5-yeni Yoxlama balans

advertisement
YOXLAMA BALANSININ
HAZIRLANMASI
Mühasibat uçotunda əsas prinsiplərdən biri də odur ki, hər hansı
əməliyyat üzrə ikili yazılış verilərkən, “hər bir debet yazılışı
müvafiq kredit yazılışı ilə müşayiət olunmalıdır”. Əgər
yazılışlar verilərkən, heç bir səhvə yol verilməmişdirsə, sonda
müəssisənin bütün hesabları üzrə cəmi debet qalıqları ilə cəmi
kredit qalıqları bir-birinə bərabər olmalıdır.
Maliyyə hesabatları hazırlanmazdan əvvəl bütün mühasibat
qeydiyyatlarının riyazi dəqiqliyi bir daha yoxlanılmalıdır.
Yoxlama balansının hazırlanması dedikdə, bütün hesabların və
hər bir hesab üzrə müvafiq qalığın müəyyən tarixdə siyahı
şəklində göstərilməsi başa düşülür.
Yoxlama balansı mühasibat qeydiyyatlarının riyazi dəqiqliyinə əmin
olmaq üçün bir vasitə hesab edilir. Əgər yoxlama balansında debet
qalıqlarının cəmi kredit qalıqlarının cəminə bərabər olmazsa, deməli
hesablarda şübhəsiz olaraq, səhvlər mövcuddur. Maliyyə hesabatları
hazırlanmazdan əvvəl bu səhvlər aşkar edilməli və aradan qaldırılmalıdır.
Lakin yoxlama balansında debet və kredit hesablarının balans təşkil
etməsi heç də o demək deyil ki, hesablarda heç bir xətaya yol
verilməmişdir. Çünki hesablarda bir-birini kompensasiya edən xətalar da
ola bilər.
Maliyyə hesabatlarının hazırlanması bütün mühasibat uçotu tapşırığının
məğzini təşkil edir. Yoxlama balansı olmadan maliyyə hesabatlarının
hazırlanmasının mümkünsüz olması yoxlama balansının nə dərəcədə
böyük əhəmiyyətə malik olmasını bir daha sübut edir.
Yoxlama balansı dedikdə, müəyyən bir vaxtda bütün hesablar üzrə qalıqların
xülasə şəklində göstərilməsi başa düşülür.
Yoxlama balansının hazırlanma məqsədi
Tələb olunan bütün kitabları hazırladıqdan sonra hesablar üzrə bütün qalıqların
icmalının bir yerə toplanılması üçün yoxlama balansı hazırlanır. Bu mühasibat uçotu
aparılarkən riyazi xətalara yol verilib verilməməsinin yoxlanılmasında mühasibə çox
böyük köməklik göstərir.
Yoxlama balansı hazırlanarkən, hər bir hesab üzrə verilmiş debet və kredit qalıqları
cəmlənir. Əgər yoxlama balansının debet sütununda tapılmış cəm ilə kredit
sütununda tapılmış cəm bir-birlərinə bərabər olmazsa, onda biz dərhal bilməliyik ki,
hesab qalıqlarının hesablanmasında müəyyən xətalara yol verilmişdir.
Hesabların hazırlanmasında heç bir riyazi xətalara yol verilmədiyinə əmin olmaq
üçün yoxlama balansı ilkin vasitə hesab edilir.
Riyazi səhvlərin olub-olmadığının yoxlanılması yoxlama balansının başlıca
məqsədini təşkil edir. Lakin yoxlama balansında hesablar üzrə qalıqlar hazır şəkildə
təqdim edildiyi üçün bu, əsasən maliyyə hesabatlarının hazırlanmasında da istifadə
edilir.
Yoxlama balansı
aşağıdakı
məqsədlər üçün
hazırlanır:
Hesablarda riyazi
səhvlərin
olmadığına əmin
olmaq
Səhvləri
müəyyənləşdirmək
Maliyyə
hesabatlarının
hazırlanmasında
əsas vasitə kimi
istifadə etmək
Bütövlükdə mühasibat uçotu tapşırığının qısa xülasəsini aşağıdakı kimi verə bilərik:
1. Əməliyyatlar ilkin qeydiyyat kitablarında (jurnal, satış kitabı, satınalma kitabı, kassa
kitabı və s.) qeyd olunur.
2. İlkin qeydiyyat kitablarında əməliyyatlar üzrə edilmiş qeydiyyatlar hesablara
köçürülür.
3. Hesablar əsasında yoxlama balansı yaradılır. Yoxlama balansı bütün hesablar üzrə
verilmiş qalıqların elə bir siyahısıdır ki, burada cəmi debet qalıqları cəmi kredit
qalıqlarına bərabər olmalıdır.
4.Yoxlama balansında aşağıdakılar göstərilir:
➢
➢
MGHH-yə təsir edən hesablar – xərc və gəlir hesabları üzrə qalıqlar
MVHH-yə təsir edən hesablar – aktiv, öhdəlik və kapital hesabları üzrə qalıqlar
5.MGHH-yə təsir edən hesablar üzrə verilmiş qalıqlar burada qeyd olunur və dövr üzrə mənfəət
və ya zərər müəyyənləşir.
6.MGHH ilə müəyyənləşmiş mənfəət və ya zərər ilə yanaşı MVHH-yə təsir edən hesablar üzrə
verilmiş qalıqlar da burada qeyd olunur.
7.MVHH-də aktivlər və öhdəliklər (kapital da daxil olmaqla) ayrı-ayrılıqda cəmlənir.
Aktivlərin cəmi kapital və öhdəliklərin cəminə bərabər olmalıdır.
Yoxlama balansının hazırlanma mərhələləri:
1. Ümumi kitabda bütün hesablar üzrə balansın əldə edilməsi
2. Kreditor və debitor borcu üzrə hesablarda cəmi qalıqların
hesablanması (Yoxlama balansında bütün fərdi hesablar üzrə ayrıayrılıqda deyil, cəmi debitor/kreditor borcları üzrə vahid bir məbləğ
göstərilir).
Yoxlama balansı hazırlanır:
➢ Bütün hesabların adları alt-alta yazılır.
➢ Bütün kredit qalıqları yoxlama balansının kredit sütununda – müvafiq
hesabların adlarının qarşısında yazılır.
➢ Bütün debet qalıqları yoxlama balansının debet sütununda – müvafiq
hesabların adlarının qarşısında yazılır.
➢ Yoxlama balansının hər iki sütunu üzrə verilmiş qalıqlar ayrı-ayrılıqda
cəmlənilir.
➢ Hər iki sütun üzrə tapılmış cəmlər bir-birinə bərabər olmalıdır.
Qısa test ev tapşırığı
BBG Şirkətinin hesablarının qalıqlarının aşağıdakı kimi olduğunu bilərək,
yoxlama balansını hazırlayın.
Həlli
Qısa test ev tapşırığı
Aşağıda verilmiş məlumat əsasında B Komyuters Şirkətinin 31 dekabr 20X9-cu il tarixi
üzrə yoxlama balansını hesablayın:
İlkin qeydiyyat kitabları
B Kompyuters Şirkəti Debitor borcu üzrə hesablar
B Kompyuters Nominal kitab
Həlli
Dövrün sonuna olan qalıq tapıldıqdan sonra B Şirkətinin hesabları aşağıdakı kimi
olacaq: B Şirkəti İlkin yazılış kitabları
B Şirkəti Nominal kitab
B Şirkəti -Debitor borcu üzrə hesablar
Tövsiyə
Yoxlama balansı tərtib etməzdən əvvəl əmin olun ki, bütün müvafiq hesablar tərtib
olunmuş və müvafiq qaydada müxabirləşmələr aparılmışdır.
31 dekabr 20X9-cu il tarixi üzrə yoxlama balansı
1.
2.
İki hesab növü mövcuddur:
MGHH-yə köçürülən və ilin sonunda bağlanan hesablar. Bunlar gəlir və
xərc hesablarıdır.
MVHH-də göstərilən və növbəti ilə köçürülən hesablar. Bunlar aktiv, öhdəlik
və kapital hesablarıdır.
B Kompyuters Şirkəti ilə bağlı yuxarıda verilmiş yoxlama balansını nəzərdən keçirək. (hesabları
mahiyyətlərinə görə qruplaşdıraq)
31 dekabr 20X9-cu il tarixi üzrə yoxlama balansı
Nümunə
Yuxarıda verilmiş yoxlama balansı əsasında 1 yanvar 20Y0-ci il tarixi üzrə dövrün
əvvəlinə olan yoxlama balansını hazırlayın.
Cavab:
1- ci mərhələ: Bütün hesabları bağlayın və onların MGHH-yə, yoxsa növbəti ilə
köçürüldüyünü müəyyən edin. (Biz bu işi artıq yuxarıda həyata keçirmişik)
2- ci mərhələ: Bütün xərc və gəlirləri MGHH-yə köçürün.
Qeyd: Yuxarıda hesabladığımız 2.000$ mənfəət sahibkarlara ödənilməli olduğu
üçün kapital hesab edilir, buna görə də MVHH-də qeyd edilməlidir.
3-cü mərhələ: Bütün aktiv və öhdəlikləri növbəti ilə köçürün. Keçən il üzrə
hesablanmış mənfəət və ya zərəri də daxil etməyi unutmayın.
İlin əvvəli üçün yoxlama balansı hazırlanarkən, keçən ilin
sonu üzrə hazırlanmış MVHH əsas götürülür. Yəni,
31/12/20X9 tarixi üzrə hazırlanmış MVHH, 01/01/20Y0
tarixi üzrə hazırlanmış yoxlama balansı hesab edilə bilər.
Yoxlama balansı hazırlandıqdan sonra mühasibat yazılışlarının verilməsi
Artıq bilirik ki, yoxlama balansı dedikdə, bütün hesablar üzrə qalıqların
siyahısı nəzərdə tutulur. Lakin bəzi mühasibat yazılışları birbaşa olaraq
maliyyə hesabatlarında həyata keçirilir və bu səbəbdən yoxlama
balansında verilmir. Bu cür yazılışlara aşağıdakıları misal göstərə bilərik:
a) Dövrün sonuna olan mal-material ehtiyatları
b) Qiymətləndirilmiş öhdəliklər
Nümunə
Aşağıda E Şirkətinin yoxlama balansı verilmişdir.
E Şirkəti-31 dekabr 20X9-cu il tarixi üzrə verilmiş yoxlama balansı
31 dekabr 20X9-cu il tarixi üzrə dövrün sonuna olan mal-material ehtiyatları 2.000$ təşkil edir.
Verilmiş yoxlama balansı əsasında MGHH və MVHH aşağıdakı kimi hazırlanır:
E Şirkəti-31 dekabr 20X9-cu il tarixində bitən il üzrə MGHH
Qeyd:
Dövrün
sonuna olan
mal-material
ehtiyatları
MGHH-də
satılmış
malların
maya dəyəri
xərcini
müəyyən
etmək üçün
çıxılır.
Yoxlama balansının çatışmazlıqları
Yoxlama balansında hesablar arasında balansın əldə edilməsi bu
hesablar üzrə riyazi xətaların olmadığı barədə ilkin əminlik
yaradır. Lakin hesablar arasında balansın olması heç də kifayət
deyil ki, ümumiyyətlə xətaların olmadığı barədə rəy irəli sürək.
Bu sadəcə olaraq riyazi dəqiqlikdən xəbər verir, yəni, hər bir
debet qalığının müvafiq kredit qalığı ilə müşayiət olunduğunu
göstərir.
Bu o deməkdir ki, debet sütunu üzrə tapılmış cəm, kredit sütunu
üzrə tapılmış cəmə bərabər olduğu halda da bəzi xətaların
mövcudluğu istisna edilmir. Bu cür xətalara aşağıdakıları
misal göstərə bilərik:
Diqqətdən yayınma ilə bağlı səhvlər: Baş vermiş əməliyyat üzrə qeydiyyatın
aparılmaması.
Qeydiyyat səhvləri: Əməliyyatların ilkin qeydiyyat kitablarına səhv
köçürülməsindən, ilkin qeydiyyat kitablarından mühasibat
kitablarına səhv köçürmələrdən, qalıqların səhv cəmlənməsindən,
debet və kredit qalıqlarının səhv balanslaşdırılmasından və s.
səbəblərdən yaranan xətalar.
Prinsip səhvləri: Qeydiyyat apararkən mühasibat uçotunun əsas
prinsiplərinin pozulması nəticəsində yaranan səhvlər. Məsələn, kapital
məsrəflərinin gəlir məsrəfləri kimi qeyd edilməsi.
Bir-birini kompensasiya edən səhvlər: Bəzən elə iki və ya daha çox
səhvə yol verilir ki, bunların debet və kredit qalıqları üzrə xalis təsiri
sıfıra bərabər olur.
Nümunə
Download
Random flashcards

Radiobiology

– Cards

Radioactivity

– Cards

Nomads

– Cards

Ethnology

– Cards

Create flashcards