonuç olarak düşünülebilir. Çalışmamızda öğrencilerin tanıtıcı özellikleri ile SAÖ toplam puan ortalamaları karşılaştırıldığında, ekonomik durumunu “gelir giderden fazla” olarak değerlendiren öğrencilerin sağlık algılarının anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05) (Bkz. Tablo 5). Ağaçdiken Alkan ve arkadaşları (2017) gelir düzeyi ile sağlığın önemi alt boyutu arasında anlamlı farklılık olduğunu, buna karşın SAÖ toplam puanları açısından anlamlı farklılık olmadığını belirtmişlerdir. Çilingir ve Aydın’ın (2017) yapmış oldukları çalışmada da öğrencilerin gelir düzeyleri ile SAÖ toplam puanları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bu sonuçlardan farklı olarak, genç ve genç yetişkinler ile yapılmış bazı 138 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book çalışmalarda yüksek sosyoekonomik düzey ile sağlık/iyilik hali arasında pozitif bir ilişki olduğu belirtilmiştir (Goodman ve ark. 2007; Richter ve ark. 2012). Çalışmamızda da gelir düzeyi sağlık algısını pozitif etkilemekte olup, yapılan bu çalışma bulguları ile benzerlik göstermektedir. Sosyoekonomik durumun bireylerin yaşam biçimlerini etkileyen önemli bir etken olduğu düşünüldüğünde çalışma sonucumuz beklendik bir sonuç olarak değerlendirilebilir. Bireylerin gelir düzeylerinin daha iyi düzeyde olması, daha sağlıklı yaşam biçimi davranışları geliştirme (dengeli beslenme, spor aktiviteleri, sağlıklı ve konforlu yaşam olanaklarına sahip olma vb) imkanlarını artırarak sağlık algıları üzerinde pozitif etkiye neden olmuş olabilir. Çalışmamızda öğrencilerin yaş, cinsiyet, sınıf, aile yapısı ve en uzun yaşadıkları yere ilişkin özellikleri ile SAÖ toplam puanları arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05) (Bkz. Tablo 5). Hemşirelik öğrencilerinin sağlık algılarının incelendiği çalışmalarda, öğrencilerin sosyodemografik özellikleri ile sağlık algıları arasındaki ilişki açısından farklı sonuçlar elde edildiği görülmektedir (Ağaçdiken Alkan ve ark. 2017; Çilingir & Aydın 2017; Özdemir ve ark. 2021). Ağaçdiken Alkan ve arkadaşlarının (2017) çalışmalarında yaş, cinsiyet, sınıf, yaşanılan yer ile SAÖ toplam puanları arasında fark olmadığı bulunmuştur. Başka bir çalışmada da öğrencilerin cinsiyet, gelir düzeyi ve en son yaşanılan yere ilişkin özellikleri ile SAÖ toplam puanları arasında fark bulunmazken, ikinci sınıfta öğrenim gören ve 19-20 yaş grubunda olan öğrencilerin SAÖ toplam puanları anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (Çilingir & Aydın 2017). Özdemir ve arkadaşlarının (2021) çalışmalarında da ikinci sınıftaki öğrencilerin SAÖ toplam puanlarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışmada bu durumun, ikinci sınıfta hastalık olgusu ile yoğun olarak karşılaşılmasından kaynaklanmış olabileceği belirtilmiştir. Yapılan çalışmalarda bulunan sonuçlardan öğrenim görülen sınıf dışındaki sosyodemografik özelliklere ilişkin çoğu bulgu, çalışmamızın bulguları ile benzerlik göstermektedir. Bu sonuçlardan yola çıkılarak, sosyodemografik özelliklerden herhangi birinin sağlık algısı üzerinde tek başına belirleyici olmadığı söylenebilir. Öğrencilerin sağlık durumu ve BTAT yöntemlerine ilişkin özellikleri ile SAÖ toplam puan ortalamaları karşılaştırıldığında, sağlık durumlarını değerlendirme, son bir ayda sağlık problemi yaşama, kronik hastalık varlığı ve BTAT yöntemlerine ilişkin özellikleri ile SAÖ toplam puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05) (Bkz. Tablo 5). Çalışma sonuçlarımızdan kronik hastalık varlığı ile SAÖ toplam puan ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık olmadığını tespit eden benzer çalışmalara rastlanmıştır (Ağaçdiken Alkan ve ark. 2017; Çilingir & Aydın 2017; Özdelikara ve ark. 2018). Ayrıca Özdelikara ve arkadaşlarının (2018) çalışmalarında, öğrencilerin son bir ayda sağlık problemi yaşama durumları ile SAÖ toplam puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Çalışmanın bulgusu çalışmamızın sonucu ile paralellik göstermektedir. Bu sonuç, hemşirelik eğitiminin öğrencilerin sağlık algılarında olumlu etkisinin olduğunu düşündürmektedir. SONUÇ VE ÖNERİLER Hemşirelik öğrencilerinin BTAT yöntemlerine karşı tutumları ile sağlık algıları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı olarak yapılan bu araştırmada, hemşirelik öğrencilerinin bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumlarının ve sağlık algılarının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumun, sağlık algısını pozitif yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Bu sonuçlardan yola çıkılarak hemşirelik öğrencilerinin sağlık algılarına ilişkin farkındalıklarının arttırılması açısından sağlık algıları üzerinde pozitif etkisi olan BTAT yöntemleri konusunda lisans eğitimleri sırasında bilgilerinin artırılması büyük önem taşımaktadır. Bunun için hemşirelik lisans eğitimi müfredatında BTAT yöntemlerine ilişkin derslere daha fazla yer verilmesi ve konu ile ilgili daha farklı ve geniş örneklem gruplarında çalışmaların yapılması önerilmektedir. 139 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book KAYNAKLAR Ağaçdiken Alkan S, Özdelikara A, Mumcu Boğa N 2017. Hemşirelik öğrencilerinin sağlık algılarının belirlenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2): 11-21. Akgül A, Çevik O 2003. İstatistiksel Analiz Teknikleri. Emek Ofset, Ankara. Aktaş B 2017. Hemşirelik öğrencilerinin bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumları. Journal of Academic Research in Nursing, 3(2): 55-59. Booth-Laforce C, Scott CS, Heitkemper MM, Cornman BJ, Lan MC, Bond EF, Swanson KM 2010. Complementary and alternative medicine (CAM) attitudes and competencies of nursing students and faculty: results of integrating CAM into the nursing curriculum. Journal of Professional Nursing, 26(5): 293-300. Can Cicek S, Gençer Şendur E 2022. Attitudes and practices of nursing students regarding complementary and supportive practices. Göbeklitepe International Journal of Health Sciences, 5(10): 151-161. Cornman BJ, Carr CA, Heitkemper MM 2006. Integrating CAM into nursing curricula: CAM camp as an educational intervention. Explore, 2(3): 226-231. Çilingir D, Aydın A 2017. Hemşirelik bölümünde öğrenim gören öğrencilerin sağlık algısı. FNJN Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 25(3):167-176. De Carlo LT 1997. On the meaning and use of kurtosis. Psychological Methods, 2 (3): 292-307. Diamond JJ, Becker JA, Arenson CA, Chambers CV, Rosenthal MP 2007. Development of a scale to measure adults perceptions of health: priliminary findings. Journal of Community Psychology, 35(5): 557-561. Erci B 2007. Attitudes towards holistic complementary and alternative medicine: a sample of healthy people in Turkey. J Clin Nurs, 16(4): 761-768. Ergin A, Hatipoğlu C, Bozkurt Aİ, Mirza E, Kunak D vd 2011. Uzmanlık ve tıp öğrencilerinin tamamlayıcı alternatif tıp hakkındaki bilgi düzeyleri ve tutumları. Pam Tıp Derg, 4(3): 136-143. Goodman E, Huang B, Schafer-Kalkhoff T, Adler NE 2007. Perceived socioeconomic status: a new type of identity that influences adolescents’ self-rated health. Journal of Adolescent Health, 41:479-487. Hopkins KD, Weeks DL 1990. Tests for normality and measures of skewness and kurtosis: Their place in research reporting. Educational and Psychological Measurement, 50: 717-729. Hyland ME, Lewith GT & Westoby C 2003. Developing a measure of attitudes: the holistic complementary and alternative medicine questionnaire. Complementary Therapies in Medicine, 11: 33-38. Kadıoğlu H, Yıldız A 2012. Sağlık algısı ölçeğinin Türkçe çevriminin geçerlilik ve güvenilirliği. Türkiye Klinikleri J Med Sci, 32:47-53. Klein Velderman M, Crone MR, Wiefferink CH, Reijneveld SA 2010. Identification and management of psychosocial problems among toddlers by preventive child health care professionals. European Journal of Public Health, 20(3): 332-338. Lafçı D, Kara Kaşıkçı M 2014. Yataklı sağlık kuruluşunda görev yapan sağlık personelinin tamamlayıcı ve alternatif tedavi yöntemlerini bilme ve kullanma durumları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(4): 1-18. Nunnally JC 1967. Psychometic Theory, McGraw-Hill, Inc., 1. Baskı, New York. Özdelikara A, Alkan AS, Mumcu N 2018. Hemşirelik öğrencilerinde sağlık algısı, sağlık anksiyetesi ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Bakırköy Tıp Dergisi, 14: 275-282. Özdemir SÇ, Sağlam HY, Yiğit D, Arık RS 2021. Hemşirelik öğrencilerinin meslek seçimi ile sağlık algısı arasındaki ilişki. Sağlık ve Toplum, 31(3): 128-136. Özşaker E 2021. The knowledge and attitudes of nursing senior students regarding traditional and complementary medicine. Van Sag Bil Derg, 14(2): 153-162. 140 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Özyazıcıoğlu N, Kılıç M, Erdem N, Yavuz C, Afacan S 2011. Hemşirelik öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının belirlenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(2): 277-289. Poreddi V, Thiyagarajan S, Swamy P, Gandhi S, Thimmaiah R, BadaMath S 2016. Nursing Students Attitudes and Understanding of Complementary and Alternative Therapies: An Indian Perspective. Nurs Educ Perspect, 37(1): 32-37. Radi R, Isleem U, Al Omari L, Alimoğlu O, Ankarali H, Taha H 2018. Attitudes and barriers towards using complementary and alternative medicine among university students in Jordan. Complementary Therapies in Medicine, 41:175-179. Richter M, Moor I, Van Lenthe F 2012. Explaining socioeconomic differences in adolescent self-rated health: the contribution of material, psychosocial and behavioural factors. Journal of Epidemiologic Community Health, 66: 691-697. Sağlık Bakanlığı. https://shgmgetatdb.saglik.gov.tr/TR,24683/geleneksel-ve-tamamlayici-tip-nedir.html Erişim tarihi: 10.01.2023. Şahin N, Aydın D, Akay B 2019. Hemşirelik öğrencilerinin bütüncül tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumları. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1): 21-26. Turan N, Öztürk A, Kaya N 2010. Hemşirelikte yeni bir sorumluluk alanı: tamamlayıcı terapi. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi, 3(1): 93-98. Yalnızoğlu Çaka S, Topal S, Suzan ÖK, Çınar N, Altınkaynak S 2017. Hemşirelik öğrencilerin sağlık algısı ile özgüvenleri arasındaki ilişki. Journal of Human Rhythm, 3(4): 199-203. Yıldırım D, Akman Ö 2019. Tamamlayıcı ve alternatif tedaviler dersinin hemşirelik öğrencilerinin tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutumlarına ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına etkisi. Kocaeli Medical Journal, 8(3): 55-61. 141 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book DETERMINATION OF EFFECTIVE ALGORITHM WITH DATA MINING TECHNIQUES IN PREDICTING HEART DISEASE Aysegul Nart 1 Health Informatics, Gazi University Tunus St., 06500, Turkey ORCID Code : 0000-0001-8166-6477 2 Prof. Dr. Mehmet Ali Ergun Health Informatics, Gazi University Tunus St. 06500, Turkey ORCID Code : 0000-0001-9696-0433 ABSTRACT With the increase in technological developments, living standards have risen and as a result, life expectancy has increased. This has led to an increase in the elderly population and changes in nutrition habits, resulting in heart diseases and various fatal diseases. According to recent research, heart disease is known to be one of the leading causes of human deaths worldwide. Therefore, the diagnosis and treatment of heart disease is important in reducing mortality rates. In this context, both the high mortality rates and the fact that these diseases can be prevented by early diagnosis, as well as the large amount of data obtained from a large number of patients diagnosed with heart disease, make it possible to carry out studies on this subject. In addition, the existence of this large data is very suitable for processing through data mining techniques. In this study, an android-based mobile application that can identify the most effective algorithm or algorithms that can be used to predict heart disease was developed. With this application, the accuracy of algorithms in correctly detecting the appropriate data set used in the diagnosis of heart disease is calculated using a mobile phone. By using this application, healthcare professionals and individuals can better understand and manage their heart health, and potentially reduce their risk of developing heart diseases. Additionally, the use of an android-based platform allows for convenient and easy access to the application from a wide range of devices, making it more accessible to a larger audience. Overall, this application aims to contribute to the improvement of heart disease diagnosis and treatment, and potentially save lives through the use of advanced data analysis and machine learning techniques. Keywords: Heart disease, Naive Bayes, Logistic Regression, Android. I. INTRODUCTION Since the beginning of humanity, people have searched for the secret to a long life. To this end, they have succeeded in extending human life through various methods and advances in technology. However, as human life expectancy has increased, so has the elderly population, leading to an increase in the number of cardiovascular and vascular diseases[1]. According to data from the Turkish Statistical Institute, in 2019, circulatory system diseases were the leading cause of death, accounting for 36.8%. This was 142 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book followed by malignant and benign tumors at 18.4%, and respiratory system diseases at 12.9%. When the deaths from diseases of the circulatory system were analyzed, deaths from ischaemic heart diseases were 39.1%, deaths from cerebrovascular diseases was 22.2% and deaths from other heart diseases was 25.7%.[2]. Given all these circumstances, there is a need for various research to prevent cardiovascular diseases. The widespread nature of cardiovascular disease worldwide has led to the collection of a large amount of patient data. The availability of this large dataset has made it possible to use data mining algorithms. By using the data mining algorithms’ ability to predict cardiovascular disease, the most effective algorithm for detecting the disease can be found. Instead of using the programs currently used to identify the effective algorithm, an application that can run on Android-based mobile devices has been developed and to find an effective algorithms used this application. Fig. 1. Proportion of deaths from diseases of the circulatory system, 2018, 2019 II. DATA MINING Data mining is a commonly used and widely used field in data analysis and a variety of multidisciplinary research. Its general definition is the process of making sense of data from large sets of data or data sets using various algorithms. Data mining is used in many different areas such as: 1. Customer Relationship Management (CRM) 2. Fraud Detection 3. Scientific, Medical, and Medical Research 4. Risk Analysis in the Financial Sector 5. Security/Intelligence 6. Banking and many more. The data mining process is shown in Figure 2. First, in the collection stage, data is collected from data warehouses, relational databases, and other environments. The understanding stage is where the data to be used in mining is analyzed and determined. In the preparation stage, unnecessary, inconsistent and noisy data is cleaned and converted into a suitable format. Modeling stage is the process of applying data mining algorithms to the data that have been prepared. 143 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Evaluation stage, mined data are interpreted and the accuracy of the study is checked, model can be changed to achieve better results if necessary. Fig. 2. Process of Data Mining A.DATA MINING METHODS Data mining models can be basically grouped into three main categories based on the functions they perform: • Classification and Regression • Clustering • Association Rules Classification and regression models are predictive models, clustering and association rules models are descriptive models[3]. B. ALGORITHMS USED IN DATA MINING In data mining, there are several algorithms that are commonly used. Some examples include[4]: • Decision Trees • K-Means • Logistic Regression • Genetic Algorithms • Support Vector Machines (SVM) • Naive bayes • Artificial neural networks These are just a few examples of the many algorithms that can be used in data mining. Each algorithm has its own strengths and weaknesses and is best suited for certain types of problems and data sets. III. RELATED WORKS Many studies have been done in this field in the literature. When these studies are examined, it is seen that one or more data mining algorithms are used together. R, Python programming languages, Weka, Matlabi SPSS and similar programs are used in the studies.To compare classification methods, accuracy, TP - FP, precision, F-measure, ROC, and time will be compared. The accuracy measure is typically done using a confusion matrix, which shows how many examples were assigned to each class. Accuracy is the percentage of correct predictions made by the classification method. TP (True Positive) and FP 144 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book (False Positive) values show whether the samples classified as positive by the classification method are actually positive. Precision is the probability that the samples classified as positive are actually positive. F-measure shows the balance between accuracy and precision. ROC (Receiver Operating Characteristic) graph shows the sensitivity and specificity values of the classification method. Time is evaluated as the processing time of the classification method[5]. The use of different classification algorithms, the application of different optimization algorithms in feature selection, and the use of different data sets have resulted in different results in each study, and each study has contributed to the next study. IV. MATERIALS AND METHODS In the study, the heart disease dataset consisting of 303 records and 14 variables, including the target variable, was included in the Kaggle database. These variables are age, gender, chest pain type, resting blood pressure, cholesterol level, fasting blood sugar, resting electrocardiographic results, maximum heart rate, floeoskopy result and defect type. The target variable (target) value indicates the presence of heart disease in the patient. A value of 0 indicates a low likelihood of a heart attack, and a value of 1 indicates a high likelihood of a heart attack. Table 1 below shows the classification of the variables in the relevant dataset[6]. Table 1. Classification of Variables Variable# Variable Description 1 age Patient’s age 2 sex Patient’s gender (1 = male, 0 = female) 3 cp Type of chest pain experienced by the patient (1 = typical angina, 2 = atypical angina, 3 = non-anginal pain, 4 = asymptomatic) 4 trestbps Blood pressure of the patient when at rest 5 chol Patient’s cholesterol level 6 fbs Patient’s blood sugar level after fasting 7 restecg Results of an electrocardiogram taken while the patient is at rest 8 thalach Patient’s maximum heart rate 9 exang exercise induced angina 10 oldpeak ST depression induced by exercise relative to rest 11 slope the slope of the peak exercise ST segment 12 ca number of major vessels (0-3) colored by flourosopy 13 thal 0 = normal; 1 = fixed defect; 2 = reversable defect and the label 14 target Indicates the presence of heart disease in the patient (1 = heart disease present, 0 = no heart disease present) 145 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Table 2. Heart Disease UCI Dataset Sample[7]. age sex cp trestbps chol fbs restecg thalach exang oldpeak slope ca thal target 63 1 3 145 233 1 0 150 0 2.3 0 0 1 1 37 1 2 130 250 0 1 187 0 3.5 0 0 2 1 41 0 1 130 204 0 0 172 0 1.4 2 0 2 1 56 1 1 120 236 0 1 178 0 0.8 2 0 2 1 57 0 0 120 354 0 1 163 1 0.6 2 0 2 1 57 1 0 140 192 0 1 148 0 0.4 1 0 1 1 56 0 1 140 294 0 0 153 0 1.3 1 0 2 1 44 1 1 120 263 0 1 173 0 0 2 0 3 1 52 1 2 172 199 1 1 162 0 0.5 2 0 3 1 57 1 2 150 168 0 1 174 0 1.6 2 0 2 1 54 1 0 140 239 0 1 160 0 1.2 2 0 2 1 48 0 2 130 275 0 1 139 0 0.2 2 0 2 1 49 1 1 130 266 0 1 171 0 0.6 2 0 2 1 64 1 3 110 211 0 0 144 1 1.8 1 0 2 1 58 0 3 150 283 1 0 162 0 1 2 0 2 1 50 0 2 120 219 0 1 158 0 1.6 1 0 2 1 58 0 2 120 340 0 1 172 0 0 2 0 2 1 66 0 3 150 226 0 1 114 0 2.6 0 0 2 1 In this study, SVM and Logistic Regression algorithms were used. The developed mobile application was used to compare these two algorithms using the data set mentioned above. This mobile application is planned to be developed on the Android operating system. Since the developed mobile application will be run on devices with Android operating system, JAVA language has been chosen as the programming language. IV. CONCLUSIONS It is thought that the findings obtained from this research will guide the clinical decisions of specialists working in the field of cardiology. Additionally, the fact that the application can be done via mobile phone provides easy access from anywhere. In future studies, using patient records from different hospitals can provide more accurate results. Collaborative studies with experts to identify new features and determine the most suitable one using optimization algorithms, using more algorithms together on the same data set, and creating more effective and accurate results through hybrid models. Decision support systems for diagnosis and treatment can be designed based on the best-performing algorithm used in research. 146 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book REFERENCES [1] Internet : Turkey Cardiovascular Diseases Prevention and Control Program Action Plan (2021-2026), https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-engelli-db/hastaliklar/kalpvedamar/kitap_ve_makale/KalpDamarEylemPlani_2021-2026.pdf ,[2021] [2] Internet : Data Portal For Statistics, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Death-and-Causes-of-Death-Statistics-2019-33710 ,[24.06.2020] [3] Savaş S,Topaloğlu N,Yılmaz M 2012. Veri Madenciliği Ve Türkiye’deki Uygulama Örnekleri. Istanbul Commerce University Journal of Science, 21:1-23. [4] Emre İE,2017. Analysis Of Effects Of Acute Rheumatic Fever In Childhood On Heart Disease With Data Mining. Master’s Thesis, İstanbul University, Institute of Graduate Studies in Science and Engineering, Department of Informatics. [5] Shafique U, Majeed F, Qaiser H, Qaiser IUI 2015. Data Mining in Healthcare for Heart Diseases, Department of Information Technology, University of Gujrat, 5 Innovative Space of Scientific Research Journals, 10: 1312-1322. [6] Anitha, S., Sridevi, N. 2019. Heart disease prediction using data mining techniques. Journal of Analysis and Computation, 8 (2), 48-55. [7] Internet:Kaggle, https://www.kaggle.com/datasets/cherngs/heart-disease-cleveland-uci ,[2020] 147 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book COVID-19 PANDEMİ DÖNEMİNDE ACİL SERVİSE BAŞVURAN YETİŞKİN BİREYLERDE PSİKOLOJİK BELİRTİLER ve PSİKOLOJİK DAYANIKLILIK Havva ŞEN Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Hemşirelik Bölümü YL Öğrencisi Çanakkale, Türkiye ORCID Kodu: 0000-0002-8015-55 (Havva ŞEN) ÖZET Amaç Bu çalışma COVID-19 pandemi döneminde bir devlet hastanesi acil servisine başvuran 18-65 yaş arası yetişkin bireylerde psikolojik belirti ve psikolojik dayanıklılıklarını etkileyen faktörleri belirlemek ve psikolojik belirtileriyle psikolojik dayanıklılıkları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapıldı. Yöntem Betimsel ve kesitsel türde olan bu çalışmanın evrenini Gelibolu Devlet Hastanesi acil servisine başvuran 18-65 yaş arası yetişkin bireyler oluşturmuştur, gönüllü katılım sağlayan 257 kişi bu çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırma verileri Haziran 2021- Kasım 2022 tarihleri arasında veri toplama aracı olarak yğz yğze anket yöntemi kullanılmıştır. Çalışma için eti kurul onayı (2021-YÖNP-0336), Sağlık Bakanlığı araştırma izni, Çanakkale İl Sağlık Müdürlüğü’nden kurum onayı(E-97769597-050.06) ve gönüllü katılım sağlayan bireylerin bilgilendirilmiş onam metnini doğrulaması olmak üzere gerekli izinler alındı. Araştırmada verilerin toplanmasında sosyodemografik özellikleri, COVID-19 pandemisi özeline yönelik sorular ve kronik hastalıkları tanımlayan soruları içeren ‘Kişisel Bilgi Formu’, ‘Kısa Semptom Envanteri’ ve ‘Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği’ kullanıldı. Analizde tüm sonuçlar için %95 güven aralığı ve p<0.05 anlamlılık değeri baz alınmıştır. Bulgular Araştırma bulgularına göre katılımcıların %33.5’inin kronik hastalığı olduğu, %41.2’ sinin daha önce COVID-19 (+) tanısı aldığı, %51’inin pandemi sürecinden olumsuz etkilendiği saptandı. Karantina süresi arttıkça anksiyete puanı, olumsuz yaşam deneyim belirtenlerin psikolojik belirti puanı (x=30.24+14.71), erkek cinsiyet (x=5.12+3.58) ve kronik astım hastası olanların hostilite puanının (x=6.64+3.98) anlamlı bir şekilde daha yüksek olduğu bulundu. Ayrıca Kısa Semptom Envanteri ve Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki bulundu. (p<0,05) 148 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Sonuç Sonuç olarak katılımcıların yarısından fazlasının pandemi sürecinden olumsuz etkilendiği; psikolojik belirti düzeyi arttıkça psikolojik dayanıklılıklarının azaldığı belirlendi. Anahtar Kelimeler: COVID-19, pandemi, psikolojik belirtiler, psikolojik dayanıklılık, emergency service PSYCHOLOGICAL SYMPTOMS AND PSYCHOLOGICAL RESILIENCE IN ADULT INDIVIDUALS ABSTRACT Aim This study was conducted to determine the factors affecting psychological symptoms and resilience in adults aged 18-65 years who applied to a public hospital emergency service during the COVID-19 pandemic period, and to examine the relationship between psychological symptoms and resilience. Material and Method The population of this descriptive and cross-sectional study consists of adult individuals aged between 18 and 65 who applied to the emergency service of Gelibolu State Hospital. The 257 people who participated voluntarily formed the sample group of this study. The face-to-face survey method was used as the data collection tool between June 2021 and November 2022. Necessary permissions were obtained for the study, including the approval of the ethics committee (2021-YÖNP-0336), the research permission of the Ministry of Health, the institutional approval from the Çanakkale Provincial Health Directorate (E-97769597-050.06) and the verification of the consent text by the individuals who participated voluntarily. In the study, the ‘Personal Information Form’, ‘Short Symptom Inventory’ and ‘Psychological Resilience Scale’ were used to collect data, including sociodemographic characteristics, questions specific to the COVID-19 pandemic, and questions describing chronic diseases. In the analysis, 95% confidence interval and p<0.05 significance value were taken as basis for all results. Findings According to the research findings, it was determined that 33.5% of the participants had a chronic disease, 41.2% had been diagnosed with COVID-19 (+) before, and 51% were adversely affected by the pandemic process. As the quarantine period increased, it was determined that the anxiety score, the psychological symptom score of those with negative life experiences (x=30.24+14.71), the hostility score of those with chronic asthma (x=6.64+3.98) and male individuals (x =5.12+3.58) were found to be significantly higher. In addition, a significant negative correlation was found between the Brief Symptom Inventory and the Adult Resilience Scale. (p<0.05) Conclusion As a result, more than half of the participants were negatively affected by the pandemic process; It was determined that as the level of psychological symptoms increased, their psychological resilience decreased. Keywords: COVID-19, pandemic, psychological symptoms, psychological resilience, emergency service 149 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book PARKİNSON HASTALIĞI OLAN ERKEK BİREYLERDE SES DEĞERLENDİRMESİ: PRELİMİNER SONUÇLAR Mümüne Merve PARLAK1*, Cansu YILDIRIM2 Hacettepe Üniversite, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Dil ve Konuşma Terapisi Bölümü, Ankara, Türkiye *1 2 Bakırçay Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Dil ve Konuşma Terapisi Bölümü, İzmir, Türkiye ORCID: 0000-0002-1603-2360 1* ORCID: 0000-0002-9957-3006 2 Amaç Parkinson hastalığı dopaminerjik nöronların etkilenimine bağlı oluşan, yavaş ilerleyen bir nörodejeneratif hastalıktır. Hastalığın seyri sürecinde motor, bilişsel, otonom gibi pek çok sistemde bozulmalar olduğu görülmektedir. Parkinson hastalığının erken evrelerinde fonasyon sisteminin etkilendiği görülmekte, ses şiddeti ve kalitesinde bozulmalara sebep olabilmektedir. Ses parametrelerindeki bu etkilenimler Parkinson hastalığının erken belirtileri arasında sayılmaktadır. Literatür Parkinson hastalığının fonasyon sistemi üzerinde kadın ve erkeklerde farklı etkileri olduğunu belirtmektedir. Bu çalışmanın amacı yutma bozukluğu şikâyeti ile başvuran Parkinson hastalığı olan erkek bireylerde sesin akustik değerlendirmesini yapmaktır. Yöntem Çalışma yutma şikâyeti ile Dil ve Konuşma Terapisi ünitesine başvuran, Parkinson hastalığı erken evrede olan, 12 erkek birey ile gerçekleştirilmiştir. Alkol, sigara tüketim geçmişi olan ve ek hastalığı bulunan katılımcılar çalışmaya dahil edilmemiştir. Katılımcılara Ses Handikap Endeksi’nin 10 soruluk formu (SHE-10) doldurtturulmuş ve maksimum fonasyon süreleri alınmıştır. Sesin akustik analizi Praat programı ile gerçekleştirilmiştir. Analiz kapsamında Shure SV 200 mikrofon ve Shure MVI ses ara yüzü kullanılmıştır. Ses analizinde F0, Jitter (Jitt), Shimmer (Shim), HNR (gürültü-harmonik oran) parametreleri kullanılmıştır. Bulgular Yaş ortalaması 63.5±10.032 olan katılımcıların SHE-10 ortalaması 10.5±8.639, maksimum fonasyon süresi ortalaması 12.277±5.086 olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların sesinin akustik analizi incelendiğinde parametre ortalamaları F0 için 159.689±27.744, Jitter (local) için 0.419±0.382, Jitter (rap) için 0.213± 0.222, Shimmer (local) için 3.207± 2.406, Shimmer (apq11) için 3.648 ±2.809, HNR için 21.761 ± 4.658 olarak saptanmıştır. 150 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Sonuç Bu çalışma sonucunda Parkinson hastalığı olan erkek bireylerin maksimum fonasyon süresinin normal sınırların altında olduğu saptanmıştır. SHE-10 skorları incelendiğinde hastaların sübjektif ses şikâyeti olduğu belirlenmiştir. Akustik analiz sonucunda ses parametreleri incelendiğinde Shimmer değerinin normalin üstünde olduğu görülmüştür. Ses dalgasının tepe amplitüdleri arasındaki farkı gösteren Shimmer değerinin yüksek olmasının Parkinson hastalığı olan erkek bireylerde amplitüd düzensizliklerini yansıttığı görülmektedir. İleri çalışmalarda daha büyük örneklemde, hastalığın farklı evrelerinde ve cinsiyetler arası ilişkinin değerlendirilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Parkinson hastalığı, akustik analiz, ses, erkek Voice Evaluation in Male Individuals with Parkinson’s Disease: Preliminary Results Objective Parkinson’s disease is a slowly progressive neurodegenerative disorder caused by the involvement of dopaminergic neurons. During the course of the disease, many systems such as motor, cognitive and autonomic systems are impaired. In the early stages of Parkinson’s disease, it is observed that the phonation system is affected and may cause deterioration in voice intensity and quality. These effects on voice parameters are considered among the early symptoms of Parkinson’s disease. The literature states that Parkinson’s disease has different effects on the phonation system in male and female. The aim of this study was to perform acoustic evaluation of the voice in male individuals with Parkinson’s disease who presented with swallowing disorders. Method The study was conducted with 12 male individuals with early stage Parkinson’s disease who presented to the Speech and Language Therapy unit with swallowing complaints. Participants with a history of alcohol consumption, smoking and comorbidities were excluded. Participants were asked to complete the 10-question form of the Voice Handicap Index (VHI-10) and their maximum phonation time was obtained. Acoustic analysis of the voice was performed with Praat program. Shure SV 200 microphone and Shure MVI audio interface were used for the analysis. F0, Jitter (Jitt), Shimmer (Shim), HNR (noise-harmonic ratio) parameters were used in the sound analysis. Results The mean age of the participants was 63.5±10.032, mean VHI-10 was 10.5±8.639, and mean maximum phonation time was 12.277±5.086. When the acoustic analysis of the participants’ voice was analyzed, the mean parameters were 159.689±27.744 for F0, 0.419±0.382 for Jitter (local), 0.213± 0.222 for Jitter (rap), 3.207± 2.406 for Shimmer (local), 3.648±2.809 for Shimmer (apq11), 21.761±4.658 for HNR. Conclusion As a result of this study, it was found that the maximum phonation duration of male individuals with Parkinson’s disease was below normal limits. When VHI-10 scores were analyzed, it was determined that the patients had subjective voice complaints. When the sound parameters were examined as a result of acoustic analysis, it was observed that the Shimmer value was above normal. It is seen that the high Shimmer value, which shows the difference between the peak amplitudes of the sound wave, reflects amplitude irregularities in male individuals with Parkinson’s disease. It is recommended that further studies be conducted in larger samples, at different stages of the disease and to evaluate the relationship between genders. Keywords: Parkinson’s disease, acoustic analysis, voice, male 151 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book POLAND-IRAN RELATIONS AFTER IRANIAN ISLAMIC REVOLUTION IN 1979 ON HEALTH SECTORS Shahboz SHOEV PhD., Vistula University, Poland. ORCID Code: 0001-7654-6657-7719 ABSTRACT The Islamic Revolution in Iran is part of a long process.Starting from the 1900s, oil becomes the most demanded source in the world and during the 1950s, oil became a source which gives direction to world. Iran had one of the biggest oil reserve in the world and especially, for this reason, Iran took the attention of great powers. Musaddıq process, nationalization of the oil and the reforms that had been made have begun the path to the revolutionary movement. Poland and Iranian relations has history which both countries have developed their foreign policy against each other under the influence of their political atmosphere. This studymainly focuses on the relations of Poland and Iran after 1979 Iran Islamic Revolution to illustrate Poland-Iranian relations in the aspects of politics, culture and economy. The essential question in here was how was the response of Poland and Eastern Europe countries against the Islamic Revolution, and then what was the framework of relations. Therefore,this study examines, the historical process until Iran Islamic Revolution, the general domestic policy of Poland between 1960 and 1980 under SSCB era, the dynamics of Iran Islamic Revolution and lastly, examines the political, economic and cultural effects of the revolution. Keywords: Health Sectors, Iran , Iran Islamic Revolution , Poland , politic relations , cultural relations ,economic relations 152 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book DETECTION OF FOODBORNE PARASITES IN LETTUCE (Lactuca sativa) VEGETABLES SOLD IN SLECTED PUBLIC MARKETS IN DAVAO CITY DENNISE KIRSTEN G. JAYMA, KEEN AUBRILL P. UTIDA, GENELYN T. ENOPIA, ROEL NICKELSON MILLAN SOLANO University of Mindanao Davao City, Philippines The main purpose of this study is to assess parasitic contamination in lettuce (Lactuca sativa) vegetables obtained from selected public markets in Davao City. This study made use of a quantitative quasiexperimental cross-sectional research design to investigate parasitic contamination in Agdao, Bankerohan, and Toril Public Markets. A total of sixty samples were purchased, placed in sterile plastic bags, and transported to the University of Mindanao Medical Technology Laboratory. Each sample was washed individually with saline, and a simple wet mount technique was used to detect parasites after overnight sedimentation. Upon microscopic examination, findings of the study revealed that out of 60 lettuce samples examined, four were positive for parasites, corresponding to a total prevalence of 6.67 percent. The parasites identified were Strongyloides stercoralis, Balantidium spp., filariform larva, and trematode egg. It was also found that there is no significant difference between parasitic contamination among the three public markets. Based on the findings of this study, the researchers conclude that the presence of parasites in lettuce vegetables poses a high risk to food safety. Hence, the researchers recommend that health agencies in the community educate vendors, food handlers, consumers, and the public about the proper washing of lettuce and other leafy vegetables before consumption to prevent possible outbreaks of parasitic infections in the future. Keywords: Food-borne parasites, food safety, contamination, lettuce, public market 153 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book WORLD HEALTH ORGANIZATION POLICY-MAKING MECHANISM: THE CASE OF THE SYRIA Shahboz SHOEV Vistula University, Warsow, Poland. ABSTRACT: After the Second World War, the world did not have the strength to bear another great war. For this reason, the winners of the war established the World Health Organization in 1945 to maintain peace and security after the war. The organization, which consists of 6 main bodies, has become the focus of great criticism over time and has occupied the international agenda for a while with its failure to prevent some wars. The Syrian Civil War, which is a result of the rapid spread of the Arab Spring to the Middle East, is a war that still continues today. The Security Council, the decision-making body of the United Nations, has been highly criticized in this regard. The UN is known as an unjust structure due to the veto right of the 5 permanent members of the Security Council. In addition, the disagreements within the 5 permanent members dragged the Syrian Crisis into chaos even more than resolving it. For this reason, the UN cannot show an effective presence in the Syria Crisis. All these developments have caused the existence of the United Nations to be questioned and it has been understood that there is no alternative other than the UN. In this study, the Establishment, Structure and Function of the United Nations, the Syrian Crisis and the effects of the UN on the Syrian Crisis will be examined with the qualitative research method. Keywords: World Health Organization, Syria, Civil War, Decision Making ABSTRAKCYJNY: Po II wojnie światowej świat nie miał siły znieść kolejnej wielkiej wojny. Z tego powodu zwycięzcy wojny ustanowili ONZ w 1945 roku, aby utrzymać pokój i bezpieczeństwo po wojnie. Organizacja, która składa się z 6 głównych organów, stała się z czasem obiektem wielkiej krytyki i od jakiegoś czasu zajmuje agendę międzynarodową, nie mając możliwości zapobieżenia niektórym wojnom. Wojna domowa w Syrii, która jest wynikiem szybkiego rozprzestrzenienia się arabskiej wiosny na Bliski Wschód, jest wojną, która trwa do dziś. Rada Bezpieczeństwa, organ decyzyjny Organizacji Narodów Zjednoczonych, została pod tym względem ostro skrytykowana. ONZ jest znana jako niesprawiedliwa struktura ze względu na prawo weta 5 stałych członków Rady Bezpieczeństwa. Ponadto nieporozumienia w ramach 5 stałych członków pogrążyły kryzys w Syrii w chaosie nawet bardziej niż jego rozwiązanie. Z tego powodu ONZ nie może pokazać skutecznej obecności w kryzysie syryjskim. Wszystkie te wydarzenia spowodowały zakwestionowanie istnienia Organizacji Narodów Zjednoczonych i zrozumiano, że nie ma innej alternatywy niż ONZ. W niniejszym opracowaniu, za pomocą metody badań jakościowych, zbadane zostaną ustanowienie, struktura i funkcja Organizacji Narodów Zjednoczonych, kryzys w Syrii oraz wpływ ONZ na kryzys w Syrii. Słowa Kluczowe: Organizacja Narodów Zjednoczonych, Rada Bezpieczeństwa, Syria, wojna domowa, podejmowanie decyzji 154 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book RISK FACTORS OF SCHISTOSOMA JAPONICUM TRANSMISSION AND OTHER PARASITIC ZOONOSES FROM BUBALUS BUBALIS CARABANENSIS IN DAVAO DEL NORTE ROEL NICKELSON MILLAN SOLANO University of Mindanao Davao City, Philippines Schistosoma japonicum is the causative agent of schistosomiasis, a snail and waterborne disease that mostly affects tropical and subtropical areas such as the Philippines. Unsanitary hygiene practices are the primary cause of infection. However, recent studies showed that bovines play an essential role in transmitting the disease, increasing the difficulty of infection control. Formalin ethyl-acetate sedimentation technique was utilized in this study to determine the incidence of schistosomiasis among water buffaloes from four selected barangays in Braulio Dujali, Davao del Norte. Factor Analysis of Mixed Data (FAMD), an exploratory method in research, was used to analyze the obtained quantitative and qualitative variables, including the sanitary and agricultural practices of water buffalo owners. Schistosoma japonicum infection was not detected in the study area, indicating the absence or low prevalence of schistosomiasis in the sampling sites. Other parasites like Fasciola species (28%) and Balantidium spp. (7%) were identified from the stool samples. The presence of Fasciola spp. among the water buffaloes indicate that the parasites in the animals could be resistant to the anthelmintic treatment given annually. By utilizing FAMD, the association and variability of both quantitative and qualitative variables were illustrated and compared. Among the practices and behaviors considered as risk factors in predisposing farmers to zoonotic schistosomiasis, bathing with water buffaloes, the farmer’s age, wearing boots, and farming for more than 5 hours, were identified as closely related variables. Thus, information dissemination with regards to the zoonotic transmission of schistosomiasis and other parasites is warranted to avoid infection associated with these behavioral practices in a Schistosomaendemic municipality. This negative result is also an indication of the focal nature of S.japonicum, where not all municipalities in an endemic province are expected to present an active schistosomiasis case. Increasing the sample size and inclusion of other domestic animals for an epidemiological survey is also recommended. Keywords: zoonosis, neglected tropical disease, risk-factors, schistosomiasis 155 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE COMMON FOREIGN AND SECURITY POLICY OF EUROPEAN UNION HEALTH POLICY: A HISTORICAL APPROACH Shahboz SHOEV Vistula University, Warsow, Poland. ABSTRACT: The Maastricht Treaty established the Common Foreign and Security Policy, which places European Union member states at the forefront of decision-making and is based on consensus. During the postCold War period of security instability, the European Union created a Common Security and Defense Policy by politically completing its economic integration. The European Union’s key goals and programs include being a strong and effective foreign policy actor. Within the framework of this basic objective, the foreign and security policies implemented by the European Union will be discussed periodically in three stages in the historical framework. Despite its economic, financial, and social triumphs, the EU has severe difficulty forging uniform foreign and security policy. An answer will be sought to the question of what are the factors that are effective in the formation of the Common Foreign and Security Policy of the European Union? The historical evolution of the European Union’s foreign and security policies will be examined in this article. Keywords: European Union, Health Policy, Europe, Maastricht Treaty, Lisbon Treaty, Foreign and Security Policy ABSTRAKCYJNY: Traktat z Maastricht ustanowił Wspólną Politykę Zagraniczną i Bezpieczeństwa, która stawia państwa członkowskie Unii Europejskiej na czele procesu decyzyjnego i opiera się na konsensusie. W okresie pozimnowojennej niestabilności bezpieczeństwa Unia Europejska stworzyła Wspólną Politykę Bezpieczeństwa i Obrony poprzez polityczne zakończenie integracji gospodarczej. Kluczowe cele i programy Unii Europejskiej obejmują bycie silnym i skutecznym aktorem polityki zagranicznej. W ramach tego podstawowego celu polityka zagraniczna i bezpieczeństwa realizowana przez Unię Europejską będzie cyklicznie omawiana w trzech etapach w ujęciu historycznym. Mimo triumfów gospodarczych, finansowych i społecznych UE ma poważne trudności z wypracowaniem jednolitej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Poszukiwana będzie odpowiedź na pytanie, jakie są czynniki skuteczne w kształtowaniu Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej? W niniejszym artykule omówiona zostanie historyczna ewolucja polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej. Słowa kluczowe: Unia Europejska, Europa, Traktat z Maastricht, Traktat Lizboński, Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa 156 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book PREVALENCE OF PARASITIC INFECTION AMONG FOOD VENDORS IN GRAVAHAN, MATINA, DAVAO CITY ROEL NICKELSON MILLAN SOLANO, SHERWIN P. SOLLANO University of Mindanao Davao City, Philippines Food safety is a crucial area in public health that sometimes is taken for granted. This institutional study illustrates the current state of food safety amongst the food establishments located near the University of Mindanao. Thirty food vendors in Purok 1, Barangay Matina Gravahan, Davao City, were examined for parasitic intestinal infections utilizing their stool samples. Among these participants, only one participant aged younger than 20 years, while fifteen, six, five, and three are distributed in 2130, 31-40, 41-50, and >51 age ranges, respectively. There were fifteen males and fifteen females who participated in the study. There were no parasitic eggs found in the samples of these participants, which indicates zero prevalence. This finding suggests that these food vendors have good hygienic and sanitary practices. Moreover, 75% of food stalls and establishments were sampled, indicating a lesser risk of intestinal parasitic food-borne transmission. Keywords: Food vendors, Food-borne, Parasitic infection, Sanitary practices 157 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book GENDER INEQUALITY IN HEALTH ISSUES: HPV VIRUSES Shahboz SHOEV PhD., Visula University, Poland. ORCID: 0001-7654-6657-7719 ABSTRACT In this article, gender inequality for women is evaluated from a political perspective. The fact that women occupy secondary positions in almost all spheres of social and social life has also led to the fact that they are underrepresented in the political arena. The inability to implement equal representation and participation, which is one of the requirements of democracy, is not only a problem of inequality of men and women, but also a problem of democracy. The fact that half of the population is not represented in decision-making processes is an indication that the decisions taken are not in a democratic and pluralistic understanding. In this regard, in order to strengthen both democratic life and to be more effective in eliminating gender inequalities, women should take part in politics equally or at rates that are considered a critical threshold. Although improvements have been made in terms of working conditions in many areas today, the representation of women who make up 50% of the population in politics is not enough for all kinds of reasons. Although there are many reasons why female representations are not enough in various studies, the main reason is due to the patriarchal structure of male-dominated societies. The description of the Global Gender Inequality Report 2018, released annually by the World Economic Forum (WEF), the table on the state of women’s rights in such areas as politics, economics and education, clearly reveals inequality. According to the report, although it has been revealed that progress has been made on issues such as eliminating inequality in salary and political representation in 88 of the 149 countries where the study was conducted, the overall outlook for gender inequality remains negative. Keywords: Gender Health, HPV, Global Politics. 158 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book HPLC-PDA-MS TO CHARACTERIZE AND IDENTIFY NATURAL MICROALGAL PIGMENTS Hind ATTAOUI*, Rkia BOUHMADI, Khadija ELOUARDY, Mustapha MOUZAKI, Hanane MOUINE AND Youssef MIR* Medical-Surgical, Biomedicine and Infectiology Research Laboratory, Faculty of Medicine and Pharmacy, University of Ibn Zohr, Agadir, Morocco. ABSTRACT As novel natural pigment sources are explored, researchers are becoming increasingly interested in the pigment content of microalgae species. However, we are currently relying on a small number of microalgae species to obtain these chemicals. Our approach is based on the study of microalgal pigments from green microalgae Parachlorella kessleri (PK) and investigate their potential use as natural photosensitizers in photodynamic therapy (PDT). The process described in the present study consists of only few main steps: 1) microalgae culture; 2) extraction of the algal pigments; 3) Separation and identification of the extract; 4) Photophysical and photochemical study of the extracted pigments. P. Kessleri strain was chosen as the cell model for this study. We have optimized, improved then compared the outcomes of each procedure. Thin layer chromatography and Column chromatography were used to pre-separate and assess both the culture and extraction methods. Three growth culture factors have been tested: cultivation time, light intensity and sodium bicarbonate (NaHCO3) concentration added to the culture medium. Pigments profiling will be carried out using High Performance Liquid Chromatography coupled with Photodiode Array Detector and Mass Spectrometry (HPLC-PDA-MS). The photophysical and photochemical studies of the pigments were done by spectrophotometry and spectrofluorimetry. Growth culture parameters, such as light intensity and NaHCO₃ concentration have been optimized in order to have better cell growth and higher pigments content. Preliminary results show that this strain produce pigments that include chlorophyll a and b, β-carotene, xanthophylls, and pheophytin; that might have potential application as photosensitizers. The extraction procedures used in this study are able to provide sufficient cell disruption and variety of photosynthetic pigments from microalgae. The characterization of photophysicochemical properties of the photosynthetic pigments is still in progress to identify the most appropriate pigments to examinate the effect of PDT on several cellular models. Keywords: microalgae; pigments; mass spectrometry; chromatography; photodynamic therapy; physico-chemical characterization. 159 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book WOMEN HEALTH PARTICIPATION IN SOCIETY: EXAMPLE OF RUSSIA Shahboz SHOEV PhD., Visula University, Poland. ORCID: 0001-7654-6657-7719 Health participation determines the status, attitudes of individuals of society towards the political system and it is a concept that determines their behavior. It is incomplete to think that this is just voting in elections, and it would be a misunderstanding. Participation is more than a simple curiosity; it is an act of participation, a broad attitude and it covers the field of activity. The social environment in which individuals and social clusters live He contributes to the management in such ways as taking on duties, choosing, being elected, organizing, explaining his opinion İt can be characterized as being found. Political participation is a democratic part of the structure of a modern industrialized society it is an indicator. Political participation The status of individuals who are members of society in the face of the political system, it is a concept that determines their attitudes and behaviors Keywords: Women Health Participation, Russia. 160 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book GLIOBLASTOMA MULTIFORME Aliyeva TELLİ Warsaw Medical Universty 6th year (Neurology specialty) ORCID COD -0000-0003-0883-3552 ÖZET Glioblastoma multiforme, beyin tümörlerinin içinde en sık rastlanan ve tedavisi en zor olan beyin tümörüdür. Genellikle 40-60 yaş arasında ve erkeklerde daha fazla görülmektedir. Glioblastoma en sık görülen belirtiler baş ağrısı,hafıza kaybı,havale ve davranış değişiklikleridir. Glioblastoma beyin veya omurilikte oluşabilen primer kötü huylu beyin tümörüdür. Sinir hücrelerine destek sağlayan astrosit isimli hücrelerden meydana gelir. Glioblastoma tanısında kullanılan test ve yöntemler şunları içerir. • Nörolojik muayene • Görüntüleme yöntemleri • Test amaçlı doku örneği çıkarılması (Biyopsi) • Glioblastomanın çıkarılması için cerrahi • Elektrik alan tedavisi(Tumor Treating Fields TTF) • Hedeflenmiş ilaç tedavisi • Klinik denemeler • Destekleyici(palyatif) bakım Beyin tümörlerinde ameliyatın yapılmasını etkileyen faktörler vardır. -Yaş ve hastanın performans durumu -Tümörün beynin hassas bölgelerine olan yakınlığı -İyi ve saldırgan bir cerrahinin yapılabilirliği -Böyüklüğü,dağılımı ve sayısı nedeniyle tümörün çıkarılabilir olup olmadığı -Tekrar eden tümör varlığında önceki ameliyattan sonra ne kadar süre geçtiği önemlidir. Yapılacak olan ameliyat yukarıda belirtilen şartlar göz önüne alınarak farklı doktorlar tarafından farklı şekillerde planlanabilir. ANAHTAR KELİMELER: Nörolojik muayene, Görüntüleme yöntemleri, Hedeflenmiş ilaç tedavisi, Destekleyici bakım, Tekrar eden tümör. 161 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book GLIOBLASTOMA MULTIFORME ABSTRACT Glioblastoma multiforme is the most common of all brain tumors and the most difficult to treat. It is usually seen between the ages of 40-60 and is more common in men. The most common symptoms of glioblastoma are headache, memory loss, seizures, and behavioral changes. Glioblastoma is a primary malignant brain tumor that can occur in the brain or spinal cord. It consists of cells called astrocytes that provide support to nerve cells. Tests and methods used to diagnose glioblastoma include: • Neurological examination • Imaging methods • Removal of tissue sample for testing (Biopsy) • Surgery to remove the glioblastoma • Electric field therapy (Tumor Treating Fields TTF) • Targeted drug therapy • Clinical trials • Supportive (palliative) care There are factors that affect the operation of brain tumors. -Age and performance status of the patient -The proximity of the tumor to sensitive areas of the brain -The feasibility of a good and aggressive surgery -Whether the tumor is removable due to its size, distribution, and number - In the presence of recurrent tumor, it is important how long it takes after the previous surgery. The surgery to be performed can be planned in different ways by different doctors, taking into account the above-mentioned conditions. KEYWORDS: Neurological examination, Imaging methods, Targeted drug therapy, Supportive care, Recurrent tumor. 162 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE EFFECTS OF COVID-19 PANDEMIC IN HEALTH INDUSTRY IN SPAIN Vuqar QAHRAMANOV Rovira i Virgili University, Spain ABSTRACT The Coronavirus (Covid-19), which emerged in Wuhan, China’s Hubei province at the end of 2019, turned into a worldwide pandemic in a very short time and spread to 215 countries. As of October 28, 2021, the number of people infected with the virus worldwide exceeded 245 million, while the number of people who lost their lives approached 4,99 million. According to the data announced by the IMF, there was a 3.1 percent decline in the world economy at the end of 2020, while the contraction in advanced economies reached 4.5 percent. The IMF’s 2020 yearend data for emerging economies were announced as a 2.1 percent decline. These figures are expected to increase and reaching at 5,9, 5,2, and 6,4 in 2021 and 4,9, 4,5 and 5,1 in 2022 accordingly. While the coronavirus pandemic caused the biggest economic crisis of the century on a global scale, tourism was one of the sectors most adversely affected by this process. All the data disclosed regarding the tourism sector clearly reveal the magnitude of the loss. According to UNWTO data, while world tourism grew by 3.8 percent in 2019, the number of international travels increased to 1 billion 461 million and the revenues from international tourism to 1.5 trillion dollars. International arrivals fell by 72% over the first ten months of 2020, with restrictions on travel, low consumer confidence and a global struggle to contain the COVID-19 virus, all contributing to the worst year on record in the history of tourism. According to the 2020 data from the World Tourism Organization (UNWTO), destinations welcomed 900 million fewer international tourists between January and October when compared with the same period of 2019. 163 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book MEDICATION MANAGEMENT DURING PREGNANCY: ROLE OF THE HEALTH CARE PROFESSIONALS Afaf BOUQOUFI1*,Laila LAHLOU1, Fatima AIT EL HADJ 1,2, Youssef KHABBAL1,2 1 Laboratory of innovation research in health sciences, therapeutic innovation, Translational research and epidemiology. Faculty of Medicine and Pharmacy Ibn Zohr University, Morocco 2 Medical Pharmacology department, University Hospital Center, Morocco ABSTRACT Introduction Prescribing drugs to pregnant women has always been a challenge for health care practitioners. One of the main reasons is the paucity of studies establishing the safety profile of these drugs. The objective of our study was to assess the knowledge and attitudes of health care professionals (HCPs) towards drug prescription in pregnant women in Morocco. Methods This was a descriptive cross-sectional survey conducted in January 2022. The target population was health professionals in Morocco. The questionnaire was developed on Google forms and shared in professional groups on WhatsApp. The sampling was snowballing, based on the pre-calculation of the sample size on Gpower software. Statistical analysis was carried out using Jamovi1 software. The quantitative variables were described in terms of mean ± standard deviation and then compared by Student’s t-test, and the qualitative variables were described in terms of numbers and percentages and then compared by Chi-square or Fisher’s exact test, depending on the conditions of application of each test. Results A total of 101 health professionals responded to the survey. Of the participants, 79.2% were women. Furthermore, 50.5% of the practitioners were general practitioners, 12.9% were pharmacists, 8.95% were midwives and 4% were gynaecologists. Only 10.9% of the participants stated that they do not see pregnant women in consultation. The majority of practitioners (94%) ask the parturient if she is pregnant before prescribing/dispensing the drugs. Most of the participants (37.1%) reported prescribing/dispensing medication to pregnant women while 70.3% of the participants sometimes encounter difficulties with prescribing medication to pregnant women. Of the participants (41%) always check for updates on drug safety information when prescribing to a pregnant woman. The sources of information included the Internet 73%, Vidal 54%, the package insert 43.6% and CRAT 20.8%. Most of the participants (83.1%) confirmed some therapeutic families to be a source of 164 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book concern for the prescription of drugs to pregnant women among which 30.95% are antibiotics, 25% are NSAIDs/AIS, 9.52% are psychotropic drugs. Conclusion Overall, health professionals have a good knowledge and a positive attitude towards the safe use of medicines in pregnant women. 165 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book OTTOMAN / TURKISH HEALTH IMAGE IN KOSOVO: THE EXAMPLE OF HEALTH TEXTBOOKS Ebru JILTA Independent Researcher, Kosovo ABSTRACT In this research the image of Turks in Albanian history school books has been analyzed. Even though the exact date is still not known, Turks have been living in Kosovo approximately since the 6th century. Turks arrival has started with the Ottoman’s and ever since that time they have been a part of different events. Ottoman’s have witnessed many wars in Balkan and they have had a big impact in the developments that have left traces in the history. Right after Kosovo announced it’s independence, Turkey has been one of the first countries that recognized Kosovo as a new country and this early recognition has opened the doors for the establishment of positive relations between these two countries. However, the up mentioned events that have left “traces” in the history have been interpreted in different ways by Albanian historians, therefore, the criticism towards Turkey and Turks has created a false perception on generations and pushed the relationship between these two countries to a sensitive point. In the beginning of this study the historical backround has been analyzed, the reasons of different interpretations of the Turkish image have been touched up on and later on, the sources of existing problems in Kosovo’s education system have been mentioned. Also, one of the main discussions in this study is whether the criticisms towards the Ottoman’s have been objective or not. Keywords: Ottoman, Image, Kosovo, Textbooks History 166 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book TOXIC ERYTHEMA OF CHEMOTHERAPY: A CASE REPORT Ait El Hadj Fatima*1, 2, Bouqoufi afaf1, El Alaoui Fatima Zahra3, Chakiri Radia3, Khabbal Youssef1,2 *1 Laboratory of Research Innovation in Medical Scienses, Faculty of medicine and pharmacy, Agadir, Morocco. Pharmcology Department, University Hospital of Souss Massa, Agadir, Morocco 2 Dermatology Department, University Hospital of Souss Massa, Agadir, Morocco. ABSTRACT Chemotherapy is the most toxic treatment known to mankind, although it is effective, it is also a source of many adverse effects. We report in this presentation the case of a 60 years old patient, treated at the Regional Center of Oncology Agadir-MOROCCO for a breast cancer since 2019 with bone metastasis under chemotherapy based on Taxanes, presents for an erythema surmounted by pustules at the level of the left axillary fold, The treatment was interrupted for two months, then on reintroduction the patient had the same reaction, the skin biopsy was in favour of a toxic erythema of chemotherapy. Toxic erythema of chemotherapy (TEC), also called malignant intertrigo (when it occurs on intertriginous skin), usually develops two days to three weeks after the start of chemotherapy. It often presents as an acute rash of scales, crusts and erosions with varying degrees of erythema in the acral and intertriginous areas The pathophysiology of the disease is thought to be an accumulation of chemotherapy products in the eccrine sweat glands, causing a local toxic effect in the intertriginous areas where the eccrine ducts are in greater concentration. Although rarely reported, the majority of cases have been associated with the use of anthracyclines (most notably doxorubicin), 5-fluorouracil, capecitabine, taxanes, and methotrexate. In addition, recognizing this reaction prevents inappropriate interventions, such as discontinuation of prophylactic antibiotics and erroneous of drug allergies, which can restrict future treatment. As the name implies, TEC is not a hypersensitivity reaction but a self-limiting toxic reaction, chemotherapy should be allowed to continue, provided there is no worsening of the rash In total, considering the data available to us, the chronological and bibliographical data are compatible with a TEC secondary to Docetaxel, a reduction of the doses as well as prolongation of the interval between the courses are recommended. Keywords: Toxic erythema, chemotherapy, sides effects. 167 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book FAKE FUTURE: INTERNATIONAL EXPERIENCE OF (NON) REGULATION OF DEEPFAKES ON DR. WHO Taleh ABBASLI Vilnius University Faculty of Law, Lithuania ABSTRACT Technological advances in the last two decades have brought new questions and ethical issues that need to be regulated. Rapid advances in technology and lagging legal mechanisms are creating cyberspace in which the legal environment can not respond appropriately. In the era of global networks with the development of emerge technologies, more and more cases of violation of human rights arise. Unfortunately, most ordinary people in our society are far from aware of the impact of new technologies on human rights and their consequences. One of these is deepfakes. This research paper will explore a new era in emerge technologies – deepfake. The work is divided into two parts: technical aspects and legal issues. The tasks and objectives. In order to reach the coherent results of the research paper the main objectives are indicated: 1) determine the definition of deepfake and identify how does it work; 2) providing concrete examples and examine what are the potential areas of harm of deepfakes; 3) revision international legal approach in dealing with deepfake, where it is necessary to take into account the approaches of the great powers and the use of personal data in the content of deepfakes, which are indivisible human rights. In the final part of the research paper - conclusion- will be given a brief overview of the discussed topic. 1. Definition of deepfake 1.1 What are deepfakes? The year 2017 marked the arrival of the “deepfake”. It combines two concepts: deep learning, that is, training neural networks, and fake. Deep fake technology consists in the synthesis of AI of human images: the algorithm combines several photos in which a person is depicted with different facial expressions and makes a video out of them.1 The idea behind deepfake is that create images that strongly resemble a certain subject usually a person that is not actually them. But it is not about some kind of cheap obvious photoshop that can be easily distinguishable. Instead, deep fakes can be nearly distinguishable from real things to the average human eye. Owing to use the AI and Machine learning we can create deep fake. 1 Artificial Intelligence Basics: A Non-Technical Introduction : Tom Taulli. Available at https://b-ok.asia/book/5224431/6c983f 168 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 1.2 How does it work? Programs that generate deepfakes use not one but two different Ais working together. First AI will scan many images of the subject to be faked and then create new faked images. The second AI will then examines fakes and compare them to real images and if the differences are to start the second AI will mark the image as the obvious fake and tells the first AI. So, the First AI takes this information and continually adjust the fake images until the second AI can tell a fake from the real thing anymore. This system is called Generative Adversarial Network (GAN). GAN does better when the data set it can work with is large. That’s why much of the early deepfake footages tend to feature politicians and celebrities. They have many videos that GAN can use to create very realistic deepfakes2. 3 Diagram shows how the Generative Adversarial Network system works. 2. Potential areas of harm of deepfakes. There are 3 groups of potential areas of harm of deepfake and two non-harmful. Harmful areas are divided into 3 groups: 1) Democratic Discourse, 2) Individuals, 3) Security. These groups are also divided into subgroups. Democratic discourse includes: a) citizens unable to decipher between fact and fiction, b) politician’s culpable deniability, c) loss of citizen trust. Group of individuals include the following subgroups: a) defamation and libel, b) fake pornography, c) blackmail and revenge porn, d) harm to both public and private individuals. The last group of harmful areas includes: a) national security, b) cybercrime (targeting governments and private companies), c) civil conflict. Non-harmful area includes two groups: 1) Political satire (for example, citizen’s right to speak freely and criticize government), 2) Film production (use by the entertainment industry for TV/film). Two potential harmful areas in deep fake will be considered: 1) Deepfake pornography and 2) Deepfake in political campaigns. 2.1 Deepfake pornography. The very first use case of Generative Adversarial Networks was to create deep-fake sex videos; in particular, revenge porn and celebrity deep fakes.4 Revenge porn refers to sexually explicit material which is created and widely disseminated to humiliate, threaten or make other harm to a person, who has broken off the relationship.5 2 https://www.youtube.com/watch?v=4JNBDwd40is&t=19s 3 https://thenewstack.io/deep-learning-ai-generates-convincing-deepfake-videos-of-mona-lisa/ 4 Meskys, Edvinas and Kalpokiene, Julija and Jurcys, Paulius and Liaudanskas, Aidas, Regulating Deep Fakes: Legal and Ethical Considerations (December 2, 2019). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3497144 5 DK Citron, MA Franks, ‘Criminalizing Revenge Porn’ (2014) 49(2) Wake Forest Law Review 345 169 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book From the ethical and normative perspective, deep fake sex videos first and foremost are seen as a new form of sexual privacy invasion.6 Sexual privacy forms one of the cornerstone pillars of human agency and autonomy. Violation of ethical and legal values is a strong case to address deep fake pornography by public law instruments, mainly, criminal and administrative laws. Given the technological nature of deep fake pornography, three major issues could arise in legal practice. First, it may be difficult to identify the victim. Differently from porn videos, deep fake pornography involves three (not two) individuals: the person(s) whose body is truthfully being represented and the person whose face has been added by AI. Second challenge relates to the identification of the wrongdoer: is it the person who created the original video, created deep fake, or uploaded it to the site and distributed online? The situations may vary depending on whether the person creating the original and the deep fake video and the person uploading and distributing the deep fake is not the same. Third, it may be challenging to impose the liability creating, distributing and storing deep fake sex content. Online platforms hosting such content may be not able or willing to react to the requests to remove the content. Should the court order be necessary? The plaintiff may also face jurisdictional and choice of law hurdles. 2.2 Deepfake in political campaigns. In 2018 BuzzFeed Company published deep-faked video of President Obama7 to demonstrate how easy it is to put words in someone else’s mouths. In that video, President Obama was speaking his own voice and “mimicking” the video creator’s words, some of which were unlikely to be said by the real Obama. Deep fakes can have profound negative consequences to democracies: deep-faked news reports could be aimed at targeting the reputation of certain individuals, portray fake events (e.g., faked terrorist attack) or impact such democratic processes as electoral campaigns8 or other socially significant events.9 Deep fakes may be used as catalyst to erode trust in political institutions, deepen division among social groups10. If used by hostile governments, deep-fakes could even pose threats to national security or impair international relations. 3. International legal approach in dealing with deepfake 3.1 What does the law say? Deepfakes are not illegal in fact, but producers and distributers can easily fall foul of the law. Depending on the content, a deepfake may infringe copyright, breach data protection law, and be defamatory if it exposes the victim to ridicule.11 While there is nothing inherently illegal about deepfake 6 K Melville, ‘The insidious rise of deepfake porn videos — and one woman who won’t be silenced’ (ABC News, 30 August 2019) https://www.abc.net.au/news/2019-08-30/deepfake-revenge-porn-noelle-martin-story-of-image-basedabuse/11437774 accessed 1 September 2019 7 BuzzFeedVideo, ‘You Won’t Believe What Obama Says In This Video!’ (17 April 2018) accessed on 31 August 2019; C Silverman, ‘Barack Obama-Jordan Peele Video’ BuzzFeed (17 April 2018) https://www.youtube.com/watch?v=cQ54GDm1eL0 accessed 7 September 2019. 8 R. Green, ‘Counterfeit Campaign Speech` (2019) 70 Hastings Law Journal 1445, 1457. 9 B J Siekierski, ‘Deep Fakes: What Can Be Done About Synthetic Audio and Video?’ (Publication No. 2019-11-E, 8 April 2019) Economics, Resources and International Affairs Division Parliamentary Information and Research Service Library of Parliament, Ottawa, Canada, 2019). 10 R Chesney, DK Citron, ‘Deep Fakes: A Looming Challenge for Privacy, Democracy, and National Security’ (2019) 107 California Law Review 1, 34-35. 11 https://www.theguardian.com/technology/2020/jan/13/what-are-deepfakes-and-how-can-you-spot-them 170 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book technology itself, there are legal restrictions already in place that potentially address injuries caused by the malicious use of deepfakes. Depending on the jurisdiction, such claims may include:12 1. False Light/Invasion of Privacy: Covers photo manipulation, embellishment and distortion, as well as deceptive uses of non-manipulated photos for illustrative purposes. 2. Right of Publicity. 3. Defamation: If a deepfake makes factually untrue assertions about a person and those statements demonstrably harm the person’s reputation, a traditional defamation or libel suit may be successful. 4. Intentional Infliction of Emotional Distress: May be tenable if a plaintiff can show that a defendant’s deepfake traumatized them in a way that exceeds all reasonable bounds of decency, which is a difficult standard to meet. To regulate a certain area, states need a legal mechanism. This legal mechanism is in most cases reflected in regulations at the national or international level. To prevent violations of human rights in the field of deepfake, the states have chosen the path of adopting the relevant acts at the national level. Some international states have begun to fight deepfakes, in particular, the United States at the local level has adopted a number of laws that could regulate legal problems associated with deepfakes, and at the federal level, it is planned to adopt the corresponding legislation. As for the European Union, so far only 3 countries (France, Germany and Spain) have adopted national acts that would directly or indirectly regulate the above-mentioned sphere. 3.2 The United States approach Virginia became the first state in the nation which imposes criminal penalties on the distribution of nonconsensual deepfake pornography. The law, which went into effect in 2019, made the distribution of nonconsensual “falsely created” explicit images and videos, punishable by up to a year in jail and a fine of $2,500.13 In September 2019, Texas became the first state in the nation to which prohibits the creation and distribution of deepfake videos intended to harm candidates for public office or influence elections. The Texas law defines a “deep fake video” as a video “created with the intent to deceive, that appears to depict a real person performing an action that did not occur in reality.”14 California enacted two laws15 in October 2019 that, collectively, allow victims of nonconsensual deepfake pornography to sue for damages and give candidates for public office the ability to sue individuals or organizations that distribute “with actual malice” election-related deepfakes without warning labels near Election Day. At the federal level, a bill known as the Deep fakes Accountability Act is under consideration. If passed, this law would make it a crime to create a deep fake without including a digital watermark or text description indicating that it has been modified. A civil penalty of up to $150,00016 would also be imposed for each purposeful failure to provide such watermark or description. 3.3 European Approach At the European level, countries have begun to build a legal framework to eradicate deepfakes. 12 https://www.law.com/therecorder/2020/09/03/deepfakes-2020-and-beyond/ 13 Virginia’s Legislative Information System. 2019 Session, HB 2678. https://lis.virginia.gov/cgi-bin/legp604.exe?191+sum+HB2678&191+sum+HB2678 14 Matthew Ferraro, Texas Law Could Signal More State, Federal Deepfake Bans. https://www.law360.com/articles/1195514 15 https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billTextClient.xhtml?bill_id=201920200AB602 16 https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/3230/text 171 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Germany: the German Bundestag adopted Network Enforcement Act, which aims to combat hate speech and fake news in social networks. The Network Enforcement Act is only applicable to social media networks that have two or more million registered users, for example, Facebook, Twitter, and Youtube.17 France: On May 13, French parliament passed into law the “Avia Law”. The bill aimed to combat various forms of online hate speech, terrorist speech and child pornography.18 There were a lot of concerns about the Law from its inception for the failure to meet international freedom of expression standards. French Constitutional Court found the key requirement to remove “manifestly illegal hate speech” and other types of content within 24 hours to be unconstitutional. The requirement to remove content terrorist and ‘child pornography’ within one hour following an administrative order from police, was also declared unconstitutional.19 The EU highlights deepfakes as a disinformation threat in its 2018 disinformation action plan.20 To tackle online disinformation, including deepfakes, the European Commission commited to several steps including: digital literacy education, investment in fact checking and monitoring capacity, harnessing new technologies, increased election security and media literacy. 3.4 Data Protection in the era of deepfakes. As a result of the creation of deepfakes, personal data of persons is also important. So, now the questions is: Does General Data Protection Regulation apply to deep fakes? Article 4(1) of the GDPR defines personal data as “any information relating to an identified or identifiable natural person.”21 Accordingly, any photograph or video in which an individual may be directly or indirectly identified would qualify as personal data. In a video, the identification could result from the direct showing of the person’s face, but it could also result from other identification elements, such as a person’s physical characteristics (for example, a scar, a voice), qualify as personal data if they can enable one to identify a data subject. All actions related to personal data set out in the Article 4(2), including collecting and altering, may be considered processing of personal data. The fake content is created by, combining through software a lot of the victim’s (data subject’s) actual pictures, voices, videos, all of which are regarded as personal data.22 The personal data of the victim is processed at least while the fake content is being created. Then the question of whether such processing is lawful or not. Processing of personal data is lawful so long as it is based on at least one of the conditions stated in the article 6 GDPR. The most common grounds for processing the personal data are (i) consent, which requires the explicit consent of the data subject in which they allow processing of their personal data for specific purpose(s).23 There is no doubt any of conditions in article 6 is likely to be met in creating the fake content, because the fake content is generally created to harm the victim. So, we can apply GDPR in this context 17 https://germanlawarchive.iuscomp.org/?p=1245 18 https://www.lawfareblog.com/whats-going-frances-online-hate-speech-law 19 https://edri.org/our-work/french-avia-law-declared-unconstitutional-what-does-this-teach-us-at-eu-level/ 20 https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/tackling-online-disinformation 21 https://gdpr-info.eu/art-4-gdpr/ 22 https://iapp.org/news/a/privacy-law-and-resolving-deepfakes-online/ 23 https://www.mondaq.com/turkey/privacy-protection/863064/deepfake-an-assessment-from-the-perspective-of-data-protection-rules 172 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book to deep fake videos. But it would be better to include deep fake explanation into GDPR. Or to adopt new legislation which would be explicitly governed deep fake videos. Conclusion Rapid developments in the areas of machine learning, data science, and generative adversarial networks prompted the emergence of a new subset of content creation known as deep fakes. The technology for creating deepfakes was previously owned only by experts in artificial intelligence and special effects. The latest software and the proliferation of machine learning have made it easier to create fake, therefore dangerous videos. If at the initial stage of these technologies the goal is political leaders and celebrities, then at subsequent stages these videos will also be targeted at ordinary people, as a result of their accessibility not only to specialists in this field, but also to ordinary citizens who can cause moral damage by creating them. Seeing the danger of deepfakes, it would be wise for states to respond to the dissemination of these videos. As noted, some countries have already started a path that would regulate this area. It would be advisable to adopt the relevant national legal acts as soon as possible. Otherwise, the danger of deepfakes grows step by step. References 1. Artificial Intelligence Basics: A Non-Technical Introduction : Tom Taulli. Available at https://b-ok.asia/ book/5224431/6c983f 2. https://www.youtube.com/watch?v=4JNBDwd40is&t=19s 3. https://thenewstack.io/deep-learning-ai-generates-convincing-deepfake-videos-of-mona-lisa/ 4. Meskys, Edvinas and Kalpokiene, Julija and Jurcys, Paulius and Liaudanskas, Aidas, Regulating Deep Fakes: Legal and Ethical Considerations (December 2, 2019). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3497144 5. DK Citron, MA Franks, ‘Criminalizing Revenge Porn’ (2014) 49(2) Wake Forest Law Review 345 6. K Melville, ‘The insidious rise of deepfake porn videos — and one woman who won’t be silenced’ (ABC News, 30 August 2019) https://www.abc.net.au/news/2019-08-30/deepfake-revenge-porn-noelle-martin-story-ofimage-based-abuse/11437774 accessed 1 September 2019 7. BuzzFeedVideo, ‘You Won’t Believe What Obama Says In This Video!’ (17 April 2018) accessed on 31 August 2019; C Silverman, ‘Barack Obama-Jordan Peele Video’ BuzzFeed (17 April 2018) https://www.youtube. com/watch?v=cQ54GDm1eL0 accessed 7 September 2019. 8. R. Green, ‘Counterfeit Campaign Speech` (2019) 70 Hastings Law Journal 1445, 1457. 9. B J Siekierski, ‘Deep Fakes: What Can Be Done About Synthetic Audio and Video?’ (Publication No. 2019-11E, 8 April 2019) Economics, Resources and International Affairs Division Parliamentary Information and Research Service Library of Parliament, Ottawa, Canada, 2019). 10. R Chesney, DK Citron, ‘Deep Fakes: A Looming Challenge for Privacy, Democracy, and National Security’ (2019) 107 California Law Review 1, 34-35. 11. https://www.theguardian.com/technology/2020/jan/13/what-are-deepfakes-and-how-can-you-spot-them 12. https://www.law.com/therecorder/2020/09/03/deepfakes-2020-and-beyond/ 13. Virginia’s Legislative Information System. 2019 Session, HB 2678. https://lis.virginia.gov/cgi-bin/legp604. exe?191+sum+HB2678&191+sum+HB2678 14. Matthew Ferraro, Texas Law Could Signal More State, Federal Deepfake Bans. https://www.law360.com/ articles/1195514 15. https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billTextClient.xhtml?bill_id=201920200AB602 173 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 16. https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/3230/text 17. https://germanlawarchive.iuscomp.org/?p=1245 18. https://www.lawfareblog.com/whats-going-frances-online-hate-speech-law 19. https://edri.org/our-work/french-avia-law-declared-unconstitutional-what-does-this-teach-us-at-eu-level/ 20. https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/tackling-online-disinformation 21. https://gdpr-info.eu/art-4-gdpr/ 22. https://iapp.org/news/a/privacy-law-and-resolving-deepfakes-online/ 23. https://www.mondaq.com/turkey/privacy-protection/863064/deepfake-an-assessment-from-the-perspectiveof-data-protection-rules 174 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ISOLATION OF ESCHERICHIA COLI FROM STREET FOOD (FRIED CHICKEN INTESTINE) AT RASAY STREET, TORIL DAVAO CITY Maria Kristina NAVARRO1, Celeste MAPA2, Psyne Techie LAGOS3, Arjane USMAN4 University of Mindanao, College of Health Sciences Education, Davao City Philippines ABSTRACT This study aimed to determine the presence of Escherichia coli from the street food, fried chicken intestine, sold on Rasay Street, Toril, Davao City. The study utilized a quantitative descriptive research design to describe the data gathered and interpret them. 15 samples of fried chicken intestine were randomly collected using a sterile food zip lock. Samples were transported in an icebox and delivered to the Region XI microbiology laboratory to determine the presence of E. coli. A conventional method for determining coliforms and E. coli on Most Probable Number (MPN) was applied to identify E. coli contaminated samples. The results showed that 4 samples obtained positive contamination with E. coli levels of >3.0 MPN/g, and 11 samples had negative results with E. coli levels of <3.0 MPN/g. These results can indicate post-contamination, including poor sanitation and food handling. Therefore, provisions of education to street food vendors regarding safe food handling, personal and food hygiene, and proper disposal are still needed. The researchers also recommend that local government and related authorities implement regulations and a code of sanitation to improve street food quality. Keywords: Bacteria, street food, fried chicken intestine, escherichia coli, rasay street, davao city, isolation Bibliography Akabanda, F., Hlortsi, E.H. and Owusu-Kwarteng, J. (2017) “Food Safety Knowledge, attitudes and practices of institutional food-handlers in Ghana,” BMC Public Health, 17(1). Available at: https://doi.org/10.1186/ s12889-016-3986-9 Akuu, J.A., Danyi, D. and Dapaah, C. (2017) “Factors associated with poor food safety compliance among street food vendors in the Techiman Municipality of Ghana,” African Journal of Food Science, 11(3), pp. 50–57. Available at: https://doi.org/10.5897/ajfs2016.1510. Alimi, B.A. (2016) “Risk factors in street food practices in developing countries: A Review,” Food Science and Human Wellness, 5(3), pp. 141–148. Available at: https://doi.org/10.1016/j.fshw.2016.05.001. Alamo-Tonelada, C., Silaran, F.Y., Bildan, C.A. (2018). Sanitary conditions of food vending sites and food handling practices of street food vendors: implications for food hygiene and safety, International Journal of Education and Research. 6(3): 31 – 34. Available at: https://ijern.com/journal/2018/March-2018/04.pdf 175 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Amare, A. et al. (2019) “Bacteriological Profile, antimicrobial susceptibility patterns of the isolates among street vended foods and hygienic practice of vendors in Gondar town, Northwest Ethiopia: A Cross Sectional Study,” BMC Microbiology, 19(1). Available at: https://doi.org/10.1186/s12866-019-1509-4. Anihouvi, D.G. et al. (2019) “Microbial contamination associated with the processing of grilled pork, a ready‐ to‐eat street food in Benin,” Journal of Food Safety, 40(1). Available at: https://doi.org/10.1111/jfs.12731. Argente, MA., Gordoncillo, NP., Africa, LS., Barba, C VC., Dizon, JT. (2020). Assessment of knowledge, attitude, and practices on food safety and compliance to microbiological safety guidelines among vendors of commonly patronized street food in poblacion, Batangas City, Philippines. Journal of Human Ecology. 9(1):5670.https://ovcre.uplb.edu.ph/journals-uplb/index.php/JHE/article/view/526 Balbin, J.R. et al. (2017) “Detection and classification of bacteria in common street foods using electronic nose and support vector machine,” 2017 7th IEEE International Conference on Control System, Computing and Engineering (ICCSCE) [Preprint]. Available at: https://doi.org/10.1109/iccsce.2017.8284413. Bereda, T.W. et al. (2016) “Microbiological safety of street vended foods in Jigjiga City, eastern Ethiopia,” Ethiopian Journal of Health Sciences, 26(2), p. 161. Available at: https://doi.org/10.4314/ejhs.v26i2.10. Cagabhion, A. and Emnace, I. (2020) “Moisture sorption characteristics and isosteric heat of sorption of vacuum fried chicken (Gallus gallus domesticus L.) ‘Isaw,’” Philippine Journal of Science, 150(1). Available at: https://doi.org/10.56899/150.01.04. Cavaillon, J.-M. and Legout, S. (2022) “Louis Pasteur: Between myth and reality,” Biomolecules, 12(4), p. 596. Available at: https://doi.org/10.3390/biom12040596. Drummond, K.E. and Murphy-Reyes, A. (2018) Nutrition research: Concepts and applications. Burlington, MA: Jones & Bartlett Learning. Feng P, Weagant SD, Grant MA and Burkhardt W (2017). Bacteriological Analytical Manual (BAM), Chapter 4: Enumeration of Escherichia coli and the coliform bacteria. Available at: https://www.fda.gov/food/laboratory-methods- food/bam-4-enumeration-escherichia-coli-and-coliform-bacteria. Ghatak, I. Chatterjee, S. (2018). Urban Street vending practices: an investigation of ethnic food safety knowledge, attitudes, and risks among untrained Chinese vendors in chinatown, Kolkata J. Ethnic Food.5(4) pp. 272285. https://doi.org/10.1016/j.jef.2018.11.003 Ghosh, S. et al. (2020) “Identification of coliform in common street food and associated factors of contamination in Noakhali, Bangladesh: A cross-sectional study,” Asian Food Science Journal, pp. 12–22. Available at: https://doi.org/10.9734/afsj/2020/v18i130206. Hiamey, S.E. and Hiamey, G.A. (2018) “Street food consumption in a Ghanaian metropolis: The concerns determining consumption and non-consumption,” Food Control, 92, pp. 121–127. Available at: https://doi. org/10.1016/j.foodcont.2018.04.034. Imathiu, S. (2017) “Street vended foods: Potential for improving food and nutrition security or a risk factor for food borne diseases in developing countries?,” Current Research in Nutrition and Food Science Journal, 5(2), pp. 55–65. Available at: https://doi.org/10.12944/crnfsj.5.2.02. Ire, F. and Imuh, V. (2016) “Bacteriological Quality Evaluation and safety of randomly selected ready-to-eat foods sold in Port Harcourt City, Nigeria,” Journal of Applied Life Sciences International, 7(1), pp. 1–10. Available at: https://doi.org/10.9734/jalsi/2016/27939. Kannadan, A. (no date) History of the miasma theory of disease, DigitalCommons@COD. Available at: https:// dc.cod.edu/essai/vol16/iss1/18/ (Accessed: January 2, 2023). Kariuki, E.N., Ng’ang’a, Z.W. and Wanzala, P. (2017) “Food-handling practices and environmental factors associated with food contamination among street food vendors in Nairobi County, Kenya: A cross-sectional study,” East African Health Research Journal, 1(1), pp. 62–71. Available at: https://doi.org/10.24248/ eahrj-d-16-00382. Kariuki, E. N., Waithera, N. Z., & Wanzala, P. (2017). Bacteriological contamination of street Food among street food vendors in githurai and gikomba markets-Nairobi County, Kenya. Int J Innov Res Adv Stud, 4, 337346. 176 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Katrakazas, P. et al. (2020) “A general systems theory approach in Public Hearing Health: Lessons Learned from a systematic review of General Systems Theory in Healthcare,” IEEE Access, 8, pp. 53018–53033. Available at: https://doi.org/10.1109/access.2020.2981160. Loukieh, M. et al. (2018) “Street foods in Beirut City: An assessment of the food safety practices and of the microbiological quality,” Journal of Food Safety, 38(3). Available at: https://doi.org/10.1111/jfs.12455. Marutha, K.J. and Chelule, P.K. (2020) “Safe Food Handling Knowledge and practices of street food vendors in Polokwane Central Business District,” Foods, 9(11), p. 1560. Available at: https://doi.org/10.3390/ foods9111560. Montgomery, R.A. and Roloff, G.J. (2017) “Habitat selection ☆,” Reference Module in Life Sciences [Preprint]. Available at: https://doi.org/10.1016/b978-0-12-809633-8.02383-9. Mwove, J. et al. (2020) “Multinomial logistic regression analysis of factors influencing food safety, hygiene awareness and practices among street food vendors in Kiambu County, Kenya.,” Current Research in Nutrition and Food Science Journal, 8(3), pp. 988–1000. Available at: https://doi.org/10.12944/crnfsj.8.3.26. Nayak, R. and Waterson, P. (2019) “Global Food Safety as a complex adaptive system: Key Concepts and Future Prospects,” Trends in Food Science & Technology, 91, pp. 409–425. Available at: https://doi.org/10.1016/j. tifs.2019.07.040. Nkosi, N.V. and Tabit, F.T. (2021) “The food safety knowledge of street food vendors and the sanitary conditions of their street food vending environment in the Zululand District, South Africa,” Heliyon, 7(7). Available at: https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e07640. Obaji, M. et al. (2018) “Public health challenges associated with street-vended foods and medicines in a developing country: A mini-review,” The Journal of Medical Research, 4(6), pp. 283–287. Available at: https://doi. org/10.31254/jmr.2018.4607. Osarenmwinda, O., Ify, O. G., Nicholas, O. O. and Dennis, I. O. (2019). Assessing the bacteriological quality of some cooked and fried ready to eat street food vended in Ekpoma, Edo state-Nigeria: public health implications. The International Journal of Engineering and Science. 8 (11) pp. 23-19. doi:10.9790/18130811033341 Siddabathuni, A. (2019) “Bacteriological Analysis of ready- to- serve foods from a South Indian city: A potential source for drug resistant pathogens,” Journal of Microbiology and Infectious Diseases, pp. 83–89. Available at: https://doi.org/10.5799/jmid.574601. Tiu, A.M. et al. (2021) “Analytical evaluation of food safety knowledge and practices of street food vending in the Philippines,” International Journal of Service Science, Management, Engineering, and Technology, 12(5), pp. 29–52. Available at: https://doi.org/10.4018/ijssmet.2021090103. TOMAR, O. and AKARCA, G. (2019) “Critical control points and food pathogen presence in dairy plants from Turkey,” Food Science and Technology, 39(2), pp. 444–450. Available at: https://doi.org/10.1590/fst.29717. Wang, S.K. et al. (2020) “Multisite survey of bacterial contamination in ready‐to‐eat meat products throughout the cooking and selling processes in urban supermarket, Nanjing, China,” Food Science & Nutrition, 8(5), pp. 2427–2435. Available at: https://doi.org/10.1002/fsn3.1532. Webb, M. and Morancie, A. (2015) “Food safety knowledge of foodservice workers at a university campus by education level, experience, and food safety training,” Food Control, 50, pp. 259–264. Available at: https:// doi.org/10.1016/j.foodcont.2014.09.002. 177 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CLIMATE CHANGE IN ANTARCTICA Abdullah Faeq ABDULLAH Phd. Candidate, Vistula University, Department of Health Sciences. ORCID: 0132-0100-7763-9841. ABSTRACT Short-term climate change policies have the potential to have a major impact on long-term climate change effects. In comparison to pre-industrial levels, strict mitigation efforts may be able to restrict global warming to roughly 2°C or less. In this article, “climate change” refers to a shift in climate that lasts for a long time. This indicates that increasing levels of global warming will be more difficult to adapt to, and the risk of negative consequences will increase. Climate change can be caused by natural factors such as changes in the composition of the atmosphere and variations in the sun’s output, as well as human activity. Any human-caused climate change will take place against a backdrop of natural climatic variations as well as changes in human activity, such as population growth on the coast or in desert areas, all of which increase or lessen climate vulnerability. This article examines some of the effects of climate change as a function of future global temperature levels. Several current trends and scientists around the world have conclusively proved that global warming is directly responsible for rising sea levels, ice cap melting, and substantial global climate change. Keywords: Climate Change, Antarctica, Global Temperature. 178 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book AN EXPLORATIVE STUDY TOWARDS WORK-RELATED STRESS AMONG COMMUNITY PHARMACIST IN DAVAO CITY PHILIPPINES Rio Cielo S. SINFUEGO, Ime T. LILANG, Maybel M. PAGUNTALAN University of Mindanao Davao City, Philippines Workplace stress is a substantial contributor to workplace illness, productivity loss and human mistake. This institutional study illustrates the day-to-day responsibilities of pharmacists that can result in stressful situations. Fifteen participants in Davao City participated in this study. Among these participants, it showed that eleven cluster themes (1) Handling co-associates (2) workloads (3) Dealing with customer (4) Medication mistakes (5) Misinformation of taking the medicine (6) Communicate with your workmates (7) Breathing exercises and medication (8) Sharing of thoughts or sharing of experiences (9) Patience and understanding (10) Good Communication (11) Be knowledgeable and attentive. This finding suggests that community pharmacy organizations must develop useful and successful stress management approached to help pharmacist and pharmacy staff. Moreover, participating in government-sponsored health related activities and trainings requires that these professions be wellknown in society and people would take them seriously and recognize the dangers of not knowing how to take your prescription. Keywords: Work-related stress, Community pharmacist, Pharmacy, Davao City Philippines 179 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book ARAB SPRING EFFECTS ON INTERNATIONAL ORGANIZATION: WHO Abdullah Faeq ABDULLAH Phd. Candidate, Vistula University, Department of International Relations. ORCID: 0132-0100-7763-9841. ABSTRACT The Arab events were named as the “Arab Spring” by the western press. The Arab Spring signaled the end of post-colonial structures in the region. Anti-colonial nationalism, socialism and Islamism are the ideological structures of modern nation-states created in the region against European colonialism. While basing the disintegration processes of societies on economic dynamics, Central European Countries emphasizes the conflict between the capitalist class and the working class. He predicts that capitalism will destroy the middle classes and the working class will increase in number. He invites everyone to the communist society that will be formed by the abandonment of capitalism and the working class. It is seen that definitions such as Arab Spring, Arab Awakening, Arab Revolutions are frequently used by western writers and media. Although the starting point of the Arab Spring was not a Central European Countries ideology and its ultimate goal was not a communist state in which the working class would dominate, it was concluded that the events that took place were not independent of the “historical cycle” concept of the Central European Countries approach. Keywords: Arap Spring, WHO, Health Sciences 180 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CONJUNCTIVITIS: EPIDEMIOLOGY, PATHOLOGY, DIAGNOSIS AND TREATMENT STRATEGIES IN BANGLADESH – A COMPREHENSIVE REVIEW Dr. Syed Mahmood Shahidul ISLAM1, Saraf Nawar MOUMITA2, Md Mizanur RAHMAN3, Ovijet Chandra KURI4, Sree Joy Kumar DEVNATH5, Ismat Ara Chowdhury KOLY6, Nikolaos SYRMOS7, Md. Rezwan Ahmed MAHEDI8,9, Sadia AFRIN8,9 Divisional Health & Safety Officer, South Asia & Central Asia, SMEC International Pty Ltd. 1 2 Department Of Health And Life Sciences, North South University, Bangladesh University of Eastern Piedmont, Italy 3 Deparment of Pharmaceutical Biochemistry, Karadeniz Technical University, Turkey 4 National Institute of Textile Engineering and Research. Nayarhat,savar,Dhaka-1350 5 Department of Health and Life Sciences, North South University, Bangladesh 6 7 Aristotle University of Thessaloniki, Thesaaloniki, Macedonia, Greece Benzene Research Centre, Bangladesh 8 Department of Pharmacy, Comilla University, Bangladesh 9 Abstract Inflammation of the conjunctiva or an infection of the conjunctiva is referred to as conjunctivitis. It is the most prevalent presentation of eye redness in both primary care and the emergency room, putting a tremendous load on the healthcare system. A dramatic increase in the number of instances of conjunctivitis, more popularly referred to as pink eye, has been observed in Bangladesh. As a result of the disease’s high level of contagiousness, it will likely spread to additional people living in the same home once it has infected one person. The cause of redness and discharges in the eyes is seen most frequently. A non-infectious or infectious agent likely causes conjunctivitis. Viral infections followed by bacterial infections cause most conjunctivitis cases. As far as conjunctivitis is concerned, allergic conjunctivitis and toxins cause most cases. In this activity, the interprofessional team will discuss enhancing treatment for conjunctivitis patients and reducing the incidence of transmission. Th learner will receive information regarding the etiology, pathophysiology, clinical presentation, evaluation, and management of conjunctivitis.. Keywords: Conjunctivitis, Epidemic, Pathophysiology, Bangladesh, etc. 181 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Introduction Conjunctivitis is a broad term that encompasses a variety of diseases. As a result, it has become a common disease in primary care hospitals, urgent care centers, and emergency departments. Individuals of every age, socioeconomic, or demographic position can be affected by this condition. Although conjunctivitis is generally self-limiting and seldom causes vision loss, it is crucial to eliminate other sight-threatening risks of red-eye when testing for this disorder [1]. It is an infection or inflammation of the conjunctiva, which is transparent and is the lubricating mucous membrane that covers the eye’s outer surface [2]. It comprises two parts: the “tarsal conjunctiva,” which lines the inner surface of the eyelid, and the “bulbar conjunctiva,” which covers the globe. This condition can be chronic or acute and non-infectious or infectious. Acute conjunctivitis is identified as symptoms lasting 3 to 4 weeks after the presentation (typically just 1 to 2 weeks), while chronic conjunctivitis is identified as symptoms that could last more than four weeks [1]. Recent eye infections in Bangladesh Bangladesh, one of South Asia’s most densely populated tropical countries, has a higher incidence of infectious eye diseases than many would expect. Aside from that, environmental antigens and climatic variables increase the incidence of inflammatory disorders of the eye region, particularly seasonal allergic conjunctivitis, which becomes more common in the summer and spring seasons [6, 7, 8]. According to Bangladesh’s newspapers, September 2022 has seen an unexpectedly higher incidence of conjunctivitis [9,10,11,12,13]. According to reports published on 13 September 2022 in a well-known national daily newspaper, the occurrence of conjunctivitis in Chattogram Medical College Hospital’s outpatient department (OPD) is estimated to be 100 per 300 cases (300%), a said to the ophthalmologists who were interviewed by the journalists of that newspaper [10]. The second-most populated region in Bangladesh, Chattogram, had the initial occurrences of this disease [10,11]. Following that, Dhaka, the most populated city and capital of Bangladesh, has seen a spike in cases of conjunctivitis infection. Despite the absence of epidemiological statistics on the overall prevalence of conjunctivitis incidence in Bangladesh, Jabber et al. (2021) conducted a cross-sectional study on the pattern of ocular illnesses at the Dhaka metropolitan district level and in rural regions[6]. Unfortunately, the research did not provide individualized data on the prevalence of occurrence of conjunctivitis. However, in Sutradhar et al. (2019)’s earlier research, the scientific community conducted epidemiological research on eye diseases, particularly among slum dwellers of Bangladesh, and they observed that the prevalence of conjunctivitis was 17.1% among 432 participants, which makes it the second most prevalent eye disease [7]. 2.1% and 15% of them were infectious and allergic, respectively. A study was conducted by Shaifa et al. (2019) at the Dhaka Ispahani Islamia Eye Hospital, and the data were gathered over one month, starting from 20 September to 20 October 2018. The results of this study demonstrated the number of individuals suffering from allergic conjunctivitis was the highest, which was 34.12%. As per the results, the maximum incidence of allergic conjunctivitis was observed among the 20-30 age group, where the percentage was 56.%. The second highest incidence of allergic conjunctivitis was observed in the age group of 10-20 years. Therefore, allergic conjunctivitis was considered very high because the results were compared with the percentage of 12 other eye disorders [8]. In a study conducted by a group of researchers, it was seen that conjunctivitis was one of the other reasons that caused mortality and morbidity in newborns in Bangladesh’s two subdistricts [14]. Furthermore, a study conducted from September to November 2014 on Bangladeshi workers in the Readymade Garment Industry revealed that conjunctivitis was a serious concern among the workers due to the intense concentration required for their work. As a result, their eyes were subjected to a great deal of strain, leading to various eye-related issues [15]. 182 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Conjunctivitis was identified as one of the most common clinical factors for chronic cough patients. This data was presented in a descriptive cross-sectional study conducted at the Dhaka Shishu Hospital’s Department of Respiratory Medicine in Dhaka, Bangladesh, over one year from September 2017 to August 2018 [16]. Pathology of Conjunctivitis Conjunctivitis is the most common cause of discharge and eye redness. Although numerous other forms of conjunctivitis exist, the three most prevalent are bacterial, allergic, and viral. Viruses, bacteria, viruses, parasites, and fungi can cause infectious conjunctivitis. However, 80% of acute episodes of conjunctivitis are viral, with Adenovirus being the most predominant pathogen. Adenoviruses account for 65 to 90% of viral conjunctivitis cases [3]. Enterovirus, Herpes zoster, and Herpes simplex are also common viral infections. Figure 1: Degranulated mast cells generated allergic conjunctivitis [30] PG = Prostagladins, UFH = Unfractionated Heparin. Bacterial conjunctivitis is significantly more prevalent in children than in adults, and the organisms that cause it vary depending upon the age group. In adults, the most common causative agent are the Staphylococcal species, precisely Staphylococcal aureus, following Haemophilus influenzae and Streptococcus pneumoniae, whereas in children, Moraxella catarrhalis, H. influenzae, and S. pneumoniae, are the most common pathogens[3]. Chlamydia trachomatis, Corynebacterium diphtheria, and Neisseria gonorrhoeae are some of the other bacterial pathogens. N. gonorrhoeae has been the common pathogen of bacterial infection in neonates [2]. Non-infectious conjunctivitis is caused by allergens,local irritants and toxins. Acute conjunctivitis is responsible for nearly 2% of outpatient primary healthcare visits and 1% of emergency department visits globally [4]. Tropical countries have a higher incidence of infectious ocular illnesses when compared to temperate countries due to climate factors such as rainfall, dust, low humidity and sunlight [5]. 183 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Table 1: Possible intruder for the association with conjunctivitis. Bacterial Redness and a sense of a foreign thing, morning matting of the eyes, a whiteyellow purulent or mucopurulent discharge, conjunctival papillae, and sometimes preauricular lymphadenopathy are the symptoms of conjunctivitis [17]. Viral Symptoms include itching and tear production, a history of a recent infection in the upper respiratory tract, a watery discharge, inferior palpebral conjunctival follicles, and sensitive preauricular lymphadenopathy are all present [18, 19]. Allergic Symptoms of preauricular lymphadenopathy include eye irritation, allergies, or atopy, watery discharge, puffy eyelids, and conjunctival papillae [20]. Evaluation Approach Conjunctivitis labs and cultures are seldom needed. Eyelid cultures and cytology are generally reserved for recurrent conjunctivitis, resistant to therapy, suspected gonococcal or chlamydial infection, and adults with significant purulent discharge [21, 22]. Rapid adenovirus antigen testing can confirm viral conjunctivitis etiology to reduce needless antibiotic usage. According to one research, rapid antigen testing has a sensitivity of 89% and a specificity of up to 94%. [23] Imaging scans are only necessary once an underlying pathology is detected. The cavernous sinus fistula may need MRA, CT scan, and orbital Doppler. When conjunctivitis and orbital cellulitis coexist, an orbital CT scan may rule out an abscess. Some techniques may help control conjunctivitis’ underlying cause. Trichiasis may need lash removal. Nasolacrimal duct irrigation may ease an infection-prone blockage. Foreign bodies suggest eyelid eversion at the slit light. A topical anesthetic is used for conjunctival scrapings. Antibiotics should come first. Gram stain identifies bacteria. Giemsa stain detects Chlamydia. Viral and bacterial cultures are possible. A fungal culture is usually not required unless there is a corneal ulcer or contact lens solution contamination, as in the early 2006 pandemic. [24] Inflammation type also determines the cellular response. Viral infections favor lymphocytes, allergic responses to eosinophils, and bacterial infections neutrophils. Viral isolation may assist in diagnosing acute follicular conjunctivitis but not chronic conjunctivitis. Rapid detection techniques include ELISA and direct immunofluorescence monoclonal antibody staining. In severe allergic conjunctivitis, superficial scrapings may show eosinophils in the deeper conjunctival layers. The absence of conjunctival eosinophils does not rule out allergic conjunctivitis. According to several researchers, IgE, tryptase, and histamine in tears are markers of allergic sensitivity. [25] Skin testing is practical, easily accessible, and may offer a reliable diagnosis. Treatment Approach Patient education may reduce the spread of viral and bacterial conjunctivitis. Typically self-limiting bacterial conjunctivitis may be treated to minimize symptoms. Comparing several kinds of ocular antibiotic drops had similar results. Ointments stay longer than drops but blur eyesight. Initial therapy for acute, non-severe bacterial conjunctivitis is usually given every two to six hours for 5 to 7 days. Older antibiotics are recommended for mild bacterial conjunctivitis. Later-generation antibiotics are reserved for severe infections to reduce ocular surface bacteria resistance. [26] New fluoroquinolones give strong gram-negative and modest gram-positive coverage in moderate to severe bacterial conjunctivitis. Liquid and topical antibiotics are available. Polymyxin B/trimethoprim, ciprofloxacin, ofloxacin, levofloxacin, moxifloxacin, gatifloxacin or azithromycin are liquid suspensions/solutions; bacitracin, erythromycin or ciprofloxacin are ointments. Contact lens patients should take fluoroquinolones for Pseudomonas. 184 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Gonococcal conjunctivitis is treated with 1 gm IM ceftriaxone and 1 gm PO azithromycin. Neonatal treatment for gonococcal conjunctivitis is 25 to 50 mg/kg IV/IM ceftriaxone with a max dose of 125 mg, with 20 mg/kg PO azithromycin once a day for three days. Adenovirus conjunctivitis is self-limiting, and therapy should focus on symptomatic alleviation. Povidone-iodine 0.8% may reduce adenoviral contagiousness. [27] Herpes simplex keratitis needs antiviral treatment. Trifluridine 1% drops every 2 hours or 8 to 9 times a day for 10 to 14 days, topical ganciclovir 0.15% gel one drop five times a day till epithelium recovers and then three times daily for one week, or oral acyclovir 400 mg PO 5 times a day for 7 to 10 days to reduce epithelial damage. Ophthalmologists should monitor patients for problems within 2 to 5 days. Herpes zoster conjunctivitis is treated with oral antivirals and topical steroids in collaboration with an ophthalmologist. Antiviral dosages vary from those for herpes simplex and include acyclovir 800 mg five times a day, famciclovir 500 mg three times a day, or valacyclovir 1 g three times a day for 7 to 10 days. Wilkins et al. evaluated topical steroids and hypromellose for treating acute viral conjunctivitis. A brief course of topical dexamethasone was not detrimental in viral-caused acute follicular conjunctivitis. [27] According to research, steroids and antibiotics have mixed effectiveness in decreasing corneal scarring.[28, 29] Steroids impede healing, promote corneal melting, and raise IOP. Allergen avoidance, artificial tears, cold compresses, and topical medications treat allergic conjunctivitis. Topical treatments include antihistamines, mast cell inhibitors, and glucocorticoids for refractory symptoms. In mild to severe allergic conjunctivitis, oral antihistamines might be utilized. Moderate to severe discomfort, vision loss, corneal involvement, severe purulent discharge, conjunctival scarring, repeated episodes, or herpes simplex keratitis should require an ophthalmologist referral. Steroid users, contact lens wearers, and photophobic patients need referrals [18]. Conclusion Both viral and bacterial conjunctivitis may be transmitted to another person by direct touch and have a high incidence of transmission. The education of patients is an essential component in the fight against transmission. It is important to emphasize the need to maintain proper hand hygiene for all parties involved, including patients, staff, family members, and friends. Swabbing the hands of infected individuals led to positive culture results in 46% of the cases, according to the findings of one research. Patients must be cautioned against touching their eyes, shaking hands, exchanging personal objects like cosmetics or towels, and staying away from swimming pools while sick with the disease. Instruments used in medicine should be sterilized, and patients who have conjunctivitis should be kept in isolation if they are hospitalized. References 1. Ryder EC, Benson S, Price KL. Conjunctivitis (Nursing). InStatPearls [Internet] 2021 Aug 11. Stat Pearls Publishing. 2. Ratelle S, Keno D, Hardwood M, Etkind PH. Neonatal chlamydial infections in Massachusetts, 1992-1993. AmJ Prev Med. 1997; 13 (3): 221-224. 3. Azari AA, Barney NP. Conjunctivitis: a systematic review of diagnosis and treatment. Jama. 2013 Oct 23;310(16):1721-30. 4. Segal KL, Lai EC, Starr CE. Management of acute conjunctivitis. Current Ophthalmology Reports. 2014 Sep;2(3):116-23. 5. Adio AO, Alikor A, Awoyesuku E. Survey of pediatric ophthalmic diagnoses in a teaching hospital in Nigeria. Nigerian journal of medicine: journal of the National Association of Resident Doctors of Nigeria. 2011 Jan 1;20(1):105-8. 185 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 6. Z. Jabbar, A.R.S. Begum, S.M. Islam. Pattern of eye diseases in Dhaka city district level and village areas in Bangladesh. Open Access Journal of Opthalmology, 6 (2021), p. 1, 10.23880/oajo-16000210 7. Sutradhar I, Gayen P, Hasan M, Gupta RD, Roy T, Sarker M. Eye diseases: the neglected health condition among urban slum population of Dhaka, Bangladesh. BMC ophthalmology. 2019 Dec;19(1):1-8. 8. Sharifa S, Anwar P, Shahida P, Abdullah MA. PREVALENCE OF EYE DISEASE AND ITS TREATMENT PATTERN IN BANGLADESH: A CASE STUDY OF ISPAHANI ISLAMIA EYE HOSPITAL. PREVALENCE. 2019;3:120-33. 9. Pink Eye’ Prevalence in the Port city.” 23 September 2022. The Daily Star. Retrieved from: t.ly/w3hP. Last accessed: 25 September 2022. 10. Conjunctivitis Cases Rises in Chattogram.” [Translated] 13 September 2022. Bangla News 24. Retrieved from: t.ly/PM-F. Last accessed on 23 September 2022. 11. Sudden Discomfort in Chattogram Due to Infectious Conjunctivitis. 100 Patients on Average in Hospital Per Day.” [Translated] 14 September 2022. Chattogram Protidin. Retrieved from: t.ly/N7Tv. Last accessed on 23 September 2022. 12. Conjunctivitis Cases Keep on Rising. Advice Is Not to Be Terrified, rather Be Conscious.” [Translated] 19 September 2022. Bangla News 24. Retrieved from: t.ly/BcCL. Last accessed on 23 September 2022. 13. The Signs and Treatment of Conjunctivitis.” [Translated] 20 September 2022. Jay Jay Din. Retrieved from: t.ly/a_Il. Last accessed on 23 September 2022. 14. Ahmed S, Sobhan F, Islam A. Neonatal morbidity and care‐seeking behaviour in rural Bangladesh. Journal of tropical pediatrics. 2001 Apr 1;47(2):98-105. 15. Ahmed S, Islam N. Physical and mental health of the workers in the readymade garment industry of Bangladesh. Pearl Journal of Management, Social Science and Humanities. 2015 Apr;1(1):8-17. 16. Hossain MM, Rahman MS, Sarkar PK, Kamrunzzaman M, Alam MJ. Etiology and Clinical Profile of Chronic Cough in Children. Dhaka Shishu (Children) Hospital Journal. 2019;35(1):33-6. 17. Leibowitz HM. The red eye. N Engl J Med. 2000 Aug 03;343(5):345-51. 18. Mahmood AR, Narang AT. Diagnosis and management of the acute red eye. Emerg Med Clin North Am. 2008 Feb;26(1):35-55, 19. Puri LR, Shrestha GB, Shah DN, Chaudhary M, Thakur A. Ocular manifestations in herpes zoster ophthalmicus. Nepal J Ophthalmol. 2011 Jul-Dec;3(2):165-71. 20. Liesegang TJ. Herpes zoster ophthalmicus natural history, risk factors, clinical presentation, and morbidity. Ophthalmology. 2008 Feb;115(2 Suppl):S3-12. 21. Alfonso SA, Fawley JD, Alexa Lu X. Conjunctivitis. Prim Care. 2015 Sep;42(3):325-45. 22. Azari AA, Barney NP. Conjunctivitis: a systematic review of diagnosis and treatment. JAMA. 2013 Oct 23;310(16):1721-9. 23. Sambursky R, Tauber S, Schirra F, Kozich K, Davidson R, Cohen EJ. The RPS adeno detector for diagnosing adenoviral conjunctivitis. Ophthalmology. 2006 Oct;113(10):1758-64. 24. Alfonso EC, Cantu-Dibildox J, Munir WM, Miller D, O’Brien TP, Karp CL, Yoo SH, Forster RK, Culbertson WW, Donaldson K, Rodila J, Lee Y. Insurgence of Fusarium keratitis associated with contact lens wear. Arch Ophthalmol. 2006 Jul;124(7):941-7. 25. Mimura T, Usui T, Yamagami S, Miyai T, Amano S. Relation between total tear IgE and severity of acute seasonal allergic conjunctivitis. Curr Eye Res. 2012 Oct;37(10):864-70. 26. Borkar DS, Acharya NR, Leong C, Lalitha P, Srinivasan M, Oldenburg CE, Cevallos V, Lietman TM, Evans DJ, Fleiszig SM. Cytotoxic clinical isolates of Pseudomonas aeruginosa identified during the Steroids for Corneal Ulcers Trial show elevated resistance to fluoroquinolones. BMC Ophthalmol. 2014 Apr 24;14:54. 186 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book 27. Monnerat N, Bossart W, Thiel MA. [Povidone-iodine for treatment of adenoviral conjunctivitis: an in vitro study]. Klin Monbl Augenheilkd. 2006 May;223(5):349-52. 28. Srinivasan M, Mascarenhas J, Rajaraman R, Ravindran M, Lalitha P, O’Brien KS, Glidden DV, Ray KJ, Oldenburg CE, Zegans ME, Whitcher JP, McLeod SD, Porco TC, Lietman TM, Acharya NR., Steroids for Corneal Ulcers Trial Group. The steroids for corneal ulcers trial (SCUT): secondary 12-month clinical outcomes of a randomized controlled trial. Am J Ophthalmol. 2014 Feb;157(2):327-333.e3. 29. Srinivasan M, Mascarenhas J, Rajaraman R, Ravindran M, Lalitha P, Ray KJ, Zegans ME, Acharya NR, Lietman TM, Keenan JD., Steroids for Corneal Ulcers Trial Group. Visual recovery in treated bacterial keratitis. Ophthalmology. 2014 Jun;121(6):1310-1. 30. Denis Dervishi. Allergic conjunctivitis. Flipper enuvola. 2012 Jul. 187 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book HUMAN RIGHTS VIOLATIONS COMMITTED BY CHINA AGAINST EAST TURKESTAN Abdullah Faeq ABDULLAH Phd. Candidate, Vistula University, Department of International Relations. ORCID: 0132-0100-7763-9841. ABSTRACT Human Rights are a person’s birthright, right to life, prohibition of torture and ill-treatment, freedom of thought and expression, freedom of religion and conscience, right to privacy, right to a fair trial, right to property, right to elect and be elected, right to marriage and education. We can abbreviate the right in 10 articles. The Universal Declaration of Human Rights was prepared on 10 December 1948 by the United Nations Human Rights Commission and approved at the 183rd UN General Assembly held in Paris and consists of 30 articles. The events between China and East Turkestan are also referred to as the Uyghur Problem. To summarize, it is due to the policies that the Republic of East Turkestan, which was established in 1949 with the support of the Soviet Union, after the Chinese state autonomously annexed to its own lands, followed the policies that would reduce the population of Uyghur Turks and increase its own population in this region. In this conflict that has been going on for 62 years, China has repeatedly violated human rights and continues to do so. To give an example, fasting was forbidden for students and civil servants, wearing a headscarf and using a symbol indicating that they belonged to any Islamic religion was considered a crime. Keywords: Human Rights, China, East Turkestan. 188 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book KOSOVO HEALTH POLICIES DURING COVID-19 PROCESS Dr. Rida DEMJAHA Med School of Graz - Austria ABSTRACT While Covid-19 pandemic is approaching its second year, the need for better measurment and control techniques seems crucial. Sharing experiences has been one of the best tools to learn from mistakes and best practices worldwide in order to reach better global outcomes in the fight against SARS-CoV-2. Kosovo as a developing country has gone through major changes during the pandemic. This presentation aims to discuss the healthcare system in Kosovo together with the ups and downs of this perioid while comparing it to the other countries in Europe and America. Keywords: Kosovo, Covid-19, Policy 189 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book RARE DISEASES: A GLOBAL PERSPECTIVE Rida DEMJAHA Med School of Graz, Austria ABSTRACT According to the latest data there are currently around 8000 rare diseases and approximately 350 million people affected by these disorders worldwide. Rare diseases are serious, often chronic, progressive and in some cases life-threatening. Unfortunately, even nowadays these diseases are difficult to identify due to the deficit of medical information and scientific research. Moreover, the majority of clinicians is unfamiliar with uncommon expressions of common disorders and have little or no experience with rare diseases. As a result, many patients with rare disease are misdiagnosed or get a delay in the diagnostics of the disease which directly impacts the outcome of the medical treatment and well-being of the patient overall. This article analyses rare diseases from a global perspective and aims to identify the difficulties of the individuals with rare diseases, find ways to minimize the obstacles during diagnostics and provision of the treatment in order to offer better performance of the medical staff, and in the long run greater benefit for the patients. Keywords: Rare diseases; public health; orphan diseases; treatment; healthcare. 190 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book EXAMINING OF CHINA AS A GLOBAL HEALTH ACTOR IN THE PERSPECTIVE OF GLOBALIZATION THEORY OF “FLAT WORLD” OF THOMAS FRIEDMAN John DAVID University of Vistula. Health Sciences. MSc. Student. ABSTRACT According to Thomas Friedman, the increase of globalization and the globalization of the world are gradually flattening the world. However, more actors can participate in the global economy and international competition, regardless of their borders, disadvantages and all their differences with developed countries. All advancing technology makes the world more global, and non-western states in particular are able to participate in the global world more than before. When we examine the eastern states on the scale of globalization, we come across China as the best example of this with its rising economic and political power, its global presence and its ability to struggle with a country that is the world’s economic giant, such as the USA. This study will examine the globalizing world and China, an increasingly bigger place in the world, through Thomas Friedman’s theory of “The World is Flat”. KEY WORDS: Globalisation, China, Flat World, Industry, Competition, International, Economy HUNGARY’S PLACE IN THE COLD WAR AND THE HUNGARIAN REVOLUTION Trapped in the mid-twentieth-century battle for mainland rule, Hungary, like other tiny Central European countries, emerged in the wrong place at the wrong time. The dystopian future expected by 19th-century political philosophers came true in 1945 when the Hungarian nation was enslaved by the Russian Empire. These problems should be studied within the larger context of the Soviet-American war, which inevitably contributed to Europe’s split. Few historians question whether the Soviet Union desired to play a leadership role in the eastern part of the African continent, but whether the Stalin regime’s execution was unavoidable is a contentious issue. Many scholars argue that if the United States could not enter the Soviet sphere of power, at least some Eastern countries in the Soviet zone might coexist with democratic governments. They consider Sovietization to be Moscow’s reaction to external threats. Others suggested that Moscow had always intended to create a dictatorship of the proletariat and that only the timing and methods of establishing these dictatorships in various regions were challenged politically and culturally. The traditionalist account of the Cold War’s beginnings and the Soviet invasion of Central and Eastern Europe emphasized the Soviet Union’s obligation, described as an expansionist force trying to extend its power and influence. Keywords: Historical Approach to Hungary, Hungarian Revolution. 191 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE EFFECTS OF RUSSIA’S ANNEXATION OF CRIMEA ON BLACK SEA GEOPOLITICS Jamshed ABDULLAEV Vistula University, Department of Health Sciences. Abstract The world system was bipolar before the cold war, but after the cold war this system became multipolar, so the power struggle began to escalate in the territory of the former Soviet Union. While institutions such as NATO and the EU incorporated the states that lived under the Union of Soviets, with Putin’s seizure of power, the Russian Federation determined the idea of Neo-Eurasianism as a state principle. Russia had problems with Georgia (2008) and Ukraine (2014) because the Western bloc acted to cooperate closely with some states such as Georgia and Ukraine. Russia did not want these two states to be integrated into the Western system and stated that it had a red line. This situation made it inevitable for Georgia (2008) and Ukraine (2014) to have problems with Moscow, with the introduction of other factors. Due to the increasing tension in Crimea, Russia invaded Crimea and Sevastopol with the instinct to protect its interests. This occupation in the Black Sea has turned into an international crisis. In this study, I will discuss the Ukranian crisis, which started in 2014 and still concerns the world, and its effects on Black Sea geopolitics. Keywords: Russia, Ukraine, annexation of Crimea, Energy, Black Sea Абстрактный Мировая система была биполярной до холодной войны, но после холодной войны эта система стала многополярной, поэтому борьба за власть начала обостряться на территории бывшего Советского Союза. В то время как такие институты, как НАТО и ЕС, включали в себя государства, жившие при Союзе Советов, с приходом к власти Путина, Российская Федерация определила идею неоевразийства в качестве государственного принципа. У России были проблемы с Грузией (2008 г.) и Украиной (2014 г.), потому что западный блок действовал в тесном сотрудничестве с некоторыми государствами, такими как Грузия и Украина. Россия не хотела, чтобы эти два государства были интегрированы в западную систему, и заявила, что у нее есть красная линия. Эта ситуация сделала неизбежным для Грузии (2008 г.) и Украины (2014 г.) проблемы с Москвой из-за введения других факторов. Из-за растущей напряженности в Крыму Россия вторглась в Крым и Севастополь, инстинктивно защищая свои интересы. Эта оккупация Черного моря обернулась международным кризисом. В этом исследовании я расскажу об украинском кризисе, который начался в 2014 году и до сих пор беспокоит мир, и его последствиях для геополитики Черного моря. Ключевые слова: Россия, Украина, аннексия Крыма, Энергия, Черное море. 192 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book FASCISM IN EUROPE DURING SECOND WORLD WAR: ITALIAN VERSUS GERMAN PRACTICES ABSTRACT Fascism first emerged as a political movement in Italy and Germany in the 1920s. Since these dates, fascist movements, whose visibility and influence in the country’s politics have increased, have found the chance to come to power in these countries. Thus, fascist regimes were established that allowed the fascism that dominated the interwar period in Europe to be followed and understood in a concrete way. Although fascist systems were established and collapsed in the interwar period, they became the subject of increasing curiosity in the following periods due to the characteristics of the system they established and the damage they caused. The interest towards fascism has focused especially on why and how fascism emerged, what kind of state system it envisaged, the characteristics of fascist leaders, and the relations fascism established with different social classes. Academic studies on these problematics have revealed many different dimensions of fascism and provided important data for understanding the phenomenon. This study explains the fascism period in Italy in the period of Benito Mussolini and the foreign policy of Italy at that time. Then, how fascism affected Germany, one of the European countries, was examined. The article first examines the literature on how Mussolini fascism emerged, how it came to power, and how Italian fascism collapsed. Thereafter, the effects of this fascism on some European countries are discussed in details. This study aims to prepare a ground for future academic studies related to international relations by explaining what Italy went through during the fascism period and the differences between German Nazism and fascism. Keywords: Italy, Benitto Mussolini, Fascism, Foreign Policy, Nazism, Europe. Абстрактный Фашизм впервые возник как политическое движение в Италии и Германии в 1920-х годах. С тех пор фашистские движения, заметность и влияние которых в политике страны возросли, нашли шанс прийти к власти в этих странах. Таким образом, были установлены фашистские режимы, которые позволили проследить и понять фашизм, доминировавший в Европе в межвоенный период, конкретным образом. Хотя фашистские системы были созданы и рухнули в межвоенный период, они стали предметом растущего любопытства в последующие периоды из-за характеристик системы, которую они установили, и ущерба, который они нанесли. Интерес к фашизму был сосредоточен, в частности, на том, почему и как появился фашизм, какую государственную систему он предусматривал, характеристиках фашистских лидеров и отношениях, которые фашизм установил с различными социальными классами. Академические исследования этой проблематики выявили множество различных аспектов фашизма и предоставили важные данные для понимания этого явления. Это исследование объясняет период фашизма в Италии в период Бенито Муссолини и внешнюю политику Италии в то время. Затем было исследовано, как фашизм повлиял на Германию, одну из европейских стран. В статье сначала исследуется литература о том, как возник фашизм Муссолини, как он пришел к власти и как рухнул итальянский фашизм. После этого подробно рассматриваются последствия этого фашизма для некоторых европейских стран. Это исследование направлено на то, чтобы подготовить почву для будущих академических исследований, связанных с международными отношениями, объясняя, через что Италия прошла в период фашизма, и различия между немецким нацизмом и фашизмом. Ключевые слова: Италия, Бенитто Муссолини, фашизм, внешняя политика, нацизм, Европа. 193 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book USA IMMIGRATION HEALTH POLICIES: EXAMPLE OF MEXICO Laura WILLANISKA Warsaw University, Department of Health Management. ORCID: 1198-9876-0021-77DX ABSTRACT Migration: It is the name given to the movement of geographical displacement made by settling from one settlement unit to another to spend all or a part of their lives due to religious, economic, political, social and other reasons. Migration has positive and negative effects on both the emigration and the receiving country. For this reason, the immigration policy determined and implemented by both countries is very important. The migration policies of the countries of immigration play a determining role in the irregularity and irregularity of the migration. Although strict policies cannot prevent immigration completely, they also take a dangerous form for immigrants. The number of thousands of refugees, especially children and women, on the US-Mexico border is increasing day by day. The history of this situation is not limited to the present, but has a history dating back to the 1950s. In this study, The immigration policies that America has applied on Mexican immigrants from the past to the present are included. Keywords: Migration, İmmigration, USA Policy, Mexico ABSTRAKCYJNY Migracja: Jest to nazwa nadana przemieszczaniu się geograficznego przesiedlenia dokonywanego przez osiedlanie się z jednej jednostki osadniczej do drugiej w celu spędzenia całego lub części swojego życia z powodów religijnych, ekonomicznych, politycznych, społecznych i innych. Migracja ma pozytywny i negatywny wpływ zarówno na emigrację, jak i na kraj przyjmujący. Z tego powodu polityka imigracyjna ustalana i realizowana przez oba kraje jest bardzo ważna. Decydującą rolę w nieregularności i nieregularności migracji odgrywają polityki migracyjne krajów imigracji. Chociaż surowa polityka nie może całkowicie zapobiec imigracji, przybiera ona również niebezpieczną formę dla imigrantów. Liczba tysięcy uchodźców, zwłaszcza dzieci i kobiet, na granicy amerykańsko-meksykańskiej rośnie z dnia na dzień. Historia tej sytuacji nie ogranicza się do teraźniejszości, ale ma historię sięgającą lat pięćdziesiątych. W niniejszym opracowaniu uwzględniono politykę imigracyjną, którą Ameryka zastosowała wobec meksykańskich imigrantów od przeszłości do teraźniejszości. Słowa kluczowe: migracja, migracja, polityka USA, Meksyk 194 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book EXAMINING THE IMPACT OF THE ROLE OF THE NETHERLANDS WITHIN THE EU AND THE UN ON ITS ATTITUDE AS A REGIONAL POWER DURING THE DARFUR CRISIS ABSTRACT We are exploring the role of the Netherlands in international politics and, in particular, whether it can cooperate within the EU and with other actors to create a coherent policy regarding Sudan and Darfur. In some periods of the crisis, the Netherlands drew attention with an international reaction. 2003-2005 United Kingdom United Kingdom and The Netherlands are the biggest donors of Darfur United Kingdom and the Netherlands United Kingdom 2003-2005 He also served as EU president and representative in Sudan for 18 months and held contacts with Sudanese top officials. The fact that several Dutch were active in high international missions, especially Jan Pronk as the UN Secretary-General’s Special Representative, Peter Feith, Darfur’s Special Representative to the EU High Representative, and Ruud Lubricants as the UN High Commissioner for Refugees, have had the forefront of the Netherlands’ effectiveness in the region. When the head of the EU had formal mandate for the common EU policy the Netherlands, it gave access to several Dutch in the international system and signaled that there was an easier environment for the creation of such a common policy. In diplomatic terms, the development of the Darfur Crisis gave important messages. Taking the opportunity to showcase the effectiveness and role of the UN channel both within the EU and the Netherlands, don’t hesitate geopolitically. Until this period, the Netherlands, which did not take part in crisis environments at the international level, emerged with an assertive attitude in this crisis and chaos environment. It is also a highly regarded foreign policy ranking in bilateral relations that has gained international prestige. Keywords: Darfur, EU, UN, the Netherlands, International Decision-makers, Diplomacy ABSTRAKCYJNY Badamy rolę Holandii w polityce międzynarodowej, aw szczególności, czy może współpracować w ramach UE iz innymi podmiotami w celu stworzenia spójnej polityki dotyczącej Sudanu i Darfuru. W niektórych okresach kryzysu Holandia zwróciła uwagę międzynarodową reakcją. 2003-2005 Wielka Brytania Wielka Brytania i Holandia są największymi darczyńcami Darfuru Wielka Brytania i Holandia Wielka Brytania 2003-2005 Pełnił również funkcję prezydenta i przedstawiciela UE w Sudanie przez 18 miesięcy oraz utrzymywał kontakty z najwyższymi urzędnikami Sudanu. Fakt, że kilku Holendrów brało udział w wysokich misjach międzynarodowych, zwłaszcza Jan Pronk jako Specjalny Przedstawiciel Sekretarza Generalnego ONZ, Peter Feith, Specjalny Przedstawiciel Darfuru przy Wysokim Przedstawicielu UE, oraz Ruud Lubricants jako Wysoki Komisarz ONZ ds. Uchodźców, miał czołową pozycję w efektywności Holandii w regionie. Kiedy szef UE miał formalny mandat do wspólnej polityki unijnej Holandia, dała dostęp kilku Holendrom w systemie międzynarodowym i zasygnalizowała, że istnieje łatwiejsze środowisko do tworzenia takiej wspólnej polityki. W kategoriach dyplomatycznych rozwój kryzysu w Darfurze dał ważne przesłanie. Korzystając z okazji, aby pokazać skuteczność i rolę kanału ONZ zarówno w UE, jak iw Holandii, nie wahaj się geopolitycznie. Do tego czasu Holandia, która nie brała udziału w środowiskach kryzysowych na poziomie międzynarodowym, wykazywała postawę asertywną w tym kryzysowym i chaosowym środowisku. To także wysoko oceniany ranking polityki zagranicznej w stosunkach dwustronnych, który zyskał międzynarodowy prestiż. 195 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book US-SOVIET UNION RELATIONS DURING COLD WAR ERA Yabana NIKOLAEVNA SGH University, Health Sciences Department, Poland. ORCID: 6654-9981-0012-3345. ABSTRACT USA is one of the most powerful country in the World History. After the Second World War USA became a Super Power that rule most of the World with her military, economy, politics and culture. In the middle of the 20th century USA had the power to do what ever she want however America was not the only Global Power and Soviet Union also had the same Powers and an alternative Ideology. This situation made everthing difficult for these Super Powers because each of them wanted the same thing which ruling the World with their ideology. In order to gain the power to rule the World these two Super Powers started the Cold War. In this Cold War USA and Soviet Union use every means necessary to win the war. For America this means using Military, economy, cultur, ideology, diplomacy and etc. This way even ıncludes coups against goverments whom against the dominion of America or whom are not benkeficial for America.For some activist and normal citizens of the World this methods seems as a bad side of America however these methods used by Soviets exactly the same way. After the Cold War end and America became the only Super Power, World thought that the World would be more peaceful because there is a hierarchy however that was not the case. After the end of the Cold War and end of the 20th century World woke up to a new World where is full of terrorism and where there are new Powers which force USA to act against them. However even though America want to maintain her power she had to act according to the new millenium and 21th century. In this paper you will see the new ways of actions of America to in order to maintain her power and statusquo. Keywords: US, Soviet Union, Cold War Era, History. THE AFGHANISTAN CRISIS AND PAKISTAN’S HEALTH SUPPORT: DURAND LINE DISPUTE ABSTRACT Durand line issue between Afghanistan and Pakistan have come to the scene since 1947 which is establishment of Pakistan. Afghanistan says the existence of “Pashtunistan” tribes in this territory and claims rights in this territory. Officially Afghanistan does not officially recognize the Durand line. Because of this Pashtunistan idea directly effects sovereignty of Pakistan, Pakistan does not accept that. Afghanistan’s never has stabilized political, economic, and social affairs internally because of these issues. This borderline issue linked with the biggest issue of Afghanistan which is the Taliban issue. 196 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Afghanistan’s government had to assert Pakistan’s support of this organization. They both have claims from each other and they both have an interest in this issue. They both influenced that issue and these unresolved issues influence them both in negative ways. Keywords: Durand Line, Borderline, Taliban, Pashtunistan, Neighbourhood 197 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book HEALTH SECTOR-BUILDING PROCESS IN KYRGYZTAN AFTER INDEPENDENCE Dr. Khan NAVEED Visstula University, Department of Medicine ABSTRACT The Kyrgyz, one of the oldest Turkish tribes, has an important position among the Central Asian states. The first written sources we come across about Kyrgyz in the period of BC are valid in Chinese sources, except that Kyrgyzs were first mentioned in Kutadgu Bilig. The Kyrgyzs, who ruled under Russian rule for a certain period of time, first existed in the historical scene as the Kyrgyz Autonomous Soviet Socialist Republic in 1926, gained autonomy with the dissolution of the Soviet Union in 1990, and as the Republic of Kyrgyzstan, they could complete their independence with the concept of nationstate, which is also included in the international relations literature. With the collapse of the Soviet Union, many new nation-states have emerged. The formation process, economic situation and social and cultural developments of the Kyrgyz state, which gained full independence on 31 August 1991, should be discussed. In this study, by addressing the concept of “nation-state” based on the subject of our subject, the concepts of nation, nationalism and nation-state and its effects in Central Asia are examined, and then general information is given about the history of Kyrgyzstan, after its independence, common language and common culture understanding. policies and developments with the understanding of nation-state based on Keywords: Kyrgyzstan, Central Asia, History of Kyrgyz, Kyrgyzstan after Independence, NationState Building, Soviet Russia TSARIST RUSSIA AND CENTRAL ASIAN POLICIES ON MEDICINE ABSTRACT Central Asia region is one of the places that powerful states wanted to reach in the past, as it is today. Tsarist Russia wanted to take advantage of the trade routes and geopolitical advantage of this region. Tsarist Russia followed a politics of Russification in Central Asia and this situation had a great effect on Central Asia. Tsarist Russia occupied this region for its national interest. After the occupation, Russia developed its economy by establishing military administrative structures in the region. In addition, Tsarist Russia aimed to be more influential by placing Russian immigrants in these regions. Tsarist Russia, which effectively carried out its expansionist policies, became an important power in Central Asia. Keywords: Tsarist Russia, Central Asia 198 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book HOW DO CULTURAL NATIONALISM AND POLITICAL NATIONALISM DIFFER? Magda PIOTROW Vistula University, Health Sciences Cultural nationalism generally refers to ideas and practices that relate to the intended revival of a purported national community’s culture. If political nationalism is focused on the achievement of political autonomy, cultural nationalism is focused on the cultivation of a nation. Cultural nationalism is a form of nationalism in which the nation is defined by a shared culture. It is an intermediate position between ethnic nationalism and civic nationalism. Therefore, it focuses on a national identity shaped by cultural traditions, but not on the concepts of common ancestry or race. Unmistakable social and political types of nationalism can be distinguished. Social nationalism underlines the recovery of the country as a particular progress based on a faith in the country as a special, verifiable and natural entirety. In this study, we will analysis political nationalism, then again, perceives the country as a discrete npolitical community, and is in this manner connected with thoughts, for example, power and self-assurance. Keywords: Cultural Nationalism, Political Nationalism NATIONALISM AND INTERNATIONALISM COMPATIBLE Nationalism, like any egoism, should not be leveled out, not destroyed, but transformed through the fulfillment of the commandment “love your neighbor as yourself.” If you hate yourself, then you will hate those around you. So nationalism, filled with love for neighboring peoples and states, should be transformed into feelings of national dignity, national honor with a respectful and loving attitude towards other peoples. Therefore, in this article internationalism, leveling nationalism, is evil. The idea of internationalism, filled with love for a faceless humanity and not condescending to love for everyone, is dangerous and will always degenerate into totalitarianism. Keyword: Nationalism, Internationalism. 199 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book NATION-BUILDING PROCESS IN TURKMENISTAN AFTER INDEPENDENCE Mizango VIOLA Warsaw University ABSTRACT In order to identify the general characteristics of the history teaching system applied in Turkmenistan during the USSR period and the changes made in the history teaching system after Turkmenistan declared its independence, screening models and document review methods were used in this study. Studies on curricula and textbooks in Turkmenistan, as in other republics of the Soviet Union the result of two kinds of public with the history lesson, which taught USSR, the curriculum and textbooks used in this period of intense political-ideological orientations and it was found that contained various historical forms of the abuse. During this period, when issues related to Turkmen history were included only within the scope of the history of the USSR and very limited, many historical realities were distorted, especially the issue of Russia’s invasion of Turkmenistan. After Turkmenistan declared its independence on 27 October 1991, it implemented policies aimed at getting rid of the cultural and ideological influence of the USSR and building a Turkmen national identity. During this period, the history of the USSR was abolished and the history of Turkmenistan was started to be taught instead, and the contents of the Public History taught during the USSR period and the amount of weekly course hours were reorganized and taught. During this period, when the ideological approach to the teaching of history of the USSR was abandoned, the teaching of national history was taken to the forefront and the balance of nationalismuniversality, knowledge-skills and values were tried to be observed in the teaching of history. Despite all these changes, it can be said that in the new period, the understanding of Homeland history, historical periodization and the weight of the cult of the person in textbooks, based on the geographical boundaries of the USSR period, continued to some extent. NATION BULDING PROCCES AFTER INDEPENDENCE OF AZERBAIJAN ABSTRACT Before ındepence of Azerbaijan and other Soviet States, almost all of them ruled and dominated by Russsian and Russian culture for centuries. This fenom ınclude the Azerbaıjan too. Before the Russian civil war, Azerbaijan ruled by Russian Empire for 80 years but in the Russian çivil war Azerbaijan decleare independence under the precidency of Mehmet Emin Resulzade in 1918. However this indepence end in just 2 years after Red Army took control over all Azerbaijan. People can think that this 2 years of independence meant nothing for Azerbaijan peope but this is not the case and not just for Azerbaijan but all Sovieet states. Because this give other states that ruled by russian for centuries that 200 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book they can take their indepence and this 2 years of independence affect the Azerbaijan culture that they were free once and they can be free again. Therefore the collapse of the Soviet Union, every member state were dominated by the SovietRussian culture which this is not allowed them to bulding their own nation with their identity. But after the indepence of the Soviet states, every of them started to make their own nation with their culturel and historical heritage. One of these member state was Azerbaijan. After the independence, Azerbaijan faces with difficulties that shaped their identity and their nation bulding process. This was ArmenianAzerbaijan War over The Nagorno-Karabakh region. There were lots of affects and policies that affect the nation bulding process in Azerbaijan. 201 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE STALIN ERA USSR CENTRAL ASIA HEALTH POLICIES Nahimuli OLIVIA SGH University, Department of Health. Sci. Warsow - Poland ORCID ID: 7765-987-00X1-2237 ABSTRACT This study focuses on the ideologies adopted in the Stalin Period and the Russification policy of Stalin, as well as the policies Stalin applied to the Central Asian states and other states. The details of the ideology of Marxism-Leninism and the politics of the Stalin era will be expressed by comparing them with the ideologies that took place before and after. The pressures, policies and exiles that the Central Asian states and especially the Caucasus have been subjected to will also be discussed. Keywords: Joseph Stalin, Marxism-Leninism, nationalism, Union of Soviet Socialist Republics (USSR) BOLSHEVIK REVOLUTION AND ITS EFFECT ON MEDICAL SCIENCES ABSTRACT Revolution refers to actions against the current order. The history of the world has witnessed many changes and transformations with revolutions. Revolutions throughout history are sometimes limited to the country in which they originated, and sometimes they have global influence. The Bolshevik Revolution, which had international consequences and was based on an ideological basis, also took its place in history with its important effects. This study explained the reasons that were influential in the occurrence of the Bolshevik Revolution and examined the changes and transformations that the revolution created in Russian society. Finally, the impact and consequences of the Bolshevik Revolution on the international arena are explained. Keyword: Revolution, Russia, Bolshevik Revolution, İnternational Consequences 202 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book HEALTH LEGITIMACY Nakimuli VIVIERNA Vistula University While citizens may lose trust in political authorities, democratic principles and ideals continue to exercise considerable appeal. This Policy Brief argues that this paradox must be understood as a crisis of legitimation. Research suggests that legitimacy is inherently subjective and must be constantly reearned. Low levels of political trust can be explained as the result of the complexity of globalised yet fragmented societies. The present feeling of malaise calls for a redefinition of the relationship between citizens and the authorities by which they are ruled. If popular sovereignty is to mean anything in today’s age, it requires a new legitimising narrative. Keywords: Health, Legitimacy. HEALTH INSURUNCE SYSTEM IN MODERN SOCIETY? When asked the what is greatest threat to democracy in the a third of respondents told world that it was money in politics. The government’s purpose of being for the people has been subverted by money.” Barb Anderson of Blaine, Minn concurred: “If money weren’t a requirement to run a successful political campaign, a wider variety of candidates without interests in corporations would have opportunities to run. Also, money seems to sway candidates and the elected too much. Keywords: Health Sciences, Insurunce, Modern State. 203 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book CHINA’S SILK ROAD POLICY IN THE FIRST 10 YEARS AFTER THE COLD WAR Emmilly POOLE Warsaw State University, Deparment of Health Science, ID: 1114-5269-7701-5547 After independence, the challenges faced by the Central Asian countries had the potential to affect China. Faced with these challenges, how has Chinese diplomacy reacted? As I mentioned earlier, after its Cultural Revolution, Xinjiang achieved the longest period of stability in modern history. The independence of Central Asia created the possibility of an increase in economic movements in Xinjiang as close economic ties were formed. At the same time, the end of the Soviet regime had a negative impact on Xinjiang, increasing the possibility of destabilization in the Central Asian republics. The Chinese leaders were aware of the promises made and the difficulties that came after Central Asia’s independence. Prime Minister Li Peng’s visits to Central Asia demonstrated the dual nature of China: China was keen to engage in economic cooperation between countries, but the Central Asian republics expected that they would prevent the spread of this unease within Xinjiang, especially among immigrant Uyghur organizations. From this point of view, the basis of China’s approach to the region in the following years will be investigated in this study. Keywords: China, Silk Road Policy, Cold War. POLITYKA JEDWABNEGO SZLAKU CHIN W PIERWSZYCH 10 LATACH PO ZIMNEJ WOJNIE Po odzyskaniu niepodległości wyzwania stojące przed krajami Azji Środkowej miały potencjał dotarcia do Chin. Jak wobec tych wyzwań zareagowała chińska dyplomacja? Jak wspomniałem wcześniej, po rewolucji kulturalnej Xinjiang osiągnął najdłuższy okres stabilności we współczesnej historii. Niepodległość Azji Centralnej stworzyła możliwość nasilenia ruchów gospodarczych w Sinkiang w miarę nawiązywania ścisłych więzi gospodarczych. Jednocześnie koniec sowieckiego reżimu wpłynął negatywnie na Sinkiang, zwiększając możliwość destabilizacji w republikach Azji Środkowej. Chińscy przywódcy byli świadomi złożonych obietnic i trudności, jakie pojawiły się po odzyskaniu niepodległości przez Azję Środkową. Wizyty premiera Li Penga w Azji Centralnej pokazały dwoisty charakter Chin: Chiny chętnie angażowały się we współpracę gospodarczą między krajami, ale republiki środkowoazjatyckie oczekiwały, że zapobiegną szerzeniu się tego niepokoju w Sinkiangu, zwłaszcza wśród organizacji imigrantów ujgurskich. Z tego punktu widzenia w niniejszym opracowaniu zostaną zbadane podstawy podejścia Chin do regionu w kolejnych latach. Słowa kluczowe: Chiny, Polityka Jedwabnego Szlaku, Zimna Wojna. 204 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE EFFECT OF THE TAJIKISTAN CIVIL WAR ON THE TAGILI OZBEK RELATIONS ON THE GREAT CENTRAL ASIAN AXIS Emmilly POOLE Warsaw State University, Deparment of Health Science, emmillypoole@warsaw.edu.pl, ID: 1114-5269-7701-5547 So far, we have mentioned that the Tajik Civil War and the unrest in Uzbekistan have created serious difficulties for the state forces in Central Asia. We also mentioned that these conflicts benefited from the war economy that spread to the borders of Afghanistan. This was a situation that existed in both conflicts. Also, both conflicts stem from the marginalization of people who challenge state powers for their own pursuit of social equality. By emphasizing the above criteria, we deliberately reduce the emphasis on the dogmatic element that is the provocative effect of Islam. While not indifferent to the influence of faith, we aim to explain the unrest in Central Asia, championed by the Islamists because of the marginalized who did not find their way to the Islamic Caliphate. We begin by examining the Tajik Civil War. Tajikistan was the most impoverished region of the Soviet Union. We have previously discussed that freedom in Central Asia brought power to the political elite who held important positions in the Soviet Union. The same is the case with the election of Rakhman Nabiyev, the former General Secretary of the Tajikistan Communist Party, on November 24, 1991, with only fifty-eight percent of the votes cast. From this point of view, the Tajikistan civil war and its effects on the politics of Uzbekistan will be analyzed in this study. Keywords: Tajikistan, Uzbekistan. WPŁYW WOJNY DOMOWEJ W TADŻYKISTANU NA STOSUNKI TAGILI OZBEK W WIELKIEJ OSI ŚRODKO-AZJATYCKIEJ Jak dotąd wspominaliśmy, że tadżycka wojna domowa i zamieszki w Uzbekistanie stworzyły poważne trudności dla sił państwowych w Azji Środkowej. Wspomnieliśmy również, że konflikty te korzystały z gospodarki wojennej, która rozprzestrzeniła się na granice Afganistanu. Taka sytuacja istniała w obu konfliktach. Oba konflikty wynikają również z marginalizacji osób, które kwestionują władzę państwową dla własnego dążenia do równości społecznej. Podkreślając powyższe kryteria, celowo zmniejszamy nacisk na element dogmatyczny, jakim jest prowokacyjny efekt islamu. Chociaż nie jesteśmy obojętni na wpływ wiary, staramy się wyjaśnić niepokoje w Azji Środkowej, których bronią islamiści z powodu marginalizacji, która nie trafiła do islamskiego kalifatu. Rozpoczynamy od zbadania tadżyckiej wojny domowej. Tadżykistan był najbardziej zubożałym regionem Związku Radzieckiego. Mówiliśmy wcześniej, że wolność w Azji Środkowej dała władzę elicie politycznej, która zajmowała ważne stanowiska w Związku Radzieckim. Tak samo jest w przypadku wyborów Rachmana Nabijewa, byłego sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Tadżykistanu, 24 listopada 1991 r., przy zaledwie 58% oddanych głosów. Z tego punktu widzenia w niniejszym opracowaniu zostanie przeanalizowana wojna domowa w Tadżykistanie i jej skutki dla polityki Uzbekistanu. Słowa kluczowe: Tadżykistan, Uzbekistan. 205 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book US HEALTH POLICY IN CENTRAL ASIA Emmilly POOLE Warsaw State University, Deparment of Health Science, ID: 1114-5269-7701-5547 Since gaining independence by Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan and Uzbekistan, the United States has focused on the newly independent states of the region. First of all, the United States was interested in the pro-democratic restructuring of the state system. On this path, they encountered the problem of outdated views of nomenclature (which has not changed since Soviet times), clan leadership, and the specific mentality of the inhabitants. Overcoming these obstacles and raising a new generation in a democratic spirit could only be achieved through cooperation with the Central Asian states in the field of education. At the same time, the countries of Central Asia, having gained independence, constantly faced unprecedented problems in almost all sectors of politics and education policy was no exception. Therefore, the governments of the Central Asian countries began developing in the field of education: promoting the creation of private higher education institutions, creating new labor market requirements, and encouraging international educational cooperation. However, these actions were accompanied by certain problems: reduction of the resource base for state higher educational institutions, deterioration of financing conditions USA POLITYKA EDUKACYJNA W AZJI ŚRODKOWEJ Od czasu uzyskania niepodległości przez Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan i Uzbekistan, Stany Zjednoczone skoncentrowały się na nowo niepodległych państwach regionu. Przede wszystkim Stany Zjednoczone były zainteresowane prodemokratyczną restrukturyzacją systemu państwowego. Na tej ścieżce zetknęli się z problemem przestarzałych poglądów nomenklatury (która nie zmieniła się od czasów sowieckich), przywództwa klanowego i specyficznej mentalności mieszkańców. Przezwyciężenie tych przeszkód i wychowanie nowego pokolenia w duchu demokratycznym można było osiągnąć jedynie poprzez współpracę z państwami Azji Środkowej w dziedzinie edukacji. Jednocześnie kraje Azji Centralnej, po uzyskaniu niepodległości, stale borykały się z bezprecedensowymi problemami w niemal wszystkich dziedzinach polityki, a polityka edukacyjna nie była wyjątkiem. Dlatego rządy krajów Azji Centralnej rozpoczęły rozwój w dziedzinie edukacji: promując tworzenie niepublicznych uczelni, tworząc nowe wymagania rynku pracy, zachęcając do międzynarodowej współpracy edukacyjnej. Działaniom tym towarzyszyły jednak pewne problemy: zmniejszenie bazy zasobowej państwowych szkół wyższych, pogorszenie warunków finansowania Słowo kluczowe: USA, Azja Środkowa, Polityka zagraniczna. 206 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE REFLECTIONS OF TERRORISM TO THE WORLD AND THE PLACE OF ASALA IN THIS EQUATION Gabriela KIMULIKI Vistula University, Department of Health Sciences ABSTRACT Terrorism is the systematic use of violence for political purposes. Terrorism as a political violence has existed for centuries, although its nature has changed in the historical process. Although there is no common definition of terrorism and terrorism, the word violence is emphasized. The problem of terrorism is a problem that has existed in the world especially since the Cold War period. When we look at terrorism, it is a concept that has not only national but also international dimensions. Many countries faced the problem of terrorism and had to deal with this situation. After 2001, the fight against international terrorism gained momentum. When we look at the ASALA terrorist organization, the Armenian terrorist organization, it is the most obvious example of how the Armenian problem in the Ottoman Empire has survived until today. In the study, terrorism will be mentioned, its definition, types and examples will be mentioned, and the ASALA organization, which is an example of a terrorist organization, will be examined. Keywords: Terrorism, Terrorism, Violence, Armenian issue, ASALA, PKK, Republic of Turkey REFLEKSJE TERRORYZMU NA ŚWIECIE I MIEJSCE ASALA W TYM RÓWNIENIU ABSTRAKCYJNY Terroryzm to systematyczne stosowanie przemocy w celach politycznych. Terroryzm jako przemoc polityczna istnieje od wieków, choć w procesie historycznym zmienił się jego charakter. Chociaż nie ma wspólnej definicji terroryzmu i terroryzmu, słowo przemoc jest podkreślane. Problem terroryzmu to problem, który istnieje na świecie zwłaszcza od czasów zimnej wojny. Kiedy patrzymy na terroryzm, jest to pojęcie, które ma wymiar nie tylko krajowy, ale także międzynarodowy. Wiele krajów stanęło w obliczu problemu terroryzmu i musiało zmierzyć się z tą sytuacją. Po 2001 roku walka z międzynarodowym terroryzmem nabrała tempa. Kiedy spojrzymy na organizację terrorystyczną ASALA, ormiańską organizację terrorystyczną, jest to najbardziej oczywisty przykład tego, jak problem ormiański w Imperium Osmańskim przetrwał do dziś. W opracowaniu zostanie mowa o terroryzmie, przytoczona zostanie jego definicja, rodzaje i przykłady oraz zostanie zbadana organizacja ASALA, która jest przykładem organizacji terrorystycznej. Słowa kluczowe: terroryzm, terroryzm, przemoc, kwestia ormiańska, ASALA, PKK. 207 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book THE TRANSFORMATION OF WORLD HEALTH ORGANIZATION Gabriela KIMULIKI Vistula University, Department of Health Sciences The concept of national security in the discipline of international relations is very important for countries. In fact, security is one of the elements that countries need to maintain their existence. Countries do many things to ensure their national security, the most important of which is learning how to defend themselves. From a realist perspective, there is a power struggle between countries. All countries want to be the number one powerful state in this anarchic system. Because of this race, they can direct attacks against each other. Moreover, defense is a kind of counter-attack. In other words, it is a precaution taken against possible attacks by countries to defend themselves. Another purpose of defense is to show other states that you are strong, that is, deterrence. In this way, countries think twice before making a move against one another. Because the military forces of the countries or the technologies they use for defense can be frightening for rival states. Many wars and conflicts in the nineteenth and twentieth centuries have underlined how important the defense of the country is. The first and second world wars have shown to all international actors what countries can do for their interests, which underlines how important defense is for a country. Military power of countries is very important for defense. Certain conditions are necessary for military power to exist. For example, countries have to invest in defense industries and supply materials such as weapons, tanks and ammunition used in war, and the most profitable method is to produce them themselves instead of importing them. In addition to military power, it is sometimes beneficial for countries to be members of an international organization in order to ensure their national security against the dangers they may encounter in the ever-changing international system. Because such organizations have functions such as collective defense and increase deterrence exponentially. In fact, it is often more effective to act with the principle of one for all, all for one against any possible attack. The most important and unique example of the common defense I mentioned is NATO, which was established after the second world war. TRANSFORMACJA WORLD HEALTH ORGANIZATION Pojęcie bezpieczeństwa narodowego w dyscyplinie stosunków międzynarodowych jest bardzo ważne dla państw. W rzeczywistości bezpieczeństwo jest jednym z elementów potrzebnych państwom do utrzymania swojego istnienia. Kraje robią wiele rzeczy, aby zapewnić sobie bezpieczeństwo narodowe, z których najważniejszą jest uczenie się, jak się bronić. Z realistycznej perspektywy między krajami toczy się walka o władzę. Wszystkie kraje chcą być najsilniejszym państwem numer jeden w tym anarchicznym systemie. Z powodu tej rasy mogą kierować ataki przeciwko sobie. Co więcej, obrona jest rodzajem kontrataku. Innymi słowy, jest to środek ostrożności przed możliwymi atakami krajów w celu obrony. Innym celem obrony jest pokazanie innym stanom, że jesteś silny, czyli odstraszanie. W ten sposób kraje zastanawiają się dwa razy, zanim wykonają ruch przeciwko sobie. Ponieważ siły zbrojne krajów lub technologie, których używają do obrony, mogą być przerażające dla rywalizujących 208 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book państw. Wiele wojen i konfliktów w XIX i XX wieku podkreśliło, jak ważna jest obrona kraju. Pierwsza i druga wojna światowa pokazały wszystkim podmiotom międzynarodowym, co kraje mogą zrobić dla swoich interesów, co podkreśla, jak ważna jest dla kraju obrona. Siła militarna krajów jest bardzo ważna dla obronności. Zaistnienie potęgi militarnej wymaga spełnienia pewnych warunków. Na przykład kraje muszą inwestować w przemysł obronny i dostarczać materiały, takie jak broń, czołgi i amunicja używana podczas wojny, a najbardziej opłacalną metodą jest ich samodzielne wytwarzanie zamiast importowania. Oprócz potęgi militarnej, czasami korzystne jest dla państw członkostwo w organizacji międzynarodowej w celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa narodowego przed niebezpieczeństwami, jakie mogą napotkać w ciągle zmieniającym się systemie międzynarodowym. Ponieważ takie organizacje pełnią funkcje takie jak obrona zbiorowa i wykładniczo zwiększają odstraszanie. W rzeczywistości często skuteczniejsze jest działanie zgodnie z zasadą jeden za wszystkich, wszyscy za jednego przeciwko wszelkim możliwym atakom. Najważniejszym i unikalnym przykładem wspólnej obrony, o którym wspomniałem, jest NATO, które powstało po II wojnie światowej. 209 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book FEATURES OF INTERNATIONAL AND REGIONAL INTERACTION OF MONGOLIA Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Department of Political Science. ORCID: 2254-4444-4441-222X Currently, Mongolia is on the road to democratic change. After the collapse of the USSR, the bipolar system, the country had to master completely new areas of foreign policy. The formation of the Russian Federation and the determination of its geopolitical status significantly affect the development of international and regional relations with the countries of Central Asia. Given the new conditions, relations are being built with the former republics of the USSR, with Kazakhstan. The desire to occupy an important place in the geopolitical space of Central Asia requires the leadership of Mongolia to find new partners and allies. Of course, during the crisis in the region, new players appeared - Japan, South Korea.But unusually strong, became China, which has become a dominant partner in Central Asia.And only since the beginning of the 2000s.Russia enters the region on a parity partnership basis. Borders were opened for democratic Mongolia, and relations became more diverse and stronger. In addition to the traditional partners in Mongolia’s foreign policy activities from the mid-1980s to the 2000s. new partners appeared: countries of the Middle East, Africa, Latin America, Australia, Southeast Asia. Thus, in these studies we will focus on the modification of the state, social and economic systems of Mongolia in the last decades of the XX - early XXI centuries. led to the need to replace the state’s foreign policy, this or that one was formed on the new experience of relations in the present world and is based on the postulates of an independent state and national security. Relations of Mongolia with Russia, leaving the formulas Keywords: Mongolia, Regional Politics. CECHY INTERAKCJI MIĘDZYNARODOWEJ I REGIONALNEJ MONGOLII Obecnie Mongolia jest na drodze do demokratycznych przemian. Po rozpadzie ZSRR, w systemie dwubiegunowym, kraj musiał opanować zupełnie nowe obszary polityki zagranicznej. Powstanie Federacji Rosyjskiej i określenie jej statusu geopolitycznego znacząco wpływa na rozwój stosunków międzynarodowych i regionalnych z krajami Azji Centralnej. W nowych warunkach budowane są relacje z byłymi republikami ZSRR, z Kazachstanem. Chęć zajęcia ważnego miejsca w przestrzeni geopolitycznej Azji Centralnej wymaga od przywództwa Mongolii znalezienia nowych partnerów i sojuszników. Oczywiście w czasie kryzysu w regionie pojawili się nowi gracze - Japonia, Korea Południowa. Ale niezwykle silne stały się Chiny, które stały się dominującym partnerem w Azji Środkowej. I dopiero od początku lat 2000. Rosja wkracza do regionu na na zasadzie parytetu. Dla demokratycznej Mongolii otwarto granice, a stosunki stały się bardziej zróżnicowane i silniejsze. Oprócz tradycyjnych partnerów w działaniach Mongolii w polityce zagranicznej od połowy lat 80. do 2000. pojawili się nowi partnerzy: kraje Bliskiego Wschodu, Afryki, Ameryki Łacińskiej, Australii, 210 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book Azji Południowo-Wschodniej. Dlatego w tych opracowaniach skupimy się na modyfikacji ustroju państwowego, społecznego i gospodarczego Mongolii w ostatnich dziesięcioleciach XX - początku XXI wieku. doprowadził do konieczności zastąpienia polityki zagranicznej państwa, takiej czy innej ukształtowanej na nowych doświadczeniach stosunków w obecnym świecie i opartej na postulatach niepodległości państwa i bezpieczeństwa narodowego. Stosunki Mongolii z Rosją, odejście od formuł Słowa kluczowe: Mongolia, Polityka regionalna. 211 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book VACCINATION AGAINST PERTUSSIS IN PREGNANCY AND OUTSTANDING SCIENTIFIC QUESTIONS Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Department of Political Science. ORCID: 2254-4444-4441-222X Despite the availability of acellular pertussis (Ap) and whole-cell pertussis (wP) vaccines, Bordetella pertussis – the causative agent for pertussis (whooping cough), still severely affects newborns and young infants, causing considerable morbidity and mortality. Vaccination of pregnant women against B. pertussis is recommended (in 2011) to prevent the susceptibility of newborns and infants to the infection. Evidence suggests that vaccination against B. pertussis during pregnancy is safe both for the mother and the fetus. Antibodies against B. pertussis produced in the mother after vaccination is transferred across the placenta. The antibodies also confer protection to the young infant via breast milk. The efficacy of vaccination is evident from the reduced incidence of a severe form of pertussis among young infants within a short period after implementing the vaccination strategy. In 2021 (November 30- 1 December) an expert meeting was held virtually by the Global Pertussis Initiative (GPI). Overall, 30 pertussis experts from 18 countries gathered worldwide to discuss pertussis vaccination in pregnant women. The experts discussed that although the immune system undergoes a lot of modulations after pregnancy, aP vaccine-induced immune response is nearly similar in non-pregnant and pregnant women. It has also been found that the immune response induced by vaccination is not affected by the pregnancy status. Immunoglobulin G (IgG) is the main antibody that crosses the placenta. Its concentration gradually increases in the infant and at delivery. Eventually, the infant has a higher IgG concentration than the mother. The trans-placental transfer of the immunoglobulin into the blood circulation of the fetus occurs via Fc receptors of the neonate (FcRn). While the transfer of IgG is different in the different subclasses of IgG; vis, IgG1>IgG3=IgG4>IgG2 (according to studies). 212 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book STUDY SHEDS NEW LIGHT ON THE ROLE OF IGA IN FOOD ALLERGIES Nora BOMBARDEJ Warsaw Japan Tech University, Department of Political Science. ORCID: 2254-4444-4441-222X Food allergies, a leading public health problem worldwide, are caused by the abnormal production of IgE antibodies against food antigens. The ingestion of certain food products leads to the IgE-mediated release of histamine, which subsequently initiates a cascade of allergic symptoms, including rashes, swelling, vomiting, diarrhea, respiratory and cardiovascular complications, and, rarely, fatal anaphylaxis. IgA comprises 80% of the antibodies present within the human gastrointestinal (GI) system and is vital in regulating gut microbiota composition. In addition, the research suggests that food-specific IgA antibodies bind to and neutralize food allergens, thus leading to the development of food tolerance. However, this hypothesis is based on indirect and mixed evidence. In the current study, scientists characterize food-specific IgA responses in infants and determine whether food-specific gut and plasma IgA antibodies protect against food allergens. 213 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book HISTORICAL EVOLUTION OF ASIA’S SECURITY COMPLEX Daniel KRZYSZTOF SGH University, Deparment of International Relations ORCID ID: 1124-1126-5569-2369 Middle Asia; It has been shaped since ancient, imperial and colonial historical periods. The region has ethnic, religious, linguistic and cultural complexity of Persians, Turks, Mongols, Slavs and Chinese. Although these communities in the region exhibited behaviors related to the Empire; Since the introduction of Islam, the fragmented and nomadic communities of Eurasia took shape similar to the regional unity. For example, during the Genghis Khan period or 19th century Moscow, the region was governed by more or less imperial rules. But in the absence of the empire, the region was ruled intermittently by conflicts between many minor petty khans. In this process; Islam continued to be central to the people of Central Asia, and today, the increasing radical Islam continues to threaten China and Russia. (More recently also threatening the USA). It is considered by both state and non-state domestic and foreign actors that Islam is a central power in Central Asia. China and Russia have thousand-year-old ties in Central Asia. China has ruled the eastern part of the region intermittently for more than 2000 years. The Han rule dominated the Silk Road, which was the route of the caravan trade from the beginning and carried Chinese Silk to the Roman Empire. In the process until the Tang Dynasty lost control of Xinjiang to the Abbasids; The Chinese dominated the eastern shores of Central Asia. But II. Shortly after World War II, Xinjiang was again included in China. Keywords: History, Russia, China. ИСТОРИЧЕСКАЯ ЭВОЛЮЦИЯ КОМПЛЕКСА БЕЗОПАСНОСТИ АЗИИ Средняя Азия; Он формировался с древних, имперских и колониальных исторических периодов. В регионе есть этническая, религиозная, языковая и культурная сложность персов, тюрков, монголов, славян и китайцев. Хотя эти сообщества в регионе демонстрировали поведение, связанное с Империей; С момента введения ислама разрозненные и кочевые общины Евразии сложились по образцу регионального единства. Например, во времена Чингисхана или в Москве 19 века регион управлялся более или менее имперскими правилами. Но в отсутствие империи регионом периодически правили конфликты между множеством мелких мелких ханов. В этом процессе; Ислам по-прежнему занимал центральное место в жизни народов Центральной Азии, и сегодня растущий радикальный ислам продолжает угрожать Китаю и России. (В последнее время также угрожает США). Как государственные, так и негосударственные внутренние и внешние субъекты считают, что ислам является центральной силой в Центральной Азии. Китай и Россия имеют тысячелетние связи в Центральной Азии. Китай правил восточной частью региона с перерывами более 2000 лет. Правление Хань доминировало на Шелковом пути, который с самого 214 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book начала был маршрутом караванной торговли и доставлял китайский шелк в Римскую империю. В процессе, пока династия Тан не потеряла контроль над Синьцзяном из-за Аббасидов; Китайцы господствовали на восточных берегах Средней Азии. Но II. Вскоре после Второй мировой войны Синьцзян снова был включен в состав Китая. Ключевые слова: История, Россия, Китай. 215 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book HUMAN HEALTH RIGHTS ON THE 20 TH CENTURY Nora Bombarjed Warsaw Japan Tech University Health Sciences ORCID CODE: 9988-9658-2569-X954 As we look to history of human rights there were some dark times but also a light for the future. We know that dark times are a necessary to shine more. If the shadow is large, it is because of the size of the light. Medina Agreement and Magna Carta is the first examples of human right before the declaration. Medina Agreement is important for the right of live and religion. Because we can see that with this agreement Muslims, Jews and Pagans started to live together without interfere with their religion as we all want right now. The importance of Magna Carta is, first time in the history we saw that a monarchy accepted the superiority of court and left some of their authorities. It was the first step to leads today’s constitutional system. In 1689 with the British Civil Rights Declaration, we saw that we can end oppressive government practices. 1776, American Declaration of Independence and 1789, French Revolution followed that declaration. In 1776 American Declaration of Independence, civil liberties were defended since everyone has equal and inalienable rights, among them the right to life, liberty and happiness. With 1789 French Revolution, the concepts of the status were removed, and people of France respected as equal. Also we saw abolition of the monarchy in France and new republic established. That led to use of joining an election. Keywords: Human Rights, History, 20th Century. GENDER INEQUALITY IN HEALTH SECTOR: A HISTORICAL PERSPECTIVE The question “What is politics” is one of the important questions of social sciences. When we look at the writings of important political thinkers from Plato to Kant, as well as in the political science literature, it is possible to reach different definitions of politics from different perspectives. Politics is a set of processes and actions that must be read in the context of gender, whether it is defined in relation to the mechanisms of government and the state, or in a broader sense with reference to power relations in society. In this study, we will answer the question of why we should view politics from a gender perspective, focusing primarily on the relationship between politics and gender. Then, we will touch upon the first criticisms and interventions brought by women to politics as a male-dominated field, and we will discuss women’s struggle for political rights, both in the international context and in the context of Turkey, as a movement that paves the way for women to transform politics. Another issue we will focus on is the issue of gender and political participation. In this context, we will seek an answer to the question of why women’s participation in politics remains low despite gaining their political rights. We will examine the mechanisms developed to increase the representation of women in politics and discuss the new questions and possibilities brought by a political participation approach that goes 216 8th International Congress on Medicine, Nursing, and Health Sciences in a Changing World Proceedings Book beyond the aim of equality in representation in terms of gender equality. Finally, we will discuss the feminist understanding of politics, which emerged as a critique of classical political conceptualizations. We will see how this understanding, which can be summarized with the proposition “The personal is political”, radically transforms our view of politics and opens the door to a much more participatory and broad understanding of democracy. Keywords: Gender, History, Politics. WOMEN’S STRUGGLE FOR HEALTH RIGHTS IN THE WORLD AND IN 19TH CENTURY The emergence of political parties and representative democratic political systems in the modern sense was the result of a process of political struggles, the most important moment of which was the French Revolution of 1789. Politics, which was seen for a long time under the monopoly of the nobility and the wealthy classes, changed its skin, with the spread of universal suffrage, that is, with the participation of large social segments in politics on the basis of citizenship. However, there was an important point that was ignored in the demand for universal suffrage, which started in the context of universal principles: The concept of citizen, which is supposed to be neutral and general, was actually defined with a sexist understanding, excluding women. In other words, even in countries such as France and the USA, which can be seen as the first modern democracies, men were understood as citizens and universal suffrage did not include women’s right to vote and be elected4. Although ideals such as equality, freedom and justice, which mobilized social segments throughout the 19th century, were thought of as universal values used by all people, in practice they were ideals demanded by men for men. The human rights discourse ignored the human rights and liberties of women. Keywords: Women’s Political Rights. GENDER AND HEALTH WORKER PARTICIPATION IN 19TH CENTURY The struggle for political rights paved the way for women to participate in politics in many countries and contributed to the growth and diversification of women’s rights movements. However, it is necessary to think of political participation as going beyond the right to elect and be elected, to become active political subjects, to have political influence and to participate in decision-making processes. According to this definition, if we look at how much political representation women actually have and how much they can find a place in decision-making bodies, we will see that we are still far from gender equality in politics. Today, women are still in a very unequal position in terms of political participation. In the most important organs of political participation, in political parties and parliaments, women are not equally represented, moreover, their participation decreases further as they move up in decision-making mechanisms, that is, towards higher units in the institutional hierarchy. For example, women, who make up half of the electorate, can find a place far below this rate in the parliaments tasked with representing the electorate, and they are much less in the governments with the executive branch. Or, they take very little place in the party assemblies of the political parties, of which they form the base, and much less in the central executive committees. How many women mayors, how many women party provincial leaders, how many women governors, how many women deputies and how many women ministers are still valid questions for almost all countries in the context of gender equality in political participation. Keywords: Gender, Political Participation. 217
0
advertisement
Download
advertisement
Add this document to collection(s)
You can add this document to your study collection(s)
Sign in Available only to authorized usersAdd this document to saved
You can add this document to your saved list
Sign in Available only to authorized users