اداره وپلان گذاری ساختمان

advertisement
‫محمد نسیم نسیمی‬
‫‪Construction Management‬‬
‫‪and‬‬
‫‪Planning‬‬
‫پالن گذاری وادارۀ‬
‫ساختمان‬
‫ممد درسی‬
‫برای دورۀ ماستری رشتۀ ساختمانهای هایدروتخنیکی‬
‫پوهنتون پولی تخنیک کابل‬
‫حمل سال ‪1394‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫بخش ‪ : 1‬مدیریت پروژه‬
‫مفهوم مدیریت پروژه‬
‫‪Concept of Project Management‬‬
‫مقدمه‬
‫در زبانهای گوناگون و حتی در سازمانهای مختلف هر كشور در مورد واژه های برنامه یاا پا‪،‬ن‬
‫ط اـرح یااا پ اـروژه اخت‪،‬فااا لغ اـوی معنااایی و قااانونی وج اـود دارد‪ .‬از ای ا رو چهااارچو آنااان روش ا و‬
‫آشكار نیست و گاه به جای یكدیگر نیز استفاده مای شاوند‪ .‬آرمانهاا و اهاـداف تعیای شاـدۀ حكومات در ساح‬
‫برنامه ریزی بلند مد یا ستراتژیك برنامه یا پ‪،‬ن )‪ (Plan‬نامیده میشود كه ای برنامه هاا دارای اهاداف‬
‫كیفی میباشند‪ .‬مانند برناماه ای توساعه منااب آ‬
‫برناماه ای توساعه شاككه شااهراه هاای كشاور وغیاره کاه‬
‫دستیابی به ای اهداف و آرمانها در یك فاصلۀ زمانی بلند مد كه معمولا بی ده تا بیست وپان ساال اسات‬
‫امكان پذیر میباشد‪.‬‬
‫پا‬
‫از اینكااه برنامااه هااا در ساح برنامااه ریاازی بلندمااد مشاخ‬
‫گردیدنااد هاار برنامااه در سااح‬
‫برنامه ریزی میان مد یا تكتیكی توسط مادیریت ساحوح اول یاا سیساتم اجرایای كشاور باه مجموعاه ای از‬
‫طرح ها )‪ (Program‬یا برنامه های اجرایی تفكیك میشود كه شامل مجموعاه ای از تصامیما قحعای‪ 1‬یاا‬
‫اجرایی هستند كه ظرف پن تا ده سال آینده باید اجرا و به نتای مورد نظر برسند‪.‬‬
‫هر طرح در سح برنامه ریزی كوتاه مد یا اجرایی توسط واحدهای اداری سحوح بال یا سحوح‬
‫ماادیریت میااانی نظااا اجرایاای كشااور بااه مجموعااه ای كارهااا و فعالیاات هااای كااه آن را پااروژه (‪)Project‬‬
‫مینامند تكدیل و تقسیم میشود‪ .‬یك پروژه مجموعه ای از فعالیت های است كه برای دستیابی به منظور یا‬
‫هاادف خاصاای انجااا میگیاارد‪ .‬پااروژه هااا شاـامل فعالیاات هاـای هسااتند كاـه بایاـد در تاااریه هاـای معیاـ‬
‫باـا‬
‫هزینههای معیـ و كیفیـت تعیی شـده ای به انجا رسند‪ .‬لزمه ای موفقیت هر پروژه دستیابی توا به هار‬
‫سه عامل ” زمان هزینه و كیفیت “ معی است و خارج شدن هر یاك از ساه عامال ماذكور از حادود تعیای‬
‫شده میتواند به انجا پروژهای ناموفق و غیراقتصادی منجر شود‪ .‬بنابرای مدیریت عكار از سازماندهی‬
‫صفوف مختلف مرد است که آنها را بااهم جهات تهیاه تولیادا باا كیفیات و اقتصاادی باا اساتفاده از منااب‬
‫قابل دسترس مانند سرمایه مواد تجهیزا وغیره بكار می گمارد‪.‬‬
‫‪- Conclusive‬‬
‫‪Page 2‬‬
‫‪1‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫تعریف مدیریت پروژه‬
‫مـدیریت پـروژه عكار از برنـامه ریـزی و هـدایت پروژه در چهاارچو زماان هزیناه و كیفیات‬
‫مشخ‬
‫به سوی ایجاد نتاای مشاخ‬
‫آن اسات‪ .‬مادیریت پاروژه فعالیات هاای برناماه ریازی ساازماندهی‬
‫نتاای مشاخ‬
‫نظار بر اجرا و هدایت اجرا را در بر میگیرد و سعی دارد تا با استفادۀ درست از منااب‬
‫و مورد انتظار را با هزینه ای توافق شدۀ قكلی در موعد معینۀ خود تحویل دهد به بیان دیگر‪:‬‬
‫مدیریت پروژه بكارگیری دانش مهار هاا ابازار و تكنیاك هاای لز بارای ادارۀ جریاان اجارای‬
‫فعالیت ها به منظور رف نیازها و انتظارا متولیان از اجرای پروژه است‪ .‬مدیریت پروژه در اجرای ای‬
‫امرمهم از دو بازوی قدرتمند" پ‪،‬ن گذاری و كنترول پروژه " بهره میگیرد‪.‬‬
‫تعریف پالن گذاری پروژه‬
‫پروسه ای برنامه ریازی تعیای تاوالی و تاوازی فعالیات هاای لز بارای اجارای یاك پاروژه باا در‬
‫نظر گرفت زمان مورد نیاز برای اجرای هر فعالیت و كیفیت تعیی شده برای آن فعالیت است‪.‬‬
‫تعـریـف كـنتـرول پـروژه‬
‫كنترول پروژه پروسه ای است در جهت حفظ مسایر پاروژه بارای دساتیابی باه یاك تعاادل اقتصاادی‬
‫موجه بی سه عامل هزینه زمان و كیفیت که در حای اجارای پاروژه از ابزارهاا و تكنیكهاای خاا‬
‫خاود‬
‫برای انجا آن كماك میگیارد‪ .‬در واقا كنتارول اجارای دقیاق و كامال برناماه ای تادوی شاده بارای پاروژه‬
‫است بگونه ای كه هنگا خروج از برناماه بتاوان باا تشاخی‬
‫علال و طارح اقتصاادی تاری‬
‫فعالیات هاای‬
‫پروژه را به نزدیك تری حالت ممك در مسیر اولیه و اصلی اش بازگرداند‪ .‬كنترول پاروژه در ایا راه از‬
‫سه عامل زیر بهره می گیرد‪:‬‬
‫‪ ‬تعیی وضعیت واقعی پروژه‬
‫‪ ‬مقایسه وضعیت واقعی با برنامه‬
‫‪ ‬در نظر گرفت اقدا اص‪،‬حی‬
‫تاریخچه مدیریت پروژه‬
‫تاریخچۀ مدیریت پروژه را در جهان معمولا باه مادیریت پاروژه هاای عظیمای مانناد سااخت اهارا‬
‫مصر دیوار چای و یاا بناا نهاادن تخات جمشاید (میارا جهاانی یونساکو) کاه باه دساتور داریاوش صاور‬
‫گرفته بود مربوط میدانند‪ .‬هر کدا از ای پروژه ها از جملۀ پروژه هاای بازر‬
‫و پیچیادۀ تااریه بشاریت‬
‫اند كه با كیفیت ستندرد بال و بكارگیری نیروی عظیم انسانی ساخته شده اند‪ .‬یك مدیر پروژه وقتی به شاهر‬
‫اسرارآمیز هخامنشیان سری می زند و در هر گوشه ای از آن به نقوش هنرمندانه برجسته باستانی برخورد‬
‫‪Page 3‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫میكند بدون شك دچار حیر میگردد كه چگونه چنی پروژه عظیمی قریب دو هزار و پانصد سال پیش با‬
‫چنی كیفیت منحصر به فردی ساخته شده كه علی رغم ویرانی و به آتش كشیده شدن پیاپی توسط اسكندر و‬
‫تسخیر كنندگان پ‬
‫از او همچنان به عنوان نمااد حیر انگیازو پاروژۀ منحصاربه فارد از آن یااد مایشاود‪.‬‬
‫هر چند به دستور كوروش مهندسان و سازندگان پاسارگاد موظف بودند شرح كار خاود و همچنای برناماه‬
‫كاری روز بعد خود را در لوحههایی كه به نا كارناماك مشاهور باود بنگارناد اماا اماروزه جاز باا تكیاه بار‬
‫حدسیا نمی توان اظهارنظر قاطعی پیرامون نحوه ای دقیق مدیریت پروژههاای عظایم عهاد باساتان اباراز‬
‫داشت چرا كاه متاسافانه تااكنون هایچ مادر و نشاانهای دال بار چگاونگی بكاار بسات روشاها و تكنیاك هاای‬
‫مدیریت پروژه در ای طرح ها یافت نشده است‪.‬‬
‫اما تاریخچاۀ مادیریت پاروژه در دنیاای جدیاد باه ساالهای ابتادایی دهاه ‪ 1900‬مای‪،‬دی بااز مایگاردد‬
‫جایی كه هنری گانت‪ 1‬با توسعۀ دیاگرا های خحای خاود آغاازگر حركات پرشاتا بعادی طای ساالهای دهاه‬
‫‪ 1950‬و ‪ 1960‬می‪،‬دی در پروژههای نظامی و فضایی آمریكا و سپ‬
‫انگلستان گردید‪ .‬هرچند نا پرآوازه‬
‫هنری گانت به عنوان پدر تكنیكهای پ‪،‬ن گذاری و كنترول پروژه در تاریه بشریت ثكت گردیده است لیك‬
‫سااالهای دهااه ای ‪ 1950‬و ‪ 1960‬بااه عنااوان سااال هااای آغااازی رشااد و توسااعۀ ماادیریت پااروژه در دنی اای‬
‫معاصر شناخته میشود‪ .‬ای سال ها سارآغاز تكاوی و توساعۀ بسایاری از روشاها و داناش هاای مرباوط باا‬
‫مدیریت های نه گانه پروژه است كه ساال هاا بعاد توساط نار افزارهاای (ساافت ویار) مختلاف در پروژههاا‬
‫بكار گرفته شدند‪.‬‬
‫تغییرا سری تكنالوژی بازارهای شدید رقابتی و قدرتمندانۀ شركت ها سازمان هاا و موسساا‬
‫ساختمانی پروژه را تشویق به تغییر سیستم مدیریتی خود نمود‪ .‬حال به تارنمای مادیریت پاروژه در دنیاای‬
‫معاصر تاا شاكلگیری ساتندردهای جهاانی مادیریت پاروژه كاه ساكب تقویات داناش مادیریت پاروژه گردیاد‬
‫میپردازیم‪:‬‬
‫گانت چارت در اوائل دهه ‪ 1900‬میالدی‬
‫تاریخچه تكوی بارچار به دوران جنگ جهانی اول می رسـد جائیكه یک آمریكایی به نـا هـنری‬
‫گـانت بـرای نخستی بـار چار را برای برنامهریزی و كنترول پروژه های موسسه كشتی سازیاش بكار‬
‫بـرده بود‪ .‬به پـاسـداشـت ایـ اقاـدا ناـا گـاناـت قكاـل از عناـوان بـارچاـار کاه تـداعاـی كنناـده ایاـ اقاـدا‬
‫ارزشمند است به نا وی باقی ماند‪ .‬كتا مرج انجیناران صانای اشااره مایدارد كاه هناری گانات باه كماك‬
‫ابزار ابداعی خود در خ‪،‬ل جنگ جهانی اول توانست زمان ساخت كشتیهای ترانسپورتی خود را به میزان‬
‫‪- Henry Gant‬‬
‫‪Page 4‬‬
‫‪1‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫چشم گیری كوتاه نماید‪ .‬امروزه گانت چار به دلیل سااده و قابال فهام باودن آن باه عناوان روشای جالاب و‬
‫پرطرفدار به شكل وسیعی در دنیا جهت مدیریت زمان پروژه ها به كار برده میشود‪ .‬یافتههای یك پژوهش‬
‫در می اان كارب اـران ناار افزارهااای برنامااه ری ازی و كنتاارول پااروژه ازقكیاال ‪ Microsoft Project‬و‬
‫‪ Primavera‬وغیره ‪ ...‬نشان داد كه هشتاد درصد مدیران پاروژه هاا در دنیاا تارجی میدهناد بارای برناماه‬
‫ریزی و كنترل پروژههای شان از گانت چار استفاده نمایند‪.‬‬
‫مدیریت پروژه در دهه ‪ 1950‬و ‪ 1960‬میالدی‬
‫تقریكا ا تكنیكهـا و روشهـای مـدیریت پـروژه كه ما امـروزه از آنهـا اساتفاده مایكنایم توساط وزار‬
‫دفـاع صنای نظامی و سازمان فضایی ایال متحده در خ‪،‬ل سالهای دهه ‪ 1950‬و ‪ 1960‬می‪،‬دی ابداع و‬
‫توسعه یافته اناد كاه روشاهایی همچاون روش ‪ PERT‬و ‪ CPM1‬از آن جملاه اناد‪ .‬صانعت سااختمان نیاز در‬
‫تكوی و توسعه روشاهایی همچاون روش مسایر بحرانای روش دیااگرا نیازهاای پیشاكینی شاده اساتفاده از‬
‫دیاگرا شاككه ای و تساحی منااب کماک نماوده اسات‪ .‬در جریاان ایا تحاول‬
‫پروژههاای بسایار بزرگای‬
‫همچون پروژه فضایی آپولو و یا ساخت ستیش های برق اتمی در ای دوران اجرا گردیده اند‪.‬‬
‫تخمی هزینه سه نقحه ای به روش‪: PERT‬‬
‫یکی از ابـزارهـای ارائه شــده در ستنـدرد ‪ PMBOK‬جهـت تخمـی هـزینه برآورد سه نقحه ای یا‬
‫‪ Three point Estimates‬می باشد‪ .‬ایـده اصـلی ایـ مـوضـوع اینست که می توان دقت تخمی هزینه ها را با‬
‫لحاظ کردن ریسک و عد قحعیت افزایش داد‪ .‬ای موضوع با استفاده از روشی به نا ‪ PERT‬که مخفف‬
‫‪ Program Evaluation and Review Technique‬می باشد ( که ما آنرا در اینجا تخمین هزینه سه نقطه ای‬
‫به روش ‪ PERT‬نامیدیم) عملی می شود‪.‬‬
‫محابق روش ‪ PERT‬سه تخمی برای هزینه یک فعالیت باید تهیه شود که شامل موارد زیر می باشد ‪:‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫تخمین بسیار محتمل ‪ (Most Likely) :‬هزینه فعالیت بر اساس ارزیابی واقعی الزامات آن (نیروی کار‪،‬‬
‫مواد و مصالح‪ ،‬تجهیزات الزم و… )‪،‬‬
‫تخمین خوشبینانه ‪ (Optimistic) :‬هزینه فعالیت بر اساس بهترین و ایده آلترین شرایط ( که طبعا ً عددی‬
‫کوچکتر از “ تخمین بسیار محتمل ” می باشد) ‪،‬‬
‫تخمین بدبینانه ‪ (Pessimistic) :‬هزینه فعالیت بر اساس بدترین و نامناسب ترین شرایط ( که طبعا ً عددی‬
‫بزرگتر از “ تخمین بسیار محتمل” می باشد) ‪،‬‬
‫درروش‪ PERT‬تخماااای هزینااااه مااااـورد انتظااااار را بصااااـور متوسااااـط درسااااـه حـالااااـت فااااوق بااااه شااااکل‬
‫زیر محاسكه می کنند‪:‬‬
‫‪- Critical Path Method‬‬
‫‪Page 5‬‬
‫‪1‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫تخمی هزینه بر اساس ای روش تخمینی دقیقتر خواهد بود‪ .‬سه نقحه تخمی هزینه در واق بازتا‬
‫قحعیت و ریسک در هزینه فعالیت می باشد‪.‬‬
‫عد‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫یكی از نخستی كاربردهای علمی و مدرن مدیریت پروژه در ساخت اولی زیردریایی هسته ای در‬
‫دهه ‪ 1950‬در آمریكا صور گرفت‪ .‬افسردریایی به نا )‪ (Adm. Hyman Rickover‬مدیر پروژه ای‬
‫طرح برای اولی بار جهت هماهنگ كردن صدها قراردادی هزاران منك و اطمینان از اجارای باه موقا‬
‫پروژه روشی جدید كه امروزه با نا ‪ PERT‬شناخته میشود ابداع نماود‪ .‬هار چناد بادون وجاود كاامپیوتر‬
‫عملیا دستی محاسكه مسیربحرانی بسیار دشوار بود اما كمك بسیار زیاد ای روش و اجرای موفقیت آمیاز‬
‫پااروژه ای مااذكور موجااب شااد تااا همگااان بااه اهمیات علاام جدیاد پای برنااد‪ .‬سااالیان پا‬
‫از آن ایا تكنیاك در‬
‫پروژههای ساخت فضاپیماها و دیگر پروژههای نظامی و غیر آن بارها و بارها استفاده شد‪.‬‬
‫پیشاارفت مهاام دیگاار بدساات آمااده در ای ا سااال هااا تعری اف و تكااوی مفهااو مس ا ولیت واحااد باارای‬
‫پروژههای چند بخشی بود‪ .‬ای مفهو هنگامی به كار میرود كه یك فارد در پاروژه مسا ولیت كااری را در‬
‫پروژه از ابتدا تا تكمیل پاروژه بار عهاده مایگیارد‪ .‬عملای سااخت ایا مفهاو تایم پاروژه را در باه اشاترا‬
‫گذاشت مناب و یاری رساندن به یكدیگر در ماتری‬
‫ساختار سازمانی پروژه كمك میكند‪.‬‬
‫ذی‪،‬ا به تکوی مدیریت پروژه طی سالیان بعد از آن می پردازیم ‪:‬‬
‫ساختار سازمانی پروژهها‬
‫‪‬‬
‫‪ :1960‬تحقیقا عملی ‪ NASA‬پیرامون مفهو ماتری‬
‫‪‬‬
‫‪ NASA: 1962‬سیستم ‪ PERT‬را معرفی نمود‪ .‬در ای تكنیك تاكید ویژهای بر مفاهیم ساختار‬
‫شكست كار)‪ (Breakdown‬و كنترول هزینه شده بود‬
‫‪‬‬
‫‪ :1963‬معرفی مفهو ارزش بدست آمده در پروژهها توسط قوای هوایی آمریكا‬
‫‪‬‬
‫‪ :1963‬مفهو سایکل حیا پروژه توسط قوای هوایی ایال متحده تكوی یافت‬
‫‪‬‬
‫‪ :1963‬برای اولی بار در پروژه پولری‬
‫در انگلساتان رساما ا در قارارداد از قاراردادی هاا‬
‫خواسته شد تا سیستم مدیریت پروژه را در مدیریت فعالیت هایشان به كار گیرند‬
‫‪‬‬
‫‪ :1964‬برای نخستی بار سیستم مدیریت پیكربندی پروژه توسط ‪ NASA‬به عنوان مجموعاه‬
‫رویاههای اداری باارای تعریاف مستندسااازی و خصوصااا كنتاارل فیزیكای سیسااتم یاك پااروژه و‬
‫همچنی بازنگری و مستندسازی تغییرا پیشنهادی در ای سیستم طراحی گردید‬
‫‪‬‬
‫‪ :1965‬وزار دفاع و ‪ NASA‬در امریكا سیستم قراردادهای خود را از قراردادهای هزینه‬
‫به ع‪،‬وه درصدی از سود به سیستم قراردادهای هزیناه باهع‪،‬وه جاایزه باا قراردادهاای قیمات‬
‫ثابت تغییر دادند‬
‫‪Page 6‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪‬‬
‫‪ : 1965‬در اواسط دهه ‪ 1960‬می‪،‬دی دنیا شاهد رشد شاگرف اساتفاده از تكنیاكهاای مادیریت‬
‫پروژه نوی در صنعت ساختمان بود‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ : 1965‬شكسات پاروژه سااخت بمابافكا ‪ TSR-2‬عما‪ ،‬مشاك‪ ،‬و درد سارهای همزماانی‬
‫تولید و توسعه پیش از تكمیل طراحی در پروژهها را به اثكا رسانید‪ .‬فقادان مادیریت صاحی‬
‫بار افازایش دساتور كاار پاروژه هزیناههاا و تااخیرهاای پاروژه را بسایار باال بارد و در نهایات‬
‫موجب شكست پروژه گردید‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ : 1966‬یافتاه هاای یاك پاژوهش منتشاره در ایا ساال نشاان داد كاه اغلاب زماان كاافی بارای‬
‫مراحل تعریف و آماده سازی پروژه در سایکل حیا پروژهها در نظر گرفتاه نشاده و دقیقاا باه‬
‫هم ای دلی ال مغااایر هااای فراوان ای در كنتاارول سااتندرد زمااان و هزینااه پااروژههااا و همچن ای‬
‫كنترول ناكافی تغییرا طراحی بوجود میآید‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪ : 1969‬موسساه بای المللای مادیریت پاروژه باه عناوان اولای موسساه رسامی مادیران پااروژه‬
‫تاسی‬
‫گردید‪ .‬یكی از مهمتری دستاوردهای تاسی‬
‫ماادیریت پااروژه بااوده اساات‪ .‬ازی ا پ ا‬
‫ای موسسه تدوی استاندارد جهانی دانش‬
‫بااود كااه دگرگااونی هااا و پیشاارفت هااای حااوزه ماادیریت‬
‫پروژه صورتی منسجم و مدون به خود گرفت‪.‬‬
‫كاركرد مدیریت پروژه‬
‫همان گونه كه قك‪،‬ا بیاان كاردیم مادیریت پاروژه مجموعاه ابزارهاایی بارای برناماهریزی و هادایت‬
‫پروژه به سوی اهداف مورد نظر اسات‪ .‬ایا اهاداف بار پایاه رضاایت منادی مشاتری و توجاه باه ساه عامال‬
‫زمان كیفیت و هزینه استواراند‪ .‬در نگاه اول ممكا اسات ابزارهاا و روشهاای ماورد اساتفاده در مادیریت‬
‫پاروژه زایاد زماان گیاار و هزینااه زا باشاند امااا بایاد توجاه داشاات كااه مادیریت پااروژه تنهااا راهای اساات كااه‬
‫میتواند ماا را از انجاا باه موقا پاروژه محما‬
‫ساازد‪ .‬مادیریت پاروژه راهیسات بارای اساتفاده مناساب از‬
‫نیروی انسان ماشی و پول در راستای اجرای درست و به هنگا یك كار نو كاری كه باید در همان اولی‬
‫اجرا درست انجا شود‪.‬‬
‫‪Page 7‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫حکایت معمار و پیرزن‬
‫مت حكایت‬
‫میگویند سال های پیش در مکانی مسجدی می ساختند‪ .‬روز قكل از افتتاح مسجد كارگرها و معماران جم‬
‫شده بودند و آخری خرده كاری ها را انجا می دادند‪.‬‬
‫پیرزنی از آنجا رد می شد وقتی مسجد را دید به یكی از كارگران گفت‪" :‬فكر كنم یكی از مناره ها كمی ك است !"‬
‫كارگران خندیدند اما معمار كه ای حرف را شنید سری گفت‪" :‬چو بیاورید! كارگر بیاورید! چو را به مناره‬
‫تكیه بدهید! فشار بدهید‪" .‬‬
‫در حالی كه كارگران با چو به مناره فشار می آوردند معمار مدا از پیرزن می پرسید‪ " :‬مادر درست شد؟ "‬
‫مدتی طول كشید تا پیرزن گفت ‪ " :‬بله! درست شد! تشكر كرد و دعایی كرد و رفت‪".‬‬
‫كارگرها حكمت ای كار بیهوده و فشار دادن به مناره ای كه اص‪،‬ا ك نكود را پرسیدند‪ .‬معمار گفت‪" :‬اگر ای‬
‫پیرزن راج به ك بودن ای مناره با دیگران صحكت می كرد و شایعه به پا می گرفت و ای مناره تا ابد ك می ماند‬
‫و دیگر نمی توانستیم اثرا منفی ای شایعه را پا كنیم‪ .‬ای است كه م گفتم در همی ابتدا جلوی آن را بگیر ! "‬
‫مدیریت پروژه یا مدیریت بر مكنای پروژه روش کارا در مدیریت برای برخورد با كارهای نو و‬
‫ایجاااد تااوازن در توجااه بااه محاـدودۀ پااروژه هزینااه و كیفیات در قالااب زمااان و در محیحای مملاـو از ریسااك‬
‫است‪ .‬هدف از آموزش مدیران پروژه توانمند سازی آنان در برابر مشك‪ ،‬پروژه و آماده سازی آنها برای‬
‫ورود به فضای جدید و ناشناخته پروژه است‪ .‬فنون مدیریت پروژه سوال زیر را پاسه میگویند‪:‬‬
‫‪‬‬
‫چگونه میتوان كارهای لز را برای اتما موفقیت آمیز پروژه تعریف كرد؟‬
‫‪‬‬
‫مد زمان اجرای پروژه چقدر خواهد بود و چه هزینهای در بر خواهد داشت؟‬
‫‪‬‬
‫چگونه میتوان گروه مناسب كاری برای اجرای پروژه ایجاد نمود؟‬
‫‪‬‬
‫چه مقدار كار و وظایف را بر عهده یك نفر میتوان گذاشت و چگوناه میتاوان از اجارای آن‬
‫اطمینان یافت؟‬
‫‪‬‬
‫چگونه میتوان انگیزه كاری را در بی افراد یك گروه زنده نگه داشت؟‬
‫‪‬‬
‫چگونه باید با افزایش هزینهها برخورد كرد؟‬
‫‪‬‬
‫آیا بودجه و هزینه تحت كنترول است؟‬
‫‪‬‬
‫در چه مواقعی و كجا پروژه در معرض شكست قرار میگیرد؟‬
‫‪‬‬
‫برای اطمینان از انجا بهموق كارها چه باید نمود؟‬
‫‪‬‬
‫‪Page 8‬‬
‫آیا میتوان تشخی‬
‫داد كه پروژه واقعا بر روی برنامه حركت میكند یا خیر؟‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫ستندردهای مدیریت پروژه‬
‫باا گسااترش حااوزه تجاااری شااركتها و جهااانی شاادن پروژههااا امااروزه اسااتفاده از سااتندردها باارای‬
‫همزبانی افراد درگیر در پروژه و اطمیناان از اجارای درسات كاار ضاروری اسات‪ .‬ساتند ردهاا عا‪،‬وه بار‬
‫ترتیب كار و تعیی چگونگی اجرای صحی عملیا‬
‫به عنوان مرجعی برای افاراد گاروه پاروژه باا انادکی‬
‫اخت‪،‬فااا محاارح اساات‪ .‬قااو سااتندردها در جااام بااودن آنهااا ساـادگی مقكولیاـت عااا استفاـاده كنناـدگان و‬
‫تضمینش بـرای اجـرای درســت كـار اسـت‪ .‬بـا تـوجـه به جهانی شـدن شـركتهـای سااختمانی و تولیادی و‬
‫توسعۀ بـازارهـای كـار مـدیران پروژه بهتـر اسـت با ستنـدرد هـای مـدیـریـت پـروژه آشـنا شـونـد و بهـره‬
‫گیاااااااری از آنهااااااااا مااااااای توانااااااااد آنهااااااااـا را در اجاااااااـرای برنامااااااااـه هااااااااای پاااااااروژه کمااااااااک نمایااااااااد ‪.‬‬
‫موسسا و كشورهای گوناگونی اقادا باه تادوی ساتندردهای مخصاو‬
‫خاود در زمیناهی مادیریت پاروژه‬
‫كرده اند اما در ای میان چهار ستندرد دارای اهمیت و مقكولیت بیشتری دارند‪:‬‬
‫‪(PMBOK) Project Management Body of Knowledge ‬‬
‫ای هاـمان ناـا آشناـا و معاـروف اساـت كاه در انجماـ مـدیریاـت پاروژه آمریكاا )‪ (PMI‬تاـدوی شاده و‬
‫استفاده از آن بسیار متداول است‪ .‬پ‬
‫از تدوی ‪ PMBOK‬موسسه ای ملی ستندرد اماـریكا نیاـزآن را‬
‫تایید و به عنـوان ستنـدرد ملی امـریكا در زمینه مـدیریـت پاـروژه ثكاـت كاـرده اسـاـت‪ .‬در ایا ستناـدرد‬
‫دانـش مـدیریـت پـروژه در نـه بخـش بیان شـده اسـت‪ .‬در ای میـان تفـاو های اندكی بی دو نسخه ای‬
‫موسسه ای ‪ PMI‬و موسسه ای ستنــدرد وجـود دارد‪.‬‬
‫‪ PMBOK‬نـگاه اـی نظ اـری و ‪ ANSI 99-001-2000‬نگاااهی اج اـرایی تاار دارد ‪PMBOK‬‬
‫هـمانند سـایر ستنـدرد هـا هـر ساله توسـط هیا منتخكی از ‪ PMI‬بازبینی میشود و در صور نیااز‬
‫به تغییر و تغییرا جدیدی از آن به اط‪،‬ع اعضاء ‪ PMI‬می رسد‪.‬‬
‫‪(APM) Association for Project Management ‬‬
‫ای ستنـدرد توسـط مركز محالعا مدیریـت پروژۀ انگلستان )‪ (1UMIST‬و زیر نظر پروفیسور‬
‫موری‬
‫تهیه و تدوی شده است‪ .‬ای ستندرد شامل هفت قسمت است كه در ای هفت قسمت چهل‬
‫مفهو كلیدی در زمینه مدیریت پروژه تشری شده اند‪.‬‬
‫‪British Standard - BS6079 ‬‬
‫ای ستنـدرد توسـط شـركت ‪ British Standard‬تهیه و تدوی شـده اسـت‪ .‬ای ستندرد مورد قكول‬
‫‪- University of Manchester Institute of Science and Technology‬‬
‫‪Page 9‬‬
‫‪1‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫دولت و صنعت انگلسـتان می باشـد‪ .‬در ای ستنـدرد مـدیـریت پـروژه به چهـار قسـمت تقسیم شـده‬
‫است‪.‬‬
‫‪(JPMF) Japanese Project Management Forum‬‬
‫ای ستنـدرد تـوســط انجمـ پیشرفت انجینری ژاپـ )‪ 1(ENAA‬تهیه شـده اسـت‪ .‬دیدگاه ایـ ستنـدرد‬
‫بـر خـ‪،‬ف ستنـدرد هـای فـوق بـر ایـ اسـاس اسـت كـه چگونـه مـدیـریت پروژه میتـواند محر‬
‫خـ‪،‬قیـت و ایجـاد ارزش تجـاری گـردد‪ .‬ایـ ستنـدرد نیـز مـدیـریـت پـروژه را بـه چهـار قسمـت‬
‫تقسیم كـرده است ‪.‬‬
‫ستنـدرد هـای دیگری نیـز چون ستنـدرد ‪ ISO 1006‬تدوی شده اند كه نـه عمـومیـت ستـنـدرد‬
‫هـای بال را دارنـد و نه مقـكولیـت عـا آنها را‪ .‬در انتخـا ستندرد مـوردنظـر لز اسـت نـوع‬
‫پـروژه محیـط اجـرا و نظـر مشتـریـان و حـامیان پـروژه را درنظـر گـرفـت و بـا مـدیـرانی كه‬
‫پـیش از ای پروژهای مشابه را مـدیریـت كـردهاند مشـور نمود‪.‬‬
‫بصور عمو دراکثر موارد گروه های پروسه های مشترک مدیریت پروژه شامل ذیل اند‪:‬‬
‫‪.I‬‬
‫‪.II‬‬
‫گروه پروسه آغازی (‪)Initiating Process Group‬‬
‫گروه پروسه برنامه ریزی (‪)Planning Process Group‬‬
‫‪.III‬‬
‫گروه پروسه اجرایی (‪)Executing Process Group‬‬
‫‪.IV‬‬
‫گروه پروسه نظار و کنترول ( ‪)Monitoring & Controlling Process Group‬‬
‫‪.V‬‬
‫گروه پروسه اختتامی (‪)Closing Process Group‬‬
‫حوزههای دانش مدیریت‬
‫براساس ستنـدرد ‪PMBOK‬‬
‫‪.1‬‬
‫مدیریت نهگانه حاكم بر پروژهها عكارتند از‪:‬‬
‫مددیریت یكپارچگی(جدام) پدروژه )‪ : (Project Integration Management‬توصایف كنناده پروساه‬
‫هااای مااورد نیاااز جهاات حصااول اطمینااان از هماااهنگی مناسااب عناصاار مختلااف پااروژه کااه شااامل‪:‬‬
‫آغاز پروژه اجرای برنامه و اختتا پروژه میباشد‪.‬‬
‫‪.2‬‬
‫مددیریت محددوده پدروژه )‪ :( Project Scope Management‬توصایف گار پروساه هاای لز بارای‬
‫حصول اطمینان از ای امر كه پروژه در برگیرنده تمامی فعالیت های ماورد نیااز باوده و كاار اضاافی‬
‫)‪- Engineering Advancement Association of Japan(ENAA‬‬
‫‪Page 10‬‬
‫‪1‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫در آن انجااا نمیشااود مای باشااد و شااامل تصااور توسااعه پااروژه محاادوده توسااعه و كنتاارول تعری اف‬
‫فعالیت ها و كنترول آن می گردد ‪.‬‬
‫‪.3‬‬
‫مددیریت زمدان پدروژه‬
‫)‪ :( Project Time Management‬توصایف گار پروساه هاای لز بارای‬
‫حصول اطمینان از خاتمه باه موقا پاروژه میباشاد و شاامل تعریاف ارتكااط فعالیات هاا بارآورد ماد‬
‫زمان فعالیت ها تهیه برنامه زمانی و كنترول زمانكندی آنهاست‪.‬‬
‫‪.4‬‬
‫مددیریت هزینده پروژههدا )‪ :( Project Cost Management‬توصایف گار پروساه هاای لز بارای‬
‫حصول اطمینان از اینكه پروژه در چارچو بودجۀ مصو باه اتماا خواهاد رساید میباشاد و شاامل‬
‫برآورد هزینه بودجه بندی و كنترول هزینه میگردد‪.‬‬
‫‪.5‬‬
‫مددیریت كیفیدت پدروژه )‪ :( Project Quality Management‬توصایف گار پروساه هاای لز بارای‬
‫حصول اطمینان از تامی ضرور های موثر در اجرای پروژه بوده و شامل برناماه ریازی تضامی‬
‫و كنترول كیفیت میباشد‪.‬‬
‫‪.6‬‬
‫مدددیریت تددداركات پددروژه )‪ :(Project Procurement Management‬توصایف گاار پروسااه هااای‬
‫مورد نیاز برای فراهم كردن كالها و خدما‬
‫و كنتاارول تااداركا‬
‫لز الوجود در پروژه میباشاد و شاامل برناماه ریازی‬
‫ماادیریت ماادار تجهی ازا‬
‫برنامااه ری ازی تقاضااا و درخواساات انتخااا منك ا‬
‫مدیریت و ارزیابی طرفهای قرارداد دست دو )‪ (Subcontractors‬آنهاست‪.‬‬
‫‪.7‬‬
‫مددیریت منداب) انادانی پدروژه )‪ :(Project Human Management‬توصایف گار پروساه هاای‬
‫است كه بهتری شكل بكارگیری افراد در پروژه را تضمی می نماید و شامل تعریف ساختار سازمانی‬
‫نیروی انسانی پروژه شیوههای جذ نیروی کارگر روش تخصی‬
‫نیروها (در ساختار ماتریسی)‬
‫تشكیل سازماندهی و توسعه تیم پروژه می باشد‪.‬‬
‫‪.8‬‬
‫مدیریت ارتباطات پروژه )‪ :(Project Communication Management‬توصیف گر پروسه‬
‫های لز برای حصول اطمیناان از تولیاد جما آوری انتشاار و توزیا مناساب و باه موقا اط‪،‬عاا‬
‫پروژه بوده و شامل برنامه ریزی ارتكاطا‬
‫مدیریت اط‪،‬عا‬
‫كنترول اط‪،‬عا‬
‫گزارش كارایی و‬
‫اختتا رسمی پروژه می باشد‪.‬‬
‫‪.9‬‬
‫مددیریت ریاد پدروژه )‪ :(Project Risk Management‬توصایف گار پروساه ای اسات كاه باا‬
‫تعیی و تجزیه و تحلیل واكنش مناسب در مقابل درجه ریسك پاروژه سار و كاار دارد و شاامل تعریاف‬
‫ریسااك در پااروژه باارآورد ریسااك كم ای (مقااداری) كااردن ریسااك اتخاااذ واكاانش در براباار ریسااك و‬
‫كنترول واكنش در قكال ریسك و پاسخگویی در قكال ریسك میباشد ‪.‬‬
‫‪Page 11‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫برع‪،‬وۀ مدیریت نه گانۀ پروژه مدیریت دهم نیز جدیدا ا اضافه شده است که بنا ‪:‬‬
‫مدیریت پروژه ذینفعان ‪ Project Stakeholders Management‬به آن ع‪،‬وه شده است ‪.‬‬
‫بخش ‪2‬‬
‫ایجاد شغل در سكتورهای ساختمانی‬
‫‪Employment Generation in Construction Sectors‬‬
‫درافغانستان فعالیت های ساختمانی بعد از فعالیت ها زراعتای بزرگتاری ناوع فعالیات هاا باه شامار‬
‫می رود که نیروی كاری بیشتر را ضرور دارد و در جهت استخدا كار مندان در سكتورهای سااختمانی‬
‫معلوما قابل اطمینان وجود ندارد‪ .‬سكتور های ساختمانی به كمك درآمدهای ملی با ایجاد شغل ساكب رشاد‬
‫و ترقی اقتصاد مرد شده اند‪.‬‬
‫صنف بندی كارهای پروژه ساختمانی‬
‫‪Classification of Project Construction Works‬‬
‫صنف بندی كارهای ساختمانی وابسته به فكتور های ذیل اند‪:‬‬
‫‪ .1‬قیمت پروژه – در ای كتگوری كارهای ساختمانی قرار ذیل صنف بندی می شود‪:‬‬
‫كارهای كوچك‪ :‬اگرقیمت تخمینی یك پروژه كمتر از ‪ 500,000‬افغاانی باشاد بناا پروژهاای كوچاك یااد‬
‫می شود‬
‫كارهااای متوسااط‪ :‬اگاار قیماات اعمااار ی اك پااروژه ب ای ‪ 500,000‬و ‪ 2,000,000‬باشااد بنااا پااروژه هااای‬
‫متوسط یاد می شود‬
‫كار های بزر ‪ :‬اگر قیمت اعمار یك پروژه بیشتر از ‪ 2,000,000‬افغانی باشد بنا پروژه های بازر‬
‫یاد می شود‪.‬‬
‫‪ .2‬به اساس مد کار ‪Based on life of work‬‬
‫درای كتیگوری كارهای ساختمانی قرار ذیل تصنیف می شود‪:‬‬
‫كارهای موقتی‪ :‬اگر یك كار از مواد ارزان ساخته شاده باشاد شاكل ماوقتی داشاته باا شاد و باه سااده گای‬
‫ازبی بر ده شود چنی كار ها را بنا كارهای موقتی یاد می كنند‪.‬‬
‫كارهای نیمه پایدار‪ :‬اگر مد اعمار یك كار كوتاه باشد و بتواند تكدیل تغییر و یا از بی بارده شاود ایا‬
‫چنی كارها را بنا كارهای نیمه پایدار یاد می كنند‪.‬‬
‫‪Page 12‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫كار های دایمی‪ :‬اگر ساختمان عمر دراز داشته باشد و طور دوامدار مورد استفاده قرار گیرد ای چنی‬
‫كارها را بنا كـارهای دایـمی می نامند‪.‬‬
‫‪ .3‬به اساس طكیعت كار ‪Based on the Nature of the Work‬‬
‫در ای كتگوری كارهای ساختمان قرار ذیل صنف بندی می شود‪:‬‬
‫كار های اصلی (اساسی) ‪ :‬تما كارهای اصلی ساختمانی را بنا كارهای اساسی یاد می كنند‪.‬‬
‫كارهای ترمیماتی ‪ :‬ترمیم هر نوع كار سابقه بنا كارهای ترمیماتی یاد می شود‪.‬‬
‫‪ .4‬به اساس نوع اجزای ساختمانی و تجهیزا استفاده شده‬
‫‪Based on theType of Structural Members and Equipment Used‬‬
‫‪ ‬ساختمانهای سكك ‪Light Construction‬‬
‫كارهای ساختمانی كه اجزای ساختمانی ساكك داشاته و تهادا هاای ساكك كاار شاده و بارای‬
‫اعمـار شـان ماشینری و تجهیزا سنگی ضارور نداشاته باشاـد بناا ساـاختمان هاـای ساـكك یاـاد‬
‫می شود ساختمان های رهایشی و تجارتی با تعداد طكقا محدود انكارها مكاتب كارهای كوچاك‬
‫آبرسانی و فاض‪ ،‬وغیره بحیث كارهای ساختمانی سكك یاد می گردد‪.‬‬
‫‪ ‬ساختمانهای سنگی‬
‫‪Heavy Construction‬‬
‫ساااختمانهای كااه دارای اجاازای ساااختمانی ساانگی و تهاادا هااای جساایم كااه ضاارور بااه‬
‫ماشااینری و تجهیاازا ساانگی داشااته و مقاادار زیاااد مااواد كااارگر و ساارمایه باارای اعمااار شااان‬
‫ضرور باشد بنا ساختمان های سنگی یاد مای شاود مانناد‪ :‬اعماار بنادها تونال هاا ستیشا هاای‬
‫برق آبی بزر‬
‫شككه های بزر‬
‫آبرسانی و كانالیزاسیون وغیره‪.‬‬
‫‪ ‬ساختمان های صنعتی ‪Industrial Construction‬‬
‫سااختمان هاـای كاه بارای اعماار شاان باه ماشاینری و تجهیازا مخصاـو‬
‫دانست چگونگی روش اعمار آنها به شكل خا‬
‫و تكناالوژی خاا‬
‫و‬
‫ضرور داشته باشاند بناا سااختمان هاای صانعتی یااد‬
‫می شود مانند‪ :‬كارهای سااختمان بارای كارخاناه هاای اتاومی كاار خاناه هاای آها ساازی و كاود ساازی‬
‫روغ سازی كارخانه های كمیاوی و ‪ ....‬غیره‪.‬‬
‫مراحل اعمار پروژه ‪Stages of Project Construction‬‬
‫مراحل اعمار یك پروژه قرار ذیل صنف بندی شده می تواند‪:‬‬
‫‪ .1‬مرحله ابتدایی یا مر حله ادراكی‬
‫‪ .2‬مرحله محالعه و ارزیابی‬
‫‪Page 13‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ .3‬مرحله دیزای‬
‫‪ .4‬سپردن به قرار دادی برای اعمار‬
‫‪ .5‬مرحله اعمار پروژه‬
‫‪ .6‬مرحله بهره برداری و حفظ و مراقكت ‪.‬‬
‫‪ .1‬مرحله ابتدایی ‪: Initial Stage‬‬
‫ای مرحله تصور كلی از یك پروژه است كه قرار است برای رسیدن به اهداف معی اجارا گاردد‪.‬‬
‫هر چند ممك است درای مرحله پیدایش عقیده و تصور برای شاروع یاك پاروژه باه ساهولت صاور‬
‫گیرد اما ضارور باه انكشااف بعادی جهات تشاویق بیشاتر و پیشارفت هاای زیااد تار بارای رسایدن باه‬
‫مرحله تكمیل نمودن پروژه توسط تیم های مختلف دارد‪.‬‬
‫‪ .2‬مرحله محالعه و ارزیابی ‪:Study and Evaluation Stage‬‬
‫بعد از برداشت ابتدایی هر پروژه محالعه و تحلیل بیشتر باالی قیمات پاروژه و منفعات هاای كاه از‬
‫آن بوجود می آید صور می گیرد‪ .‬قكل از قكول نمودن نهایی پیشنهاد ساروی مقادماتی صاور گرفتاه‬
‫و برای محالعه امكان پذیری و دوا اقتصادی پروژه یك تخمای ابتادایی تهیاه مای شاود‪ .‬بناابرای بعاد از‬
‫تصمیم گیری اعمار پروژه نكا ذیل محالعه می شود‪:‬‬
‫‪ .1‬قابلیت دسترسی به زمی در جاییكه پروژه قرار است اعمار گردد‬
‫‪ .2‬ضرور های مالی برای تكمیل نمودن پروژه‬
‫‪ .3‬ضرور ها برای اعمار آن در حال حاضر‬
‫‪ .4‬استفاده آینده از پروژه‬
‫‪ .5‬نوع ساختمان كه قرار است اعمار گردد‬
‫‪ .6‬محالعا زیست محیحی پروژه‬
‫‪ .7‬برگشت از پروژه‪.‬‬
‫‪ .3‬مرحله دیزای‬
‫‪:Design stage‬‬
‫ای مرحله یكی از مراحل خیلی مهم برای به انجا رساندن پروژه به شامار میارود‪ .‬در ایا مرحلاه‬
‫سروی های ساحوی ضروری و تحقیقا لز اجرا گردد‪.‬‬
‫درای مرحله عموما ا تحقیقا ذیل صور می گیرد‪:‬‬
‫‪ .1‬توپوگرافی ساحه‬
‫‪ .2‬مقاومت خا‬
‫‪Page 14‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ .3‬موقعیت آ های زیر زمینی‬
‫‪ .4‬دسترسی به ساحه‬
‫‪ .5‬دسترسی به مواد ساختمانی و نیروی كاری لز نزدیك به سا حا كار‬
‫‪ .6‬شرایط اقلیمی محلی‬
‫هر تغییاراز نقحاۀ نظراقتصاادی كاه باالی قیمات پاروژه تااثیر گاذار باشاد اساساا ا وابساته باه تصامیم‬
‫گیری ها در مرحله دیزای می باشد كه متعلق به تحقیقا ساحوی و یا ارقـا مارتكط دیگار اسات‪.‬‬
‫تغییرا بوجود آمده بعد از تصویب مرحله دیزای باعث ازدیاد قیمت پروژه خواهد شد‪.‬‬
‫‪ .4‬سپردن به قراردادی برای اعمار ‪:Awarding of contract for project construction‬‬
‫در ای مرحـله اسناد دقیق ضروری تهیه شده و ای اسناد جم آوری گردیده و مورد ارزیابی قرار‬
‫می گیرند‪ .‬در اخیر پروژه به قرار دادی تقدیم می شود كه مد اجرای آن قابل قكاول باشاد‪ .‬برتاری‬
‫به قراردادی داده می شود كه كارهای مشابه همی پروژه را در گذشته موفقانه اجرا نموده باشد‪.‬‬
‫‪ .5‬مر حله اعمار پروژه ‪:Project construction stage‬‬
‫در ای مرحله هماهنگی اعظمی بی ارگان های مرتكط جهت انجا دادن امورا پروژه ضارور‬
‫می باشد‪ .‬ای مرحله ضرور بسیار زیاد به مدیر پروژه ماهر و فنی دارد‪ .‬بخاطریكاه پاروژه بایاد‬
‫به شكل مناساب و محاابق باه زماان تصاویب شاده در مرحلاه دیازای اجارا گاردد‪ .‬كاار بایاد از نظار‬
‫اقتصادی موثر باشد‪ .‬مشك‪ ،‬كه در جریان اعماار پاروژه از اثار تغیارا شارایط سااحوی بوجاود‬
‫می آید باید به دیزاینر راج گردد تا تغییرا مناسب در دیزای آورده شود‪.‬‬
‫‪ .6‬مرحله بهره برداری و حفظ و مراقكت ‪: Utilization and Maintenance‬‬
‫بعد از تحویل دادن مكمل پروژه برای اساتفاده فكتورهاای وابساته باه حفاظ و مارا قكات آن باا یاد باه‬
‫شااكل درساات بررسای شااود‪ .‬اجاارا ماهیات و شاارایط حفااظ و مراقكاات و تاارمیم پااروژه نشااان دهنااده‬
‫كیفی ت سااختمان اسات كاه ساكب بوجاود آوردن پا‬
‫منظار خاو بارای بدسات آوردن پاروژه هاای‬
‫مشابه جدید می گردد‪ .‬بسیاری از پروژه ها با ت‪،‬ش های زیاد و هزینه های بلناد اعماار مای گردناد‬
‫ولی مفاد كامل داده نمی تواند زیرا سهولت های دایمی حفظ و مراقكت در آنها تهیه نگردیده اند‪.‬‬
‫‪Page 15‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫دیاگرا خحی مراحل مختلف اعمار یك پروژه در شكل ذیل نشان داده شده است‪.‬‬
‫‪ Project construction‬اعـمار پروژه‬
‫تـیم اعمار ‪Project Construction Team :‬‬
‫ای یك حقیقت آشکار است كه برای اعماار هار پاروژه باه یاك گارو اشاخا‬
‫مس ولیت های مشخ‬
‫‪ .1‬مالك‬
‫اجرایوی ضرور است‪ .‬لذا تیم اعمار پروژه شامل اشخا‬
‫و باه یاک تایم باا‬
‫ذیل اند ‪:‬‬
‫‪Owner‬‬
‫‪ .2‬انجنیر ‪ /‬مهندس ‪ /‬مشاور ‪Engineer / Architect / Consultant‬‬
‫‪ .3‬پیمان كار یا قراردادی ‪. Contractor or Builder‬‬
‫وظایف هر تیم وابسته به نوع و اندازه كار و روش اجرای كار می با شد‪.‬‬
‫وظایف هر تیم ‪: Function of each Team‬‬
‫‪ .1‬مالك ‪: Owner‬‬
‫‪Page 16‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫مالك می تواند یك شخ‬
‫انفرادی یك گرو یا اشخا‬
‫به شكلی خصوصی یا به شكل عا باشاند‬
‫كه سكب پیش بردن و به راه انداخت كار و تهیه نمودن سرمایه برای اجرای كار می شود‪ .‬بعد از تكمیل‬
‫شدن كار مالك شرایط مناسب بهره برداری و حفظ و مراقكت پروژه را تنظیم می كند‪.‬‬
‫‪ .2‬انجنیر‪ /‬مهندس ‪ /‬مشاور ‪: Engineer / Architect / Consultant‬‬
‫می تواند یك شخ‬
‫انفرادی گرو اشخا‬
‫و یا یك كمپنی با شد كه امورا تخنیكای پاروژه را تهیاه‬
‫نموده و به مالك آنرپروژه ارائه می دارد‪.‬‬
‫انجنیر ‪:Engineer‬‬
‫یك فرد متخص‬
‫ومسلکی می باشد كه مس ولیت دیزای اقتصاادی و محتاطاناه را باه عهاده دارد‬
‫اعمار پروژه تحت نظار او قرار دارد‪.‬‬
‫ساحۀ فعالیت انجینر قرا ذیل است ‪:‬‬
‫‪ )a‬تحقیقا سا حوی برای پروژه پیشنهاد شده‬
‫‪ )b‬تهیه نمودن پ‪،‬ن ها و ترتیب اجرای كارها‬
‫‪ )c‬تهیه نمودن مشخصا و برآورد احجا اجزای پروژه‬
‫‪ )d‬دریافت كمیت مواد ساختمانی و قیمت پروژه‬
‫‪ )e‬فراهم نمودن توافق برای پ‪،‬ن های پروژه از قدر های محلی‬
‫‪ )f‬نظار‬
‫كنترول و بازرسی (تفتیش) از كیفیت و پیشرفت كار توسط پیمان كار یا قراردادی‬
‫‪ )g‬محاسكا احجا كارهای مربوطه اجرا و پرداخت پول به اساس احجا انجا شدۀ کارها‪.‬‬
‫قیمت پروژه به طور قابل م‪،‬حظه باه اسااس دیازای و مشخصاا لزماه تعیای مای شاود‪ .‬لاذا یاك‬
‫انجنیر مس ولیت بسیار مهم را به عهده دارد كه قیمت اعمار پروژه را تا حد که ممک به قیمت اصاغری آن‬
‫برساند‪ .‬او باید چندی طرح و دیزای را امتحاان نماوده از بای آنهاا اقتصاادی تاری و مناا ساب تاری آن را‬
‫برای پروژه انتخا نماید ‪.‬‬
‫مشاور ‪:Consultant‬‬
‫مشاور در ساحه خود یك متخص‬
‫است‪ .‬مشاور برای پروژه های باا مشخصاا بلناد بارای كماك‬
‫به مالك و پیمان كار ها جهت اجرای وظایف استخدا می گردد‪ .‬در ادارا دولتی عموما ا رئی‬
‫انجنیران‬
‫به حیث مشاور كار می كند‪.‬‬
‫مهندس ‪:Architect‬‬
‫‪Page 17‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫مهندس یك فرد تخنیكی است‪ .‬او معمولا با پروژه های ساختمانی سرو كار دارد‪ .‬مهندس سااختمان‬
‫ها را طوری طرح و دیزای می كند كه از فضای قابل دسترس به شكل مناسب استفاده نموده و دیاد بسایار‬
‫زیكای به ساختمان بدهد‪.‬‬
‫پیمانكار قراردادی ‪:Builder / Contractor‬‬
‫در كارهای انجنیری ساختمانی قراردادی می تواند یك شخ‬
‫انفرادی یاك گارو از اشاخا‬
‫و‬
‫یا یك كمپنی باشد كه كار اعمار پروژه را به عهاده مای گیارد‪ .‬او بارای اعماار پاروژه یاك پیشانهاد یاه پاول‬
‫معی را تقدیم مای كناد‪ .‬در صاور كاه پیشانهادش قكاول گاردد ایا قارارداد باا مالاك پاروژه جهات اجارای‬
‫كارهااا بااه امضااا م ای رسااد‪ .‬او بای اد مهااار و شایسااتگی لزی ام را داشااته باشااد تااا كااار را محااابق دی ازای و‬
‫مشخصا لزمه به شكل مناسب آن اجرا نماید ‪.‬‬
‫مناب) صنعت ساخــتمان ‪Resources of Construction Industry‬‬
‫مناب صنعت مورد ضرور ساختمان قرار ذیل اند‪:‬‬
‫‪ )1‬پول ‪Money‬‬
‫‪ )2‬نیروی كار ‪Man Power‬‬
‫‪ )3‬مواد ‪Material‬‬
‫‪ )4‬ماشی آل و تجهیزا ‪Machine and Equipment‬‬
‫‪ )5‬مدیریت ‪Management‬‬
‫پول ‪: Money‬‬
‫پول اولی فقاره ضارور هار پاروژه اسات كاه بایاد قكال از شاروع نماودن كاار تهیاه گاردد‪ .‬جهات‬
‫پیشرفت مناسب كار پول باید به شكل منظم تأمی گاردد‪ .‬تاأمی نماودن پاول باه شاكل غیار مانظم و ناكاافی‬
‫سكب به تعویق افتادن كار و ضایعا وقت و انرژی خواهد شد‪ .‬و هم چنان ساكب محارو سااخت مارد از‬
‫منفعت چشم دوخته به پروژه خواهد شد‪.‬‬
‫نیروی كار ‪:Man Power‬‬
‫برای تكمیال نماودن موفقاناه یاك پاروژه نیاروی كاار فنای و غیار فنای هار دو بسایار مهام مای باشاد‪.‬‬
‫نیروی كاری یكی از شاخ‬
‫های مهام و قادیمی جهات اجارای افتصاادی پاروژه باه شامار مای رود‪ .‬بارای‬
‫اجرای موفقانه هر پروژه از كارگر ساده تا كارمندان نظارتی همه ضرور می باشند‪.‬‬
‫‪Page 18‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫مواد ‪: Material‬‬
‫تخمی شده است كه معمولا برای هر كار یك پاروژه ‪ 50 – 60 %‬قیمات عماومی پاروژه مرباوط‬
‫به مـواد پروژه می باشد از اینرو تأمی نمودن مواد بایاد محاابق ضارور باه شاكل مانظم و كاافی صاور‬
‫گیرد‪.‬‬
‫ماشی آل و تجهیزا ‪:Machines and Equipment‬‬
‫ب اـرای كـاره اـای ب اـزر‬
‫ان اـواع مـاشـی اـ آل مخـتـل اـف ب اـرای فـعـالـی اـت هـااـای مخت اـلف ض اـرور‬
‫می باشد كـه در پـروژه هـای بـزر‬
‫انتخا آنهـا روی قیـمت و زمان پـروژه و بالی هـر دو فـوق العاده‬
‫تأثیر گـذار می باشند‪ .‬انجنیار كاه مسا ولیت ماشای آل و تجهیازا را باه عهاده دارد بایاد داناش كاافی در‬
‫رابحه به ماشی آل نظر به ضرور یك فعالیت خا‬
‫داشته باشاد و ماشای آل و وساایل را بسایار باه‬
‫شكل اقتصادی آن انتخا نماید‪.‬‬
‫مدیریت ‪:Management‬‬
‫ماادیریت ی اك دسااته بناادی ادارۀ كاال م ای باشااد كااه وظااایف آنهااا پ‪،‬نگااذاری سااازمان ده ای كنتاارول و‬
‫هماهنگی با استفاده از مناب مختلف جهت رسیدن به هدف خواسته شده می باشد‪.‬‬
‫راپـور امكان سنـجی ‪:Feasibility Report‬‬
‫راپور امكان سنجی در جریان مرحله ابتدائی پروژه تهیه می شود‪ .‬راپاور امكاان سانجی پاروژه در‬
‫بر گیرندۀ نتای تحلیل های اقتصادی و تخنیكی انجا شده برای دوا پروژه می باشاد كاه از نتاای آن مالاك‬
‫پروژه برای سرمایه گذاری و اجرای پروژه تصمیم می گیرد و پروژه به شاكل مناساب پ‪،‬نگاذاری و اجارا‬
‫می شود‪ .‬پروژه می تواند محابق مشخصا تخنیكی اقكصادی كه در راپور امكان سنجی ساخته می شاود‬
‫اجـرا گـردد‪ .‬بعضی اوقا به سكب تأثیر در اجرای كاار تجدیاد نظار باالی قیمات پاروژه ضاروری شامرده‬
‫می شود‪.‬‬
‫دیاگرا شیماتیك برای محالعه امكان سنجی‬
‫‪Schematic Diagram for Feasibility Study Diagram‬‬
‫فكتورهای كه بالی دوا پروژه تاثیرگذار میكاشد ‪:Factors Affecting the Viability of the project‬‬
‫‪ )a‬تحلیل تخنیكی‬
‫‪ )b‬تحلیل مالی‬
‫‪ )c‬تحلیل اقتصادی‬
‫‪ )d‬تحلیل ایكولوژیكی‬
‫‪Page 19‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫تحلیل تخنیكی ‪:Technical Analysis‬‬
‫دربخش تخنیكی محالعا امكان سنجی روش هاای متنااو از بهتاری‬
‫تكناالوژی هاا انتخاا‬
‫گردیاده‬
‫که در ای محالعا كارهای ذیل اجرا می گردد‪:‬‬
‫‪ ‬موقعیت ساحه مناسب‬
‫‪ ‬انتخا نمودن میتود مناسب ساختمان‬
‫‪ ‬انتخا نمودن تجهیزا مناسب برای اعمار پروژه‬
‫‪ ‬ترتیب مشخصا مواد ساختمانی‬
‫‪ ‬تعیی نمودن قابلیت دسترسی به مناب مختلف‪.‬‬
‫هنگا انتخا نمودن تكنالوژی بسیار مناسب ایمنی كار و تاثیرا‬
‫تکنالوژی بالی محیط زیست یا بالی‬
‫محیط اطراف باید در نظر گرفته شود‪.‬‬
‫آینده تكنالوژی جدید معرفی شده در ساحه ساختمانی‬
‫‪Future of New Technology Introduced in the Field of Construction‬‬
‫خصوصیا و مشخصا ذیل در برگیرنده تكنالوژی جدید در عرصه ساختمان می باشد‪:‬‬
‫‪ )a‬بكلی قیمت هستند‬
‫‪ )b‬به درجه بسیار بلند خودكار (اتوماتیك) هستند‬
‫‪ )c‬ضرور به پرسونل آموزش دیده با درجه عالی و مدیریت ماهر و مسلکی دارند‪.‬‬
‫بناابرای هنگاا انتخاا نماودن تكناالوژی جدیاد بارای پاروژه نكاا باال را بایاد بخااطر داشات کااه‬
‫سازگاری و توافق تكنالوژی جدید وابسته به اندازه پروژه و مد تما شد آن می باشد‪.‬‬
‫اهداف مطالعه امكان سنجی‬
‫‪Objectives of Feasibility Study‬‬
‫یكی از اهداف بسیار عمده محالعه امكان سنجی عكاار از انتخاا نماودن سااحه ای مناساب بارای‬
‫اعمارپروژه می باشد‪ .‬معیار هاای انتخاا نماودن سااحه ای مناساب بارای پاروژه از یاك پاروژه تاا پاروژه‬
‫دیگر فرق می كند‪ .‬اما بحور عمو در هنگا انتخا نمودن ساحه بارای اعماار پاروژه نكاا ذیال را بایاد‬
‫بخاطر داشت‪:‬‬
‫‪ ‬قابلیت دسترسی به ساحه‬
‫‪ ‬مشخصا خا آن و قیمت زمی‬
‫‪Page 20‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ ‬قابلیت دسترسی به مواد ساختمانی و نیروی بشری نزدیك به ساحه كار‬
‫‪ ‬مناب ترانسپورتش (انتقال )‬
‫‪ ‬شرایط محیط زیست در ساحه‬
‫‪ ‬قابلیت دسترسی به سهولت های دیگر ازقكیل برق و آبرسانی‬
‫‪ ‬قابلیات دسترس ای بااه ساااحه باارای موقعی ات دهای اماااك رهایش ای مااوقتی باارای كارمناادان و تأس ای‬
‫وركشا ها برای ترمیم ماشی ال و تجهیزا‬
‫‪ ‬پذیرش پروژه توسط اشخا‬
‫محلی‬
‫قابلیت دسترسی به زمی ‪: Availability of land‬‬
‫مساحت زمی قابل دسترس برای ساحه ساختمان پیشنهاد شده بایاد باه انادازه كاافی بازر‬
‫باشاد كاه‬
‫هم تقاضای فعلی را برآورده بسازد و هم برای توسعه ای آینده ای پروژه مناسب باشد‪ .‬اكثرا ا زمی های كاه‬
‫برتری دارند مالك آنها دولت می باشد و برای توسعه ای كار قابل دسترسی می باشد‪.‬‬
‫قابلیت دسترسی به ساحه ‪:Accessibility to the Site‬‬
‫ساحه مورد نظر باید در تما فصول سال قابل دسترسی باشد و هم چنان ساحه باید به شاهراه های‬
‫عمومی نزدیك باشد‪.‬‬
‫قابلیت دسترسی به مواد ساختمانی ‪:Availability of Construction Materials‬‬
‫اگر مواد ساختمانی تاا فاصاله ‪ 1.5km‬از سااحه سااختمانی قابلیات دساترس باشاد قیمات انتقاال آن‬
‫اصغری خواهد بود‪.‬‬
‫قابلیت دسترسی به نیروی بشری ‪:Availability of Manpower‬‬
‫اگر كارگرهای ساده ای فنی و نیمه فنی به مقدار كافی به ساحه كار نزدیك باشد پ‬
‫قیمت پروژه‬
‫به حد زیاد كاهش خواهد یافت‪.‬‬
‫انتقال ‪:Transportation‬‬
‫قیمت ترانسپور یكی از بزرگتری فكتورهای است كه بالی انتخاا نماودن سااحه ای سااختمانی‬
‫تأثیردارد‪ .‬اگر ما ساحه را طوری انتخا كنیم كه فاصله مواد ساختمانی در حدود ‪ 1.5km‬باشد درحقیقات‬
‫پروژه را بسیار اقتصادی ساخته ایم‪.‬‬
‫‪Page 21‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫قابلیت دسترسی به سهولت های دیگر ‪: Availability of other facilities‬‬
‫در موقعیات پااروژه هااای كااه نیااز بااه مصاارف بلنااد آ و باارق داشااته باشااند انتخااا نمااودن ساااحه‬
‫وابسته به قابلیت دسترسی ای سهولت ها می باشد‪ .‬قیمت پمپ نمودن آ به سااحه و تصافیه آن و هام چناان‬
‫قابلیت دسترسی به برق همیشه بالی انتخا نمودن ساحه پروژه تأثیر گذار می باشد‪.‬‬
‫موقعیت پروژه باید طوری باشد كه هرنوع آلودگی زیست محیحی بالی محیط اطراف تأثیر گذار‬
‫می باشد به حد اصاغری آن باشاد‪ .‬در پهلاوی فكتورهاای باال فكتوراقتصاادی بارای انتخاا نماودن سااحه‬
‫پروژه یكی از فكتور های مهم دیگر به شمار مای رود‪ .‬اگار شارایط اساسای باال موجاود باشاد پا‬
‫شارایط‬
‫اقتصادی ساحا مورد نظر مورد ارزیابی قرارگرفته و تصمیم بالی سااحه گرفتاه مای شاود كاه از لحااظ‬
‫اقتصادی بسیارموثر باشد‪.‬‬
‫تحلیل مالی ‪:Financial analysis‬‬
‫تحلیل مالی محالعه امكان سنجی قرار ذیل به دوگرو تقصیم می گردد‪:‬‬
‫‪ .1‬ارزیابی قیمت لزمی سرمایوی‬
‫‪ .2‬مناب مالی‬
‫‪ .1‬ارزش سرمایوی پروژه ‪: Capital Cost Of Project‬‬
‫هزینه كه توسط آن تما اجزای پروژه تكمیل شده بتواند بحیث ارزش سرمایوی پروژه شناخته میشود‪.‬‬
‫تخمای نمااودن ارزش ساارمایوی پااروژه معلومااا اساسای و ضااروری را دررابحااه بااه تحلیال مااالی و دوا‬
‫پذیری پروژه ایجاد می كند‪ .‬تخمی نمودن ارزش سرمایوی وابسته به عناصر ذیل می باشد‪:‬‬
‫‪‬‬
‫هزینه مدیریت وانجینری پروژه‬
‫‪‬‬
‫مدیریت وسرپرستی درجریان اعمار پروژه‬
‫‪‬‬
‫هزینه انجینری پروژه‬
‫‪‬‬
‫پرداخت برای تكنالوژی‬
‫‪‬‬
‫تجهیزا ساختمانی استفاده شده در پروژه‬
‫‪‬‬
‫هزینه مقدماتی وعملیاتی پروژه‬
‫‪‬‬
‫هزینه های احتمالی‬
‫‪‬‬
‫هزینه كارپروژه‬
‫‪‬‬
‫هزینه عملیاتی وغیره ‪...‬‬
‫‪Page 22‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫لیست عناصر بال ممك است از یك پروژه تا پاروژه دیگار تغییار كناد‪ .‬سارمایه كلای محاابق تقسایم‬
‫اوقا لزمی پروژه ضرور می باشد‪ .‬مجموع تما قیمات جزئیاا پاروژه جما هزیناه كااری و عملیااتی‬
‫ایده سرمایه مجموعی مورد ضرور پروژه را بوجود آورده میتواند‪.‬‬
‫هزینه كاری ‪:Working Cost‬‬
‫مصارف كه برای تداو ضارور هاای مختلاف پاروژه مانناد ماواد خاا یاا ماواد سااختمانی تاامی‬
‫كننده های سیستم عملیاتی وحفظ ومراقكت وغیره بكار برده می شوند بنا هزینه كاری پروژه یاد میشوند‪.‬‬
‫هزینه عملیاتی ‪:Operating Cost‬‬
‫هزینه كه برای ترمیم وحفظ ومراقكت پروژه بعد از تكمیل شدن آن مصرف میشود بنا هزینه عملیاتی‬
‫یاد می شود‪.‬‬
‫‪ .2‬مناب مالی ‪:Sources of Financing‬‬
‫اساسا ا مناب فند دهی برای پروژه ها به دوكتگوری ذیل صنف بندی میگردد‪:‬‬
‫‪ ‬مناب داخلی ‪ :Internal source‬برای پاروژه هاای كوچاك از منااب سارمایه دهناده داخلای اساتفاده‬
‫میگردد‪.‬‬
‫‪ ‬مناااب خااارجی ‪ :External source‬باارای پااروژه هااای باازر‬
‫از مناااب ساارمایه دهنااده خااارجی‬
‫استفاده میگردد‪.‬‬
‫هزینه پروژه ها اساسا ا توسط قرض های درازمد تامی شده می تواند‪.‬‬
‫تحلیل اقتصادی ‪:Economical Analysis‬‬
‫تحلیاال اقتصااادی در مرحلااه محالعااه امكااان ساانجی پااروژه ضااروری ماای باشااد بخاطریكااه تحلیاال‬
‫اقتصااادی دوا اقتصااادی پااروژه را چیااك وكنتاارول میكنااد‪ .‬طوریكااه دیااده شااده اساات بعضااا پااروژه هااا از‬
‫نظرتخنیكی امكان پذیراند اما ازنظر اقتصادی اجرای آنها غیر ممك میكاشد‪ .‬امكان سنجی اقتصادی پروژه‬
‫به یكی از طریقه های ذیل اجرا شده می تواند‪:‬‬
‫‪ ‬بازگشت به طریقه سرمایه گذاری ‪Return on investment method‬‬
‫‪ ‬میتود ارزش شكکه ای موجود ‪Net present value method‬‬
‫‪ ‬میتود اندازۀ منفعت سرمایه ‪Benefit cost ratio method‬‬
‫‪ ‬میتود برگشت نرخ داخلی ‪Internal rate of return method‬‬
‫‪ ‬میتود پرداخت دوباره ‪Pay back period method‬‬
‫‪Page 23‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫تحلیل ایكولوژیكی ‪:Ecological Analysis‬‬
‫درایا اواخاار تاكیااد هرچااه بیشااتر روی كنتاارول آلاـوده گاای وجاـود دارد‪ .‬اكنااون تاكیااد بیشاتر بااالی‬
‫تصاافیه فاضاا‪ ،‬و دف ا آن وج اـود دارد كااه سااكب آل اـودگی نگ اـردد‪ .‬پروسااه تصاافیه ای فاضاا‪ ،‬كااام‪،‬ا یااك‬
‫پروسه پرهزینه می باشد و از مناب مختلف فاض‪ ،‬متفاو باوده و وابساته باه كیفیات وطكیعات فاضا‪،‬‬
‫می باشد‪ .‬تحلیل ایكولو ژیكی بالی پروژه های بازر‬
‫كاه اهمیات ایكولاوژیكی مهام دارناد بایاد اجارا گاردد‪.‬‬
‫مانند پروژه های كیمیاوی دواسازی صنای چر سازی و پروژه های آبیاری وغیره‪.‬‬
‫هدف و بی طرفی ‪: Objective / Impartiality‬‬
‫محالعه امکان سنجی پوتانسیل موفقیت یک پروژه را ارزیابی می کناد باه همای دلیال بای طرفای‬
‫یک فاکتور مهم در اعتكاردهی است که از طرف سارمایه گاذاران و موسساا وا دهناده داده مای شاود‪ .‬باه‬
‫همی دلیل باید ای کار را به صاور هادف مناد انجاا داد و از یاک روش بای طرفاناه بارای فاراهم کاردن‬
‫اط‪،‬عاتی که تصمیم ها بر مكنای آن گرفتاه مای شاوند اساتفاده نماود‪ .‬در امکاان سان‬
‫بایاد فاردی باا تجرباه‬
‫باشد تا بتواند به درستی هزینه زمان افراد لز و تعیی سرحدا را تخمی بزند‪.‬‬
‫‪Page 24‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫بخش سو‬
‫پالنگذاری ساختمانی‬
‫‪Construction Planning‬‬
‫معرفی ‪:Introduction‬‬
‫پ‪،‬نگـذاری یكی از مهمتری بخاـش هاای مادیریت سااختمان مای باشاد‪ .‬باه شاـكل خیلای ساـاده پا‪،‬ن‬
‫گاـذاری فااـرآیند یااـا پروس اـه ای تصاامیم گیااری ف اـكری درم اـورد خـح اـوط عـمـلیاـاتی آیـن اـده ماای باش اـد‪ .‬بن اـا ا‬
‫تصمیم گیـری‪ :‬چه كردن؟ چاه وقات انجاا دادن؟ توساـط چاه كسای انجاا دادن؟ و در كجاـا انجاا گارفت ؟‬
‫بحیث پـ‪،‬ن گـذاری شناخته شده است‪ .‬درمرحله پ‪،‬ن گاذاری پاروژه هاای سااختمانی میتـودهاـای متناـاو‬
‫مختلـف اجـرای كار محالعه می شود و تصمیم گیری درباره كار به شكل كلی نیست بلكه برای هار قسامت‬
‫كار راج به وقت شروع كار و وقت تكمیل شادن آن ماـواد كـارگاـر ماشای و تجهیازا لز و همچناان‬
‫مرتب نمودن دیگر تجهیزا لزمی یاـا ضارور هاـای دیگار سهاـولت هاـای ساـاختمانی از یاـك وقاـت تاـا‬
‫وقـت دیگر صور می گیرد‪ .‬بنا ا پالن گذاری عبارت از پروسه ای جهت دسترسی به نتدای قابدل مالح ده‬
‫برای ضرورت های حاضر و نیازمندی های آینده می باشد‪.‬‬
‫مراحل دخیل در پ‪،‬ن گذاری ‪Steps Involved in Planning‬‬
‫مراحل دخیل در پ‪،‬ن گذاری مؤثر قرارذیل است‪:‬‬
‫‪ )1‬شناسایی مشك‪ ،‬احتمالی كه درجریان اجرای كار با آن روبرو خواهیم شد‬
‫‪ )2‬تعیی نمودن امكان تناو اجرای كار وانتخا پ‪،‬ن لز‬
‫‪ )3‬تعیی نمودن وقت شروع انتقال مواد به ساحه‬
‫‪ )4‬تصمیم گرفت وقت تحویل دهی مواد به ساحه‬
‫‪ )5‬تصمیم گیری درباره كمیت و زمان فعالیت انواع مختلف ماشی آل و تجهیزا‬
‫‪ )6‬تصمیم گیری درمورد تعداد كارگرهای مختلف واستخدا آنها‬
‫‪ )7‬تخمی نمودن كمك های مالی اگر ضرور باشد‬
‫‪ )8‬تخمی نمودن مد اتما پروژه‬
‫‪ )9‬ارزیابی پ‪،‬ن اتخاذ شده‪.‬‬
‫‪Page 25‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫اهداف پ‪،‬ن گذاری ‪:Objectives of Planning‬‬
‫اهـداف اصلی پ‪،‬نگـذاری برای یك پروژۀ ساختمانی عكار از اجـرای كارهـای شـامـل پروژه باه‬
‫شـكل اقتصادی آن در مد زمان معی و پـول معیـ می باشاـد‪ .‬پاـ‪،‬ن گاـذاری ماؤثر وابساته باه فكتورهاای‬
‫ذیل می باشد ‪:‬‬
‫‪ ‬دیزای مناسب هر عنصر پروژه‬
‫‪ ‬انتخا درست ماشی آل و تجهیزا مناسب برای اجرای فعالیت های شامل در پروژه‬
‫‪ ‬ایجاد یک وركشا مناسب برای ترمیم نمودن ماشی آل‬
‫در نزدیكی به ساحه‬
‫‪ ‬تهیه ای مواد لز حی پیشرفت كار‬
‫‪ ‬استخدا كاركنان با تجربه ولیق در پروژه‬
‫‪ ‬تهیه نمودن سهولت های آسایشی برای كارمندان از قكیل ادویه و دیگر سهولت ها‬
‫‪ ‬تهیه نمودن ایمنی مناسب از قكیال تهویاه مناساب فضاای کاار روشانایی کاافی لكااس کاار و وساایل‬
‫دفاعی فردی ‪ ...‬وغیره‪.‬‬
‫اساسا پ‪،‬ن گذاری ‪Principles of Planning‬‬
‫اساسا پ‪،‬ن گذاری به شكل عمو قرار ذیل است‪:‬‬
‫‪ ‬پ‪،‬ن باید به زبان ساده باشد و به شكل واض خوانا و قابل فهم باشد‬
‫‪ ‬پ‪،‬ن باید تحقق گرا و واق بینانه باشد‬
‫‪ ‬پ‪،‬ن باید انعحاف پذیرباشد‬
‫‪ ‬پ‪،‬ن باید جام و فراگیر باشد‬
‫تفاو درانواع پ‪،‬ن گذاری ‪: Deference in Deferent Type of Planning‬‬
‫تفاو در انواع مختلف پ‪،‬ن گذاری به اساس دو فكتور ذیل بوجود می آید‪:‬‬
‫‪ ‬روش عملیاتی ‪Mode of operation‬‬
‫‪ ‬هدف ‪Objective‬‬
‫وقتی كه اهداف وروش های عملكرد متفاو باشد پ‪،‬ن ها از همدگر فرق می كنند‪.‬‬
‫مراحل پ‪،‬ن گذاری ‪Stages of planning‬‬
‫معمول مراحل پ‪،‬ن گذاری قرارذیل است‪:‬‬
‫‪ -1‬پ‪،‬ن گذاری مقدماتی ( قكلی) ‪:Preplanning‬‬
‫‪ )a‬در جریان ای پ‪،‬ن گذاری اهداف به شكل واض نوشته می گردد‬
‫‪Page 26‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ )b‬یك چوكا ( قالب) كار به شكل عمومی از پروژه تنظیم می گردد‬
‫‪ )c‬مجوز برای ساختمان پروژه اخذ می شود‬
‫‪ )d‬تحلیل ارزش مفادی اجرا می شود‬
‫‪ )e‬تحلیل مالی تما ساحه های متناو برای اجرای پروژه اجرا می گردد‪.‬‬
‫‪ -2‬پ‪،‬ن گذاری تفصیلی ‪:Detailed Planning‬‬
‫ای مرحله پ‪،‬ن گذاری مراحل ذیل را دربر دارد‪:‬‬
‫‪ )a‬تهیه نمودن دیزای تفصیلی پروژه‬
‫‪ )b‬تهیه نمودن و ترسیم كارهای تفصیلی‬
‫‪ )c‬تهیه نمودن مشخصا رسم ها‬
‫‪ )d‬تقسیم بندی پروژه به فعالیت های مختلف‬
‫كنترول ونظار ‪:Monitoring and Control‬‬
‫‪ )a‬پیشرفت كار پروژه محابق برنامه ای (‪ )Scheduled‬پیشنهاد شده كنترول می گردد‬
‫‪ )b‬عیار ساخت برنامه ( تقسیم اوقا ) محابق به پیشرفت حقیقی كارها‬
‫‪ )c‬تهیه نمودن پیش بینی های تجدید نظرشده با توجه به مناب مختلف قابل دسترس‬
‫انواع پ‪،‬ن گذاری ‪Types of planning‬‬
‫معمول ا انواع ذیل پ‪،‬ن گذاری تهیه می گردد‪:‬‬
‫‪ .a‬پ‪،‬ن های دایمی ‪:Standing plans‬‬
‫ای نـوع پ‪،‬ن هـا به شكل مكرر استفاده می شاوند و شاامل طرزالعمال قاوانی‬
‫مادیریت و پالیسای هاا‬
‫می باشد‪.‬‬
‫‪ .b‬پ‪،‬ن ساده (منفرد) ‪:Single plan‬‬
‫ای نوع پ‪،‬ن ها برای اجرای یك هدف مشخ‬
‫به شكل منفرد و برای پروژه های خا‬
‫دریك زمان نسكتا كوتاه ترتیب می شوند ایا پا‪،‬ن هاا‬
‫دیزای می گردند‪.‬‬
‫‪ .c‬پ‪،‬ن ستراتیژیك ‪:Strategic plan‬‬
‫ای پ‪،‬ن ها وابسته به موضوعا بسیار زیاد می باشند كه ممك تاثیر حیاتی برای پیشرفت سازمان ها‬
‫داشته باشد‪ .‬درای مقح‬
‫اقتصاد تكنالوژی و فكتورهای زیست محیحی قابل بحث می باشند‪.‬‬
‫‪ .d‬پ‪،‬ن اداری ‪:Administrative plan‬‬
‫ای پ‪،‬ن اکثرا ا برای اجرای اهداف اداری یك پروژه توجه و تمرکز می نماید‪.‬‬
‫‪Page 27‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫مراحل پ‪،‬ن گذاری توسط ارگان های مختلف ‪:Stage of planning by different agencies‬‬
‫پ‪،‬ن گذاری توسط مالك ‪:Planning by the Owner‬‬
‫مالك پروژه یك شخ‬
‫یك گرو یا دولت و ارگان های دولتای مای باشاد‪ .‬مالاك پاروژه ممكا یاك‬
‫انجینررا بخاطر كنترول و پیگیری پروسه های كاری پروژه در مراحل مختلف استخدا كند‪.‬‬
‫پ‪،‬ن گذاری توسط قرار دادی ‪:Planning by the contractor‬‬
‫قراردادی مراحل ذیل را پ‪،‬ن گذاری می كند‪:‬‬
‫‪ -1‬پ‪،‬ن گذاری مقدماتی ‪Pre tender stage planning‬‬
‫‪ -2‬پ‪،‬ن گذاری قرارداد ‪Contract stage planning‬‬
‫‪ -1‬پ‪،‬ن گذاری مقدماتی – پ‪،‬ن گذاری توساط قاراردادی بعاد از دریافات اساناد داوطلكای و پایش از تسالیم‬
‫دهی ای اسناد را بنا پ‪،‬ن گذاری مقدماتی می گویند‬
‫پ‪،‬ن گذاری درای مرحله شامل مراحل ذیل است‪:‬‬
‫‪ ‬محالعه دقیق اسناد داوطلكی ونقشه هاا بارای یاافت كمیات هاربخش كاار محادودیت زماانی و دیگار‬
‫شرایط كار‬
‫‪ ‬یافت مقدار مواد مورد ضرور برای بخش های مختلف کار‬
‫‪ ‬تعیی نمودن قابلیت دسترسی به مواد نزدیك به ساحه كار اگر نیست از كجا باید به شكل اقتصادی‬
‫تهیه شود؟‬
‫‪ ‬تعیی نمودن قابلیت دسترسی به كارگر ماشی آل و تجهیزا و دیگر سهولت ها‬
‫‪ ‬اجراء كار ‪ -‬امتحان نمودن روش اجرای كار باه شاكل دساتی یاا میخاانیكی كاه باه كادا شایوۀ كاار‬
‫بسیار اقتصادی تما می شود‪.‬‬
‫‪ ‬تصمیم گیری بالی مقدار اسناد داوطلكی برای پیشنهاد نمودن‪.‬‬
‫‪ -2‬پ‪،‬ن گذاری قرارداد ‪: Contract planning‬‬
‫بعـد از قكـول شـدن پیشنهـاد قـراردادی بالی پ‪،‬ن گـذاری خـود جهـت ضروریا بیشتر تمـركاـز‬
‫می كند‪ .‬ای مرحـله پ‪،‬ن گذاری را بنا پ‪،‬نگذاری قرارداد یاد می کنناد‪ .‬درایا مرحلاه ای پا‪،‬ن گاذاری از‬
‫پ‪،‬ن گذاری مقدماتی كام‪،‬ا استفاده صور گرفته و كار با جزئیا و بسیار اقتصاادی بادون كادا تااخیر و‬
‫بروز مشك‪ ،‬پیش برده می شود‪.‬‬
‫‪Page 28‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫مراحل پ‪،‬ن گذاری قرارداد ‪: Steps in Tender Stage Planning‬‬
‫پ‪،‬ن گذاری قرارداد مراحل ذیل را دربردارد‪:‬‬
‫‪ .1‬محالعه ای روش های متناو ساختمان در مرحله مقدماتی و انتخا نمودن شیوۀ بسیار اقتصادی‬
‫و تصمیم گیری برای قراردادهای فرعی‬
‫‪ .2‬تعیی نمودن مواد مورد ضرور درهرمرحله ای كار تعیی نمودن مناب تاامی كنناده ای ماواد و‬
‫مقایسه نمودن قیمت های آنها از مناب تامی كننده ای مختلف‬
‫‪ .3‬تعیی نمودن كارگر های ساختمانی نظاار كنناده هاا ماشای آل و تجهیازا لزمای و ساهولت‬
‫های سروی‬
‫( خدماتی) آنها‬
‫‪ .4‬پ‪،‬ن گذاری اداره ( دفتر) انتقال كارگران به ساحه وموضوعا مرتكط دیگر‬
‫‪ .5‬تكمیل نمودن پروگرا كاری هربخش و تصمیم گیری بالی تاریه شروع و ختم هربخش‬
‫منفعت پ‪،‬ن گذاری برای قراردادی ‪:Advantage of planning to the contractor‬‬
‫‪ ‬یااك پروگاارا ترساایم شااده ای مناسااب درساااختمان بااا كنتاارول قیماات ماای توانااد از ضااایعا پااول‬
‫جلوگیری نموده و سكب كمك نمودن به بخش مالی قراردادی گردد‬
‫‪ ‬محالعه ای جزئیاا كاار بارای ترسایم یاك شاككه یاا بارچاار نشاان دهناده ایا اسات كاه قاراردادی‬
‫درمورد كار همه چیز را می داند‬
‫‪ ‬از پروگاارا ترساایم شااده ای قكلاای نیازمناادی كااارگر هفتااه بااه هفتااه از هااربخش عملیاااتی بااه بساایار‬
‫سادگی محاسكه گردیده می تواند‬
‫‪ ‬از روی پروگرا تقسیم اوقا های مختلف به سادگی تهیه شده می تواند‪.‬‬
‫منفعت برای مشتری ‪: Advantages to the client‬‬
‫توسط پا‪،‬ن گاذاری مشاتری مای فهماد كاه بعاد از چاه انادازه وقات باه منفعات خاود خواهاد رساید‪ .‬و‬
‫همچنان او می فهمد كه برای چقدر وقت سرمایه گذاری او بدون تولید باقی خواهد ماند‪.‬‬
‫مراحل ساختمان ‪:Construction Stages‬‬
‫برای تهیه نمودن پ‪،‬ن پروژه های بزر‬
‫بخاطر پیشرفت و تكمیل شدن شان آنها را بایاد باه چناد‬
‫مراحل و یا عملیا كوچك تقسیم نمود‪ .‬مراحال سااختمان نظار باه ناوع پاروژه تقسایما مای گاردد‪ .‬مراحال‬
‫ساختمان پروژه های مختلف انجینری درذیل نشان داده شده است‪:‬‬
‫‪ .A‬مراحل یك پروژه شاهراه ‪: Stage of a Highway Project‬‬
‫‪ .1‬رفت به ساحه ای ساختمان‬
‫‪Page 29‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ .2‬جایگذاری ماشی آل درمحل تعیی شده بالی ساحه كار‬
‫‪ .3‬آماده ساخت ساحه كار و یا ساختمان‬
‫‪ .4‬كارهای زمینی شامل‪:‬‬
‫‪ )a‬كندنكاری‬
‫‪ )b‬پركاری‬
‫‪ .5‬اعمار زابرها مانند مجراها عكوری آ‬
‫وغیره‬
‫‪ .6‬تهیه نمودن مواد سر‬
‫‪ .7‬اعمار سر و شانه های (پیاده روها) آن در دوطرف سر‬
‫‪ .8‬انتقال مواد ساختمانی ازساحه ای ساختمان‬
‫‪ .9‬انتقال ماشی آل و تجهیزا از ساحه ای ساختمان ‪.‬‬
‫‪ .B‬مراحل یك پروژه آبرسانی ‪: Stage of Water Supply Project‬‬
‫‪ .1‬آماده ساخت ساحۀ مخزن‬
‫‪ .2‬تهیه نمودن مواد ساختمانی به ساحه‬
‫‪ .3‬كندنكاری تهدا ها‬
‫‪ .4‬كارهای ساختمانی شامل‪:‬‬
‫‪ )a‬حفاری چاه عمیق و اعمار مخزن ذخیره ای آ‬
‫‪ )b‬اعمار پمپ ستیش‬
‫‪ .5‬تامی نمودن نل های آ‬
‫‪ .6‬اعمار تانک رسوبی وغیره‪.‬‬
‫‪ .C‬مراحل اعمار یك دیوار استنادی كانكریتی‬
‫‪:Stage of Construction of Cement Concrete retaining wall‬‬
‫‪ .1‬کندنکاری تهدا ‪:‬‬
‫‪ )a‬کندنکاری میخانیکی‬
‫‪ )b‬کندنکاری به شکل دستی‬
‫‪ .2‬نصب نمودن قالب ها‬
‫‪ .3‬تهیه نمودن کانکریت‬
‫‪ .4‬مخلوط نمودن کانکریت‬
‫‪ .5‬ریخت مخلوط کانکریت در قالب ها‬
‫‪ .6‬پرکاری دوبارۀ عقب دیوارهای استنادی‪.‬‬
‫‪Page 30‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫پ‪،‬ن گذاری کوتاه مد ‪Short-term Planning‬‬
‫ای نـوع پ‪،‬ن گـذاری با جزئیا و درساحه انجا می شود و کاربه چندی کار فرعی دیگر تقسیم می شود‪.‬‬
‫ای نـوع پ‪،‬ن گـذاری بـرای کارهـای درنظـر گـرفته می شاـود کاه تکمیال شادن آنهاا درطای چهاار تاا شاش‬
‫هفته صور گیـرد‪ .‬درختم هـفته چهـار پـ‪،‬ن گـذاری برای کارهـای باقی مانده دیگر صور می گیرد‪.‬‬
‫‪Page 31‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫بخش چهار‬
‫مدیریت ساختمان‬
‫‪Construction Management‬‬
‫معرفی ‪:Introduction‬‬
‫ای یک حقیقت آشـکار است که یک شخ‬
‫به تنهایی تما امـورا را انجاـا داده نمای تـواناـد لاـذا‬
‫برای رسـیدن به هـدف خـویش با دیگران روابط برقرارنموده و اتحادیه ها و گارو هاای کااری را ایجااد‬
‫می نمایند‪ .‬گذشت زمان سكب ایجااد و تولیاد نظریاه هاای مادیریت و ساازماندهی گردیاده اسات‪ .‬لاذا مادیریت‬
‫یک سازماندهی است که درآن صنف های مختلف مرد برای بوجود آوردن تولیدا باا کیفیات و اقتصاادی‬
‫با مناب دست داشته ازقكیل سرمایه مواد وتجهیزا باهم یکجا کار می کنند‪ .‬به ای ترتیب‪:‬‬
‫مدیریت پروژه هنر هدایت و هماهنگی مناب انسانی مواد و مصال در سراسر عمر یک پروژه با‬
‫استفاده از تخینک های مدرن مدیریت جهت دستیابی باه اهاداف از پایش تعیای شادۀ حادود خادما‬
‫زمان و کیفیت و رضایت مشارکت قلمداد می شود‪ .‬و یا بصور خل‬
‫هزیناه‬
‫‪:‬‬
‫مـدیـریت هـنـر ترتیـب نمـودن فعـالیـت هاای مختلاف وگارو هاای مارد اسات بارای رسیاـدن باه‬
‫اهدا ف عمومی‪.‬‬
‫نیازمندی مدیریت ساختمانی ‪: Necessity of construction management‬‬
‫به خاطر ایجادنمودن یاک همااهنگی لز دربای ارگاان هاای مرباوط باه پاروژه و کنتارول فعالیات‬
‫های ذیل مدیریت ضروری است‪:‬‬
‫‪ ‬تاثیرا اقتصادی بالی قیمت سااختمان باا اتخااذ نماودن شایوه هاای جدیاد اعماار و نظاار بخااطر‬
‫کنترول ضایعا مواد و کارگر‬
‫‪ ‬تنظیم نمودن اجرای کارهـا درمـد اصغـری از زمان‬
‫‪ ‬بلند بردن کیفیت و سـرعت کار با بکارگیـری تجهـیزا وماشیـ آل مـدرن‬
‫‪ ‬اسااتفاده از شاایوه هااای ماـدرن ماادیریت باارای ایجاااد هماااهنگی باای ارگااان هااای مختلااف و اشااخا‬
‫مرتكط در پروژه‪.‬‬
‫اهداف مدیریت ساختمانی در انجینری مدنی‬
‫‪Objectives of Civil Engineering ConstructionManagement‬‬
‫اهداف مدیریت ساختمانی قرارذیل است‪:‬‬
‫‪ )1‬کارباید به شکل مناسب پ‪،‬ن گذاری و سازماندهی گردد‬
‫‪Page 32‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ )2‬کارباید محابق زمان و قیمت تخمی شده تکمیل گردد‬
‫‪ )3‬کارباید توسط کارمندان لیق و با تجربه نظار گردد‬
‫‪ )4‬کارباید محابق مشخصا اجـرا شـود‬
‫‪ )5‬کارباید بسیار به شکل اقتصادی اجـرا شـود‪.‬‬
‫وظایف مدیریت ‪:Functions of management‬‬
‫وظایف مدیریت قرارذیل است‪:‬‬
‫‪ ‬پ‪،‬ن گذاری ‪Planning‬‬
‫‪ ‬سازماندهی ‪Organizing‬‬
‫‪ ‬استخدا ‪Staffing‬‬
‫‪ ‬هدایت دهی ‪Direction‬‬
‫‪ ‬کنترول ‪Controlling‬‬
‫‪ ‬هماهنگی ‪Coordinating‬‬
‫‪ ‬ارتكاطا ‪.Communicating‬‬
‫پ‪،‬ن گذاری ‪:Planning‬‬
‫مدیریت در پ‪،‬ن گذاری باید جوا گوی سوال ذیل باشد‪:‬‬
‫‪ )a‬چه کردن‬
‫‪ )b‬چه وقت انجا دادن‬
‫‪ )c‬چگونه انجا دادن‬
‫جوا به سوال فوق بنا پ‪،‬ن گذاری یاد می شود‪.‬‬
‫در پ‪،‬ن گـذاری کارهـای ساختمانی بـا میتـودهـای مختلف اجـرای کـار محالعـه می شـود و تصمیم‬
‫گیری بالی تمـا کارهـا صور‬
‫مـواد ماشی‬
‫آل‬
‫وتجهیزا‬
‫نمی گیرد بلکه برای هـر جـزء آن نکا از قكیل تاریه شـروع وختـم‬
‫کارگر وسـرمایـه مـورد ضرور‬
‫وغیره باید درنظر گرفته شـود‪.‬‬
‫وتنظیما برای مقررا سهـولت هـای ساختمانی وقت به وقت باید اجرا شود‪.‬‬
‫ستراتیژی ‪:Strategies‬‬
‫یک ستراتیژی تعیی کننده مفهو اساسی اهداف کار و یا سرمایه گذاری می باشد و یاا اینکاه نشاان‬
‫دهندۀ قصد وهـدف اجرای کار می باشد‪ .‬یک ستراتیژی کوتاه یک پ‪،‬ن بسیار مهم شمرده می شود‪.‬‬
‫مراحل پ‪،‬ن گذاری پروژه ‪:Steps in project planning‬‬
‫‪Page 33‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫در پ‪،‬ن گـذاری پروژه عمومـا ا مراحل ذیل تشخی‬
‫و درنظر گرفته می شود‪:‬‬
‫‪ )1‬تعیی نمودن اهداف پروژه با کلما ساده ومعیی‬
‫‪ )2‬تعیی اهداف میانه برای رسیدن به هدف نهایی‬
‫‪ )3‬توسعه و پیش بینی نمودن راه های رسیدن به هدف‬
‫‪ )4‬ارزیابی نمودن مناب سازمانی از قكیل سـرمایه مدیریت وسیستم های عملیاتی برای انجاا فعالیات‬
‫ها وهم چنان تعیی نمودن امکان پذیری وغیر امکان پذیری‬
‫‪ )5‬سازگاری وتوافق با پالیسی های کمپنی‬
‫‪ )6‬تصمیم گیری بالی پ‪،‬ن های طرح شده‪.‬‬
‫سازماندهی ‪:Organizing‬‬
‫ای بخش مدیریت مس ول ایجاد نماودن یاک سیساتم تواناا بارای انجاا یاافت فعالیات هاای پا‪،‬ن شاده‬
‫وتعیی نمودن مس ولیت ها برای هرفرد استخدا شده درسازمان می باشد‪ .‬نوع ساازماندهی وابساته باه ناوع‬
‫وحجـم کار ومیتودهـای اجـرای کار می باشـد‪.‬‬
‫یک کمپنی بزر‬
‫ممک یک سازمانـدهی بسیار درسـت به ضمیمۀ پیشنهـاد پ‪،‬ن گذاری دیزای‬
‫طراحی قیمت دهای تهیاه نماودن وغیاره داشاته باشاد‪ .‬درکمپنای هاای قاراردادی کوچاک انجینار مادیریت‬
‫هردو بخش اداری وساحوی را به عهده دارد‪.‬‬
‫سااختار ساازماندهی بایاد بسایار سااده و تاا حاد امکاان دیاردوا باشاد‪ .‬یاک شاخ‬
‫بایاد همیشاه یاک‬
‫مس ول بالی خویش داشته باشد وهم چنان یک مس ول باید پن تاا هفات نفار زیردسات خاود داشاته باشاد کاه‬
‫مستقیما مس ولیت آنها را به عهده دار باشد‪.‬‬
‫استخدا ‪: Staffing‬‬
‫دریک سازمان ساختمانی انتخا واستخدا اشخا‬
‫صادق بارای کارهاای مختلاف بایاد بسایار باه‬
‫دقت انجا گیرد تا کارها محابق پ‪،‬ن تکمیال گاردد‪ .‬ایا بخاش مادیریت تنهاا وابساته باه اساتخدا کارمنادان‬
‫برای کارهای مختلف نكاوده بلکاه عا‪،‬وه براساتخدا مسا ولیت خادما آموزشای اشاخا‬
‫را نیاز باه عهاده‬
‫دارد‪ .‬چااون کارمناادان اسااتخدا شااده بایااد مشااک‪ ،‬پیچیااده تاار را و راه حاال هااای مناسااب ومس ا ولیت هااای‬
‫بزرگتر را بیاموزند‪.‬‬
‫‪Page 34‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫هدایت ‪:Directing‬‬
‫ای بخش مدیریت با مسائل انگیزه دهی راهنمایی نظاار وسرپرساتی و رهكاری کارمنادان یاک‬
‫وایجااد نماودن ارتكااط ماؤثر بای کارمنادان وتاایم‬
‫ساازمان را باه عهاده دارد‪ .‬ایا بخاش مای تواناد باا تاسای‬
‫مدیریتی برای توسعه پ‪،‬ن و پروگرا لزمی بدست آید‪.‬‬
‫کنترول ‪:Controlling‬‬
‫ای بخش مدیریت وظیفه بازبینی وکنترول پیشرفت های بدست آمده درمقایسه با پروگرا پ‪،‬ن شده‬
‫کمكودا درساحه و راه های حل و چاره سازی آنرا به عهده دارد‪.‬‬
‫و تشخی‬
‫درکارهای ساختمانی اهداف کنترول قرارذیل است‪:‬‬
‫‪ ‬چیک وکنترول کیفیت کار کارباید محابق زمان تعیی شده اجرا شود‬
‫‪ ‬کنتارول استفاـاده ازماشاای آل و تجهیاـزا‬
‫ماـواد وکارگاـران بخاطاـر جـلـوگیاـری از ضااایعا‬
‫وقت آنها‬
‫‪ ‬کنترول هزینه و مصرف بالی هربخش کار کارباید محابق هزینه تخمی شده تکمیل شود‪.‬‬
‫مراحل پروسه کنترول ‪:Steps in control process‬‬
‫‪ o‬ایجاد هدف ستندرد دریک دوره از زمان‬
‫‪ o‬محاسكه اجرای کار دربرابر ستندرد که درمرحله اول تنظیم می شود‬
‫‪ o‬تشخی‬
‫و شناسائی انحراف از هدف‬
‫‪ o‬تصحی محاسكا ‪.‬‬
‫هماهنگی ‪:Coordinating‬‬
‫ای بخش مدیریت وظیفه هماهنگ ساخت و نزدیک ساخت فعالیت های کارمندان مختلف یا گرو‬
‫هااای مختلااف را باارای رساایدن بااه هاادف عمااومی بااه عهااده دارد‪ .‬در سااازمان هااای ساااختمانی فعالیاات هااای‬
‫بسیارزیاد به هم مرتكط وبه هم وابسته درعی وقت اجرا می شوند‪ .‬ماث‪ ،‬در کاار آها کانکریات ضاروری‬
‫اساات کااه مخلااوط نمااودن کانکریاات نكایااد قكاال از تکمیاال شاادن ساایخكندی شااروع شااود‪ .‬درکارهااای باازر‬
‫ساختمانی ازای قسم فعالیت های به هم مرتكط بسیار زیاد است کاه بارای رسایدن باه هادف مشاخ‬
‫نیازباه‬
‫هماهنگی محتاطانه دارد‪.‬‬
‫اقتصاد درساختمان ‪:Construction Economy‬‬
‫اقتصاااد در ساااختمان میتوانااد توسااط دیاازای مناسااب ونظااار درساات تااامی شااود وقاارار ذیاال بااه‬
‫دوکتگوری صنف بندی میگردد ‪:‬‬
‫‪Page 35‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ .A‬درسح دیزاینر‪ /‬انجینر‬
‫‪ .B‬درسح قراردادی‬
‫‪ .A‬درسح دیزاینر ‪ /‬انجینیر ‪At the level of designer / Engineer‬‬
‫یک دیزاینر یا انجینر می تواند بصور ذیل اقتصاد ساختمان را مؤثر سازد‪:‬‬
‫‪ ‬استفاده مکرر از قالب ها‪ :‬دیزای ساختمان باید طوری باشد که ازعی قالب به شکل مکرر اساتفاده‬
‫شده بتواند‬
‫‪ ‬دیزای ساده‪ :‬دیزای ساختمان باید تاحد ممک ساده باشد‬
‫‪ ‬ضرور ماشی آل وتجهیزا کم باشد‪ :‬دیزای ساختمان بایاد طاوری باشاد کاه بارای اجارای آن‬
‫کمتری تجهیزا وماشی آل ضرور باشد‬
‫‪ ‬ضرور کم به نیروی کاری‪ :‬دیزای ساختمان باید طاوری باشاد کاه بارای اعماار آن نیااز باه کادا‬
‫ماشی وتجهیزا خا‬
‫نكاشد وهم چناان باه نیاروی کااری خیلای کام ( اصاغری) ضارور داشاته‬
‫باشد‬
‫‪ ‬استفاده از مواد محلی‪ :‬تا حد امکان باید بارای اعماار سااختمان از ماواد محلای اساتفاده شاود تاساكب‬
‫کاهش قیمت ساختمان شود‬
‫‪ ‬زبان مشخصا ‪ :‬مشخصا که به قراردادی داده مای شاود بایاد مکمال وباه زباان سااده نوشاته شاده‬
‫باشد ونتای قابل توق از قراردادی باید مشخ‬
‫باشد‬
‫‪ ‬نظار درست‪ :‬نظار کارباید توسط ناظرهای با تجربه وکسانی که مشک‪ ،‬پاروژه را بفهمناد و‬
‫برای حل یک مشکل تصمیم گرفته بتوانند صور گیرد‪.‬‬
‫‪ .B‬درسح قراردادی ‪: Ate the level of contractor‬‬
‫قراردادی می تواند پروژه را روی جنكه های ذیل کنترول کند‪ .‬قكل از پیشنهاد قراردادی باید جنكاه‬
‫های ذیل را که بالی قیمت پروژه تاثیرزیاد دارد به دقت محالعه نماید‪:‬‬
‫‪ .1‬توپوگرافی ساحه‬
‫‪ .2‬جیولوجی ساحه‬
‫‪ .3‬شرایط اقلیمی ساحه‬
‫‪ .4‬مناب مواد ساختمانی وقابلیت دسترسی به آن‬
‫‪ .5‬دسترسی به ساحه‬
‫‪Page 36‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ .6‬دسترسی به کارمندان‬
‫‪ .7‬خدما محلی از قكیل مواد سوخت انرژی برق و آ‬
‫‪ .8‬سهولت های بودوباش برای کارمندان‬
‫‪ .9‬سهولت های ذخیره سازی برای مواد وتجهیزا درساحه‬
‫‪ .10‬استفاده متناو از تجهیازا سااختمانی موثریات وظرفیات بسایار زیااد باا قیمات عملیااتی کام باالی‬
‫پروژه دارد‬
‫‪ .11‬تهیاه نمااودن خاادما سااهولت هااا و حفااظ ومراقكاات تجهیاازا نزدیااک بااه ساااحه کااار وسااهولت هااای‬
‫ارتكاط بی مرکز فرماندهی واشخا‬
‫‪ .12‬ایجاااد جلسااا دوره یای باای اشااخا‬
‫کلیدی پروژه‬
‫کلیاادی قاارادادی وانجینااری باارای حاال نمااودن مشااک‪ ،‬در‬
‫اجرای کار‬
‫نقش مدیریت ساختمان ‪: Role of Construction Management‬‬
‫تا گذشاته هاای نزدیاک تماا پاروژه هاای انجیناری مادنی روی نیاروی کاارگر متمرکاز باود‪ .‬در آن‬
‫روزها مدیریت تاثیر بیشتر باالی بکاارگیری مناساب نیاروی کااری جهات بدسات آوردن پیشارفت وتوساعه‬
‫کارمحلو باا بهتاری روش اقتصاادی آن باود‪ .‬حاال یاک پاروژه باه شاکل گارو از فعالیات هاای کاه بااهم‬
‫ارتكاط دارند کنترول می شاود‪ .‬بارع‪،‬وه اساتفاده از ماشای آل وتجهیازا جدیاد در عرصاه سااختمان کاه‬
‫سكب بلند بردن کیفیت کار وکاهش وقت اعمار آن می گردد نیز جزمدیریت ساختمان می باشد ‪.‬‬
‫‪Page 37‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫بخش پنجم‬
‫زمان بندی‬
‫‪SCHEDULING‬‬
‫معرفی ‪: Introduction‬‬
‫تمااا کارهااای ساااختمانی ترکیكاای از چناادی فعالیاات ماای باشااد کااه معمااولا بااا آماااده سااازی وتنظاایم‬
‫نمودن ساحه شروع می شود‪ .‬بعد از تهیه نمودن ساحه تهدا ها ساختمان هاای فرعای سااختمان هاای‬
‫اصلی و فعالیت های دیگر اجرا می شود‪ .‬به احتمال زیاد شاید آخری فعالیت هاا تخریاب نماودن سااختمان‬
‫های موقتی دورکردن ماشی های ساختمانی و پاک کاری ساحه باشد‪ .‬فعالیت هاا باا پیشارفت کاار افازایش‬
‫یافته وبا به پایان رسیدن کار کاهش می یابد‪.‬‬
‫برای اعمار نمودن یک تعمیر کوچک ترتیب عمومی فعالیت ها قرارذیل است‪:‬‬
‫‪ ‬کارهای زمینی وکندنکاری‬
‫‪ ‬عایق کاری وکانکریت ریزی‬
‫‪ ‬کارهای عایق رطوبت‬
‫‪ ‬تهیه نمودن آه کانکریت در تهدا ‪RCC‬‬
‫‪ ‬خشت کاری ساختمان اصلی‬
‫‪ ‬کارهای زمینی وپرکاری‬
‫‪ ‬کارهای بهداشتی‬
‫‪ ‬تهیه نمودن پنل های دروازه‬
‫‪ ‬سیه بندی پوشش‬
‫‪ ‬انداخت قشر کانکریتی درپوشش‬
‫‪ ‬پ‪،‬سترکاری‬
‫‪ ‬کف سازی‬
‫‪ ‬کارهای برق کشی‬
‫‪ ‬نصب تجهیزا بهداشتی‬
‫‪ ‬رنگمالی وسفید کاری‬
‫‪ ‬رنگمالی دروازه ها وکلکی ها‬
‫‪ ‬پاک کاری ساحه‬
‫‪Page 38‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫زمان بندی ‪: Scheduling‬‬
‫زمان بندی برای اعمار یک پروژه عكار از یک نمایش گرافیکی اسات کاه تغییار سارعت اعماار‬
‫را با تاریه شروع وختم هر فعالیت وهم چنان ترتیاب وارتكااط بای عملیاا هاای مختلاف را دریاک پاروژه‬
‫نشان می دهد‪ .‬بنابرای زمان بندی عكار از یک تقسیم اوقا است برای اجرای یاک پاروژه جهات تعیای‬
‫نمودن زمان معیی برای هرفعالیت ساختمانی جهت تکمیل شدن کار‪.‬‬
‫استفاده از زمان بندی ‪: Uses of Scheduling‬‬
‫استفاده از زمانكندی قرارذیل است‪:‬‬
‫‪ )1‬کمیات کاار باه شاامول کاارگر ماواد تجهیاازا‬
‫وپاول لزمای درهرمرحلاه کااار مای تواناد توسااط‬
‫زمان بندی معیی گردد‬
‫‪ )2‬پیشرفت حقیقی کارکه می تواند وقت به وقت توسط زمان بندی چک وکنترول شود‬
‫‪ )3‬پروژه می تواند توسط زمان بندی به طریقه سیستماتیک اجرا شود ‪.‬‬
‫منفعت زمان بندی ‪: Advantage of Scheduling‬‬
‫‪ ‬با محالعه زمان بنـدی میتودهای متناو اجارای کاار محالعاه شاده وروش بسایار اقتصاادی انتخاا‬
‫می شود‬
‫‪ ‬زمااان بناادی یااک تصااویر شاافاف از کمیاات ونوعیاات مااواد نیااروی کاااری وتجهیاازا لزماای را‬
‫درمراحل مختلف اجرای کار نشان می دهد‬
‫‪ ‬با معلو بودن زمان شروع هرفعالیت ترتیب نمودن منااب کاافی مثال نیاروی کااری ماواد پاول‬
‫وتجهیزا می توانند توسعه داده شود‬
‫‪ ‬پیشرفت حقیقی هرفعالیت می تواند توسط زمان بندی محابق به پروگرا کنترول شود‬
‫‪ ‬زمان مجموعی تکمیل شدن کار می تواند از زمان بندی معلو شود‬
‫‪ ‬آخری ومهمتری منفعت زمان بندی ای است که کار می تواند بسیار به شاکل ماؤثر وبادون ضاای‬
‫شدن وقت ودیگر مناب اجرا گردد‬
‫تهیه زمان بندی ساختمان ‪: Preparation of Construction Scheduling‬‬
‫پروسیجر تهیه نمودن زمان بندی ساختمان قرارذیل است ‪:‬‬
‫‪ .1‬کار یا پروژه به چندی عملیا تقسیم شده وارتكاط بی عملیا مختلاف محالعاه مای گاردد و بعاد از‬
‫محالعۀ دقیق ارتكاطا‬
‫‪Page 39‬‬
‫تصمیم بالی ترتیب عملیا گرفته می شود‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ .2‬کمیت کار مربوط به هرکدا از فعالیت ها معی می شود‬
‫‪ .3‬زمان لزمی برای تکمیل شدن هرفعالیت تعیی می شود ‪.‬‬
‫صنف بندی زمان بندی ‪: Classification of Scheduling‬‬
‫زمان بندی یا تقسیم اوقا نظر به ضرور به گرو های مختلف قرارذیل صنف بندی می شود ‪:‬‬
‫‪ ‬زمان بندی ساختمانی‬
‫‪ ‬زمان بندی مواد‬
‫‪ ‬زمان بندی کارگر‬
‫‪ ‬زمان بندی تجهیزا‬
‫‪ ‬تقسیم اوقا کنترول‬
‫‪ ‬تقسیم اوقا سازماندهی‬
‫‪ ‬تقسیم اوقا مختصر ( مجموعه)‬
‫زمان بندی ساختمانی ‪: Construction Scheduling‬‬
‫برای اجرای فعالیت های مختلاف جهات تکمیال شادن یاک پاروژه قكال از تهیاه نماودن تقسایم اوقاا‬
‫ساختمانی معلوما ذیل باید معلو باشد ‪:‬‬
‫‪ o‬فعالیت های مختلف دریک پروژه ای بخصو‬
‫‪ o‬مقدارکار درهرفعالیت‬
‫‪ o‬واحد محاسكه‬
‫‪ o‬سرعت پیشرفت یا سرعت تکمیل شدن کار محابق به وضعیت جوی‬
‫‪ o‬تعداد لزمی کارگرها‬
‫‪ o‬تاریه شروع وختم کار‬
‫‪ o‬نا‬
‫موقعیت ومالک پروژه‬
‫تقسیم اوقا استفاده ازتجهیزا ‪: Equipment use of Schedule‬‬
‫عكار از تصمیم گیری برای نوعیت تعداد وتاریه تجهیزا مشخ‬
‫کاه ضارور یاک پاروژه‬
‫است می باشد‪ .‬زمان بندی تجهیزا باید قكل از شروع هرپاروژه ترتیاب شاود‪ .‬هادف از ترتیاب نماودن ایا‬
‫زمان بندی عكار از استفاده اعظمی از تجهیزا که درساحه موجود می باشاند وبیارون سااخت آنهاا بعاد‬
‫از تکمیل شدن کار آنها می باشد ‪.‬‬
‫‪Page 40‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫زمان بندی نیروی کاری ‪: Labor Schedule‬‬
‫هدف ای زمان بندی عكار از تصمیم گیری برای تعداد کارگران مسلکی وغیر مسلکی کاه بارای‬
‫اجرای فعالیت های مختلف درزماان هاای مختلاف ضارور یاک پاروژه مای باشاد‪ .‬یاک زماان بنادی ماوثر‬
‫هزینۀ نیروی کار را کاهش داده ومی تواند به اساس تقسیم اوقا مرتكۀ ساختمانی تهیه شود ‪.‬‬
‫زمان بندی مواد ‪:Material Schedule‬‬
‫ای زمان بنادی بایاد باا شاروع وپیشارفت کارتهیاه شاود‪ .‬وهام چناان مای تواناد از روی زماان بنادی‬
‫ساختمانی تهیه شود‪ .‬درصور ذخیره ساخت مواد درساحه برای مد زیاد احتمال ا در کیفیت ماواد تغییار‬
‫آمـده و کیفیت آن روبـه زوال می گـذارد‪ .‬مث‪ ،‬سمنـت بعاد از ماد ‪ 6‬مااه ذخیاره‬
‫‪ 50‬از مقااومتش کاساته‬
‫می شود ‪.‬‬
‫زمان بندی مالی ‪:Financial Schedule‬‬
‫تخمی نمودن مقدار پول مورد ضرور کاه مالاک یاا قاراردادی بایاد تهیاه کناد مای تواناد از زماان‬
‫بندی ساختمانی تهیه شود ‪.‬‬
‫کنترول پروژه ‪: Project control‬‬
‫درجـریـان مـراحـل اعـمـار هـر پـروژه نـیاز بـه نـظـار وکـنـتـرول درسـاـت ومـناـاسب را دارد‬
‫و جزئیا ونوع نظار نظربه نوع پروژه فرق می کند ‪.‬‬
‫کنترول قیمت ساختمان ‪:Construction Cost Control‬‬
‫درهرساحه قیمت یک فکتور مهم می باشد‪ .‬بنابرای کنتارول قیمات بایاد درتماا ماد اعماار یاک‬
‫پااروژه صااور گیاارد‪ .‬راه هااای مقاادماتی باارای رساایدن بااه اقتصااادی تااری قیماات اعمااار یااک پااروژه پاا‪،‬ن‬
‫گذاری ونظار پروژه است‪ .‬دریک پروژه قراردادی ممکا اسات ضارر ویاا ضاایعا را باه دلیال ذیال‬
‫متحمل شود‪:‬‬
‫‪ )1‬پیشنهاد قیمت پائی‬
‫‪ )2‬نداشت دانش کافی درمورد کار‬
‫‪ )3‬افزایش قیمت مواد‬
‫‪ )4‬افزایش دستمزد کارگر‬
‫‪ )5‬نظار ضعیف از کار‬
‫‪Page 41‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫روش های زمان بندی ‪: Methods of Scheduling‬‬
‫زمـان بنـدی می تـوانـد بـا روش هـای مخـتـلاـف اجـاـرا گـاـردد کـاـه وابسـاـته باـه وسـعاـت پـاـروژه‬
‫می باشد‪ .‬معمولا روش های ذیل مورد استفاده قرار می گیرد‪:‬‬
‫‪ .a‬چار میله ئی ‪Bar Chart or Gant Chart‬‬
‫‪ .b‬چار مایلستون ‪Mileston Chart‬‬
‫‪ .c‬تحلیل شكکه ‪Network Analysis‬‬
‫چار میله ئی ‪: Bar Chart‬‬
‫بارچار یک نمایش گرافیکی ازتکمیل شادن فعالیات هاای مختلاف دریاک پاروژه اسات‪ .‬ایا شایوه‬
‫نمایش فعالیت ها توسط هینری گانت (‪ ) Henry Gant‬در حدود ‪ 1919‬معرفی گردید‪.‬‬
‫یااک بارچااار مشااتمل از یااک کوردینااا دومحااوری میكاشااد‪ .‬فعالیاات هااا بااالی محااور ‪ y‬و زمااان‬
‫لزمی برای تکمیال شادن هرفعالیات باالی محاور ‪ x‬نماایش داده میشاود‪ .‬هار میلاه یاک فعالیات مشاخ‬
‫را‬
‫نشاان مای دهاد‪ .‬شاروع وخاتم هاار میلاه شاروع وخاتم هار فعالیات را نشااان مای دهاد‪ .‬طاول میلاه وقات مااورد‬
‫ضرور برای اجرای یک فعالیت را نشان میدهد‪.‬‬
‫سمكول های استفاده شده در چار میله ئی ‪:Symbols used in bar charts‬‬
‫در بار چار عموما سمكول های ذیل استفاده میشود‪:‬‬
‫‪ )1‬پروگرا پ‪،‬ن شده با خط ضخیم نشان داده می شود‬
‫‪ )2‬پیشرفت حقیقی کار توسط (‪ )Hitched line‬نشان داده می شود‬
‫‪ )3‬شروع وختم پ‪،‬ن توسط خط کوچک عمودی نشان داده می شود‬
‫‪ )4‬ارتكاط ووابستگی بی یک فعالیت وفعالیت دیگر توسط خط نقحه چی عمودی نشان داده میشود‬
‫شکل‪ :‬سمكول های استفاده شده در بارچار‬
‫‪Page 42‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫مراحل تهیه نمودن یک بارچار ‪:‬‬
‫در تهیه نمودن بارچار مراحل ذیل را باید درنظر گرفت‪:‬‬
‫‪ ‬تقسیم نمودن پروژه به فعالیت های مختلف تاحد امکان‬
‫‪ ‬لیست نمودن فعالیت ها‬
‫‪ ‬تعیی نمودن ارتكاط ووابستگی بی فعالیت ها‬
‫‪ ‬ترتیب نمودن فعالیت ها به شیوه سیستماتیک‬
‫‪ ‬تعیی نمودن کمیت کار وزمان مورد ضرور جهت اجرای آن‬
‫‪ ‬ترسیم بارچار با مقیاس مناسب‬
‫مثال‪ :‬برای اعمار دیوار استنادی ‪ RCC‬زمان مورد ضرور برای اجرای هرفعالیت قرارذیل تخمی شده‬
‫است بار چار آنرا تهیه نموده ومد اقتصادی پروژه را دریافت نمائید‪:‬‬
‫شماره‬
‫بخش های کاری‬
‫زمان مورد ضرورت به هفته‬
‫‪1‬‬
‫پاک کاری ساحه‬
‫‪5‬‬
‫‪2‬‬
‫کندنکاری تهدا‬
‫‪20‬‬
‫‪3‬‬
‫نصب نمودن قالب ها‬
‫‪15‬‬
‫‪4‬‬
‫تهیه نمودن سیه ها‬
‫‪10‬‬
‫‪5‬‬
‫نصب نمودن سیه ها درجایشان‬
‫‪5‬‬
‫‪6‬‬
‫کانکریت ریزی وتکمیل نمودن‬
‫‪12‬‬
‫‪7‬‬
‫دور نمودن تجهیزا وپاک کاری ساحه‬
‫‪6‬‬
‫‪Ô ãÇÑå‬‬
‫‪åÇÝÚÇáí Ê‬‬
‫‪1‬‬
‫̃‪Ó ÇÍ å ˜ ÇÑí Ç‬‬
‫‪2‬‬
‫‪Ê åÏÇÈ ˜ äÏä˜ ÇÑí‬‬
‫‪3‬‬
‫‪4‬‬
‫‪5‬‬
‫‪È äÏí ÞÇáÈ‬‬
‫‪åÇÓ í Î äãæÏä Î ã‬‬
‫‪Ó í Î È äÏí‬‬
‫‪6‬‬
‫‪Ñí Òí ˜ Çä˜ Ñí Ê‬‬
‫‪7‬‬
‫‪Ê Ì åí ÒÇÊ ÇäÊ ÞÇá‬‬
‫‪Page 43‬‬
‫‪åÝÊ å 10‬‬
‫‪åÝÊ å 10‬‬
‫‪åÝÊ å 10‬‬
‫‪åÝÊ å 10‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫محدودیت های بارچار ‪:Limitation of bar chart‬‬
‫با آنکه بارچار دارای ساختار ساده وقابل فهم است وبرای زمان بندی استفاده وسای دارد محادودیت هاای‬
‫ذیل را نیز دارا میكاشد‪:‬‬
‫‪ ‬برای یک پروژه کوچک استفاده ای بهتر دارد‬
‫‪ ‬بارچار پیشرفت حقیقی کار رانشان داده نمی تواناد‪ .‬لاذا پیشارفت حقیقای کاار نمای تواناد باه شاکل‬
‫مشخ‬
‫نشان داده شود‬
‫‪ ‬از بارچار دانست پیشرفت اعظمی وپیک برای تکمیل شدن کار ممک نمی باشد‬
‫‪ ‬نقحه تاخیر درکارها پیدا شده نمی تواند تا اینکه زمان تعیی شده تما شود وکار باقی بماند‬
‫‪ ‬فعالیت های بحرانی در یک پروژه را نشان داده نمی تواند‬
‫‪ ‬نتیجه که ازبارچار بدست می آید فقط احتمالی است‪.‬‬
‫چارت مایلاتون ‪: MILESTONE CHARTS‬‬
‫ای شکل تغییر یافتاه بـارچاـار اسات ‪ .‬درمایلساتون چاار بارای هرفعالیات کاه قارار اسات اجارا‬
‫شـ ود کلید رویداد های معیی درنظر گرفته شده است‪ .‬کاه ایا کلیاد رویاداد هاا را مایلساتون (‪)Milestone‬‬
‫می نامند وتـوسـط دایـره یـا مرب نشان داده می شود‪ .‬ایـ رویاـداد هاـا مای تواناد باه ساـادگی درباالی میلاه‬
‫اصلی نمـ ایش داده شده و تشخی‬
‫شود‪ .‬وقتی که یک فعالیت به چندی کلید رویداد تقسایم شاود هررویاداد‬
‫( حادثه) می تواند درجریان پیشرفت کار تشخی‬
‫شود ‪ .‬مایلستون ها وقای پروژه می باشند‪ .‬معمول وقای‬
‫مهم پروژه را در برنامه پروژه نشان می دهند و آنرا در حی مد اجرای پروژه پاروژه کنتارل مای کنناد‪.‬‬
‫از جمله مایلستون های مهم می توان به موارد زیر اشاره کرد‪:‬‬
‫‪ ‬اعحا قرارداد ‪Contract Award‬‬
‫‪ ‬اع‪،‬ن برای اقدا‬
‫‪Notice to Proceed‬‬
‫‪ ‬تاریه شروع طراحی و تاریه پایان طراحی ‪Design Start and Design Finish Dates‬‬
‫‪ ‬تاریه شروع ساخت و ساز ‪Construction Start Date‬‬
‫‪ ‬تاریه اتما قرارداد مورد نیاز ‪Contract Required Completion Date‬‬
‫‪ ‬تکمیل ساخت و ساز ‪Construction Completion‬‬
‫‪‬‬
‫‪Page 44‬‬
‫تاریه اشغال مستفید شونده ‪Beneficial Occupancy Date‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫معمول مایلستون ها مد زمان برابر یا صفر دارناد‪ .‬باا ایا حاال برخای از نار افزارهاای برناماه‬
‫ریزی پروژه مایلستون باا ماد بزرگتار از صافر را نیاز شاامل مای شاوند‪ .‬در ایا صاور ایا انتاروال‬
‫شامل وقای مهمی از پروژه است ‪.‬‬
‫محدودیت های مایلستون چار ‪: Limitation of milestone charts‬‬
‫با آنکه به کمک مایلستون چار نظربه بارچاار مای تاوانیم باالی پاروژه کنتارول بهتاری داشاته‬
‫باشیم اما محدودیت های ذیل نیز موجود است ‪:‬‬
‫‪ o‬وابستگی بی مایلستون ها غیر ممک میكاشد‬
‫‪ o‬ارتكاط بی دو مایلستون مشخ‬
‫با یک فعالیت فقط توساط مایلساتون چاار معلاو مای شاود‬
‫اما ارتكاط بی مایلستون ها در فعالیت های مختلف نشان داده شده نمی تواند‪.‬‬
‫توسعه وایجاد شبکه ‪: Development of Network‬‬
‫برای رف کمكود ومحدودیت های مایلستون چار‬
‫سیساتم شاكکه معرفای گردیاد ‪ .‬محادودیت هاای‬
‫اصلی مایلستون چار فقدان قابلیت نمایش ارتكاط میان دو مایلستون است‪ .‬که ای محدودیت با استفاده از‬
‫‪ ( PERT Network‬شكکه ‪ )PERT‬به شکل م وثر ازبی رفت ( ‪Project Evaluation and Review‬‬
‫‪.)Technique‬‬
‫در ایجاد یک شكکه کلیاد رویاداد هرمیلاه یاا فعالیات توساط تیرهاا باه شاکل مسلسال وصال میشاود‪.‬‬
‫وکلید رویداد فعالیت های دیگر نیز توسط تیر ها وصل شده که باهم دیگر ارتكاط دارند‪.‬‬
‫برتری ایجاد شكکه ‪: Advantage of the network development‬‬
‫‪Page 45‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫برتری های ذیل ایجاد شكکه قابل یاد آوری است‪:‬‬
‫‪ )1‬شكکه ایجاد شده ارتكاط بی مایلستون ها ( حادثا ) را بوضاحت نشان می دهد‬
‫‪ )2‬درشرایط ایجاد شكکه نقش فعالیت بیشتر بوده و پروژه باه شاکل واحاد دیاده میشاود کاه مشاتمل از‬
‫چندی حادثه ( مایلستون) میكاشد ودربرگیرنده وظایف نمیكاشد‬
‫‪ )3‬شااكکه ماای تواناـد بااه شاـکل وساای باارای پاـروژه هااای باازر‬
‫کااه مرکااب از چااـندی فعالیااـت باشااـد‬
‫استفاده شود‬
‫‪ )4‬بصور مستقیم نشان دهنده وقت مورد ضرور بی دو فعالیت میكاشد‬
‫‪ )5‬برای برنامه ریزی های توسعوی بسیار مفید است ‪.‬‬
‫مثال ‪ :‬برنامه رب کارمندان پروژه را که اعمار هفت واحد مسکونی را دربر می گیرد تهیه کنید‪.‬‬
‫حل ‪ :‬اول یک بارچار برای اعمار یک واحد که فعالیت های مختلف را نشان دهد ترسایم مای کنایم ‪ .‬کاار‬
‫هردسته قسم متعادل شده است که پیوستگی درکار هردسته (گرو ) حفظ گردد‪.‬‬
‫ای بارچار با دیاگرا منحقی درشکل ذیل نشان داده شده است‪:‬‬
‫‪Ê åÏÇÈ ÇÚãÇÑ‬‬
‫‪Ó ÇÎ ÊãÇä ÇÚãÇÑ‬‬
‫‪ÇÕ áí‬‬
‫‪Ê ˜ ãí á‬‬
‫‪äãæÏä‬‬
‫‪ÑæÒ 12‬‬
‫‪ÑæÒ 20‬‬
‫‪ÑæÒ 12‬‬
‫‪˜ äÏä˜ ÇÑí‬‬
‫‪ÑæÒ 7‬‬
‫یااک میااانگیر (‪ ) Buffer‬یااا حاشاایه باارای تکمیاال شاادن هاار فعالیاات بایااد تهیااه شااود تااا از خحاهااای احتمااالی‬
‫درزمان اجرای فعالیت های مختلف جلوگیری کند‪ .‬برای سادگی کار ما میتاوانیم ایا حاشایه را بارای انجاا‬
‫هرفعالیت ‪ 3‬روز در نظر بگیریم‪ .‬حال ماا دیااگرا منحقای را باحاشایه آن بارای اعماار یاک واحاد قرارذیال‬
‫ترسیم میکنیم‪:‬‬
‫‪Ê ˜ ãí á‬‬
‫‪äãæÏä‬‬
‫‪ÑæÒ12‬‬
‫‪ÇÖ ÇÝå‬‬
‫‪ÑæÒ 3‬‬
‫‪Ó ÇÎ ÊãÇä ÇÚãÇÑ‬‬
‫‪ÇÕ áí‬‬
‫‪ÑæÒ 20‬‬
‫‪ÇÖ ÇÝå‬‬
‫‪ÑæÒ3‬‬
‫‪Ê åÏÇÈ ÇÚãÇÑ‬‬
‫‪ÑæÒ12‬‬
‫‪ÇÖ ÇÝå‬‬
‫‪ÑæÒ3‬‬
‫‪˜ äÏä˜ ÇÑí‬‬
‫‪ÑæÒ7‬‬
‫از دیاگرا منحقی که همراه با حاشیه نشاان داده شاده اسات زماان مجماوعی ماورد ضارور بارای‬
‫تکمیل تسلسل فعالیت های یک ساختمان ‪ 60‬روز است ‪ .‬هدف وبازدهی پروژه میتواند نظر به تکمیل شادن‬
‫یک ساختمان بیان شود‪ .‬ای نسكت به شکل دیاگرا درشکل ذیل نشان داده شده است‪:‬‬
‫‪Page 46‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫در ای دیاگرا پیشرفت کار روی محور ‪ y‬و گذشت زمان بالی محور ‪ x‬ترسیم شده است‪.‬‬
‫شکل‬
‫برتری شیوه متعادل سازی خحی ‪: Advantages of line of balance technique‬‬
‫‪ ‬ترکیب اساسی شیوه متعادل سازی خحی ومنحق تحلیل شاكکه ای یاک تصاویر شافاف وباا جزئیاا‬
‫از کارهای تکراری را نشان میدهد‪.‬‬
‫‪ ‬طوریکه درشیوه متعادل سازی خحی فقط یک شكکه برای هرنوع واحاد اساتفاده میشاود از اینارو‬
‫ای عمل سكب کاهش پ‪،‬ن گذاری وزمان بندی نیروی کاری درشكکه میشود‪.‬‬
‫‪ ‬ای ا شاایوه یااک اباازار م ااوثر وساااده را باارای پروگاارا نمااودن وتهیااه مااواد ساااختمانی واسااتفاده آن‬
‫درساختمان آماده میسازد‪.‬‬
‫فصل ششم‬
‫تخنیک شبکه در مدیریت ساختمان‬
‫‪Network technique in construction management‬‬
‫هر پروژه مرکب از کارها فعالیت ها ووظایف میكاشد که هرکدا به یک نوعی باهم دیگر ارتكاط‬
‫دارند‪ .‬برای تکمیل نمودن پروژه درزمان معیی باید تماا ایا کارهاا وفعالیات هاا محاابق زماان تعیای شاده‬
‫انجا شوند‪ .‬هر پروژه یک هدف مشخ‬
‫دارد‪ .‬مث‪ ،‬پروژه باید دریک زماان معیای شاروع شاود ومحاابق‬
‫به زمان قرارداد شده باید ختم شود‪.‬‬
‫تعریفا ‪: Definitions‬‬
‫‪Page 47‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ -1‬فعالیت ‪ : Activity‬هار بخاش از پاروژه کاه باعاث مصارف نماودن منااب گردیاده و دارای شاروع‬
‫وختم معیی باشد فعالیت نامیده مشود مانند کانکریت ریزی درگادرها وپایه ها که ضارور باه‬
‫زمان برای اجرا دارد‪ .‬یاک فعالیات توساط یاک تیار مشاخ‬
‫سااخته میشاود‪ .‬شاروع تیار یاا د تیار‬
‫نشان دهنده شروع فعالیت وختم یا راس تیر نشان دهنده ختم فعالیت میكاشد‪ .‬طول تیر اهمیت ندارد‪.‬‬
‫تشری فعالیت دربالی تیر نشان داده میشود وشماره زیر تیر نشان دهنده مد زمان به واحاد وقات‬
‫میكاشد محابق شکل ذیل ‪:‬‬
‫شکل‬
‫‪ -2‬حادثه ‪ : Event‬شروع ویا ختم یاک فعالیات را حادثاه میگویناد‪ .‬حادثاه نیااز باه زماان نادارد‪ .‬حادثاه‬
‫خودش ساكب مصارف نماودن منااب نمیشاود‪ .‬حادثاا توساط گاره هاا نشاان داده میشاود‪ .‬شاکل گاره‬
‫میتواند کروی مرب‬
‫مستحیل ویا بیضوی باشد‪.‬‬
‫تفاو بی حادثه وفعالیت‪:‬‬
‫فعالیت‪:‬‬
‫‪ ‬فعالیت سكب مصرف نمودن وقت دریک پروژه میگردد‬
‫‪ ‬فعالیت نشان دهنده یک کار است‬
‫‪ ‬فعالیت ها توسط تیر نشان داده میشود‬
‫حادثه ‪:‬‬
‫‪ ‬توسط یک گره نشان داده میشود‬
‫‪ ‬نشان دهنده شروع وختم یک کار است‬
‫‪ ‬توسط دایره ومستحیل ها نمایش داده میشود‬
‫هرچنااد تفاااو باای حادثااه وفعالیاات دربااال تشااری شااد‪ .‬امااا تفاااو آنهااا را درجاادول ذیاال نیااز مشاااهده کاارده‬
‫میتوانید‪.‬‬
‫جدول‬
‫شكکه ‪: Network‬‬
‫پ‪،‬ن گرافیکی یا مودل منحقی یک پروژه که ترتیب عملیا مختلف را ( با رواباط داخلای شاان ) کاه بارای‬
‫رسیدن به اهداف نهائی پروژه باید اجرا شوند شكکه میگویند‪.‬‬
‫‪Page 48‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫پ‪،‬ن گذاری برای ساختمان شكکه ‪:Planning for network construction‬‬
‫شكکه ها میتوانند نظربه شکل بندی پ‪،‬ن شان به سه میتود ذیل اعمار گردند‪:‬‬
‫‪ .1‬پ‪،‬ن گذاری جلوی ‪ : Forward planning‬درایا میتاود پا‪،‬ن گاذاری از سااختمان حادثاه ابتادائی‬
‫شروع شده وتما حادثا وفعالیت ها را به ترتیب به شکل منحقای باه آخار میرسااند ‪ .‬درایا میتاود‬
‫شخ‬
‫پ‪،‬ن گذار سوال ذیل را از خود میپرسد‪:‬‬
‫‪ .a‬کدا حادثه باید بعدا بیاید؟‬
‫‪ .b‬حواد مرتكط کدا ها اند؟‬
‫‪ .c‬کدا حادثا میتواند همزمان رخ دهند؟‬
‫جوا ای سوال درشرایط پروژه های مغلق آسان نمیكاشند‪.‬‬
‫‪ .2‬پ‪،‬ن گذاری به عقب ‪: Backward planning‬‬
‫درایا میتااود پاا‪،‬ن گااذاری شااخ‬
‫پاا‪،‬ن گااذار از آخااری حادثااه شااروع وحادثااا وفعالیاات هااا را طااوری‬
‫ترتیب میکند تا به اولی حادثه برسد‪.‬‬
‫‪ .3‬پ‪،‬ن گذاری ترکیكی ‪: Combined planning‬‬
‫در عمل عموما پ‪،‬ن گذاری ترکیكی مرکاب از دو ناوع پا‪،‬ن گاذاری باالئی میكاشاد‪ .‬درهرمرحلاه ایا پا‪،‬ن‬
‫گذاری پ‪،‬ن کننده هردونوع پ‪،‬ن گذاری بال را آزمایش نموده تا به راه حل رضایتكخش مشاک‪ ،‬برساد‪.‬‬
‫درای پ‪،‬ن گذاری شخ‬
‫پ‪،‬ن کننده باید سوال ذیل را از خود بپرسد‪:‬‬
‫‪ ‬قكل از شروع کدا حادثه خا‬
‫باید انجا شود؟‬
‫‪ ‬کدا حادثه یا حادثا باید ای حادثه خا‬
‫را پیروی کند؟‬
‫‪ ‬کدا فعالیت ها میتوانند همزمان احرا شوند؟‬
‫دیاگرا شكکه ‪: Network Diagram‬‬
‫دیاگرا شكکه یک نما یش گرافیکی از ترتیب نمودن فعالیت های مختلف شامل دریک پاروژه و ارتكااط بای‬
‫فعالیت ها میكاشد‪ .‬در دیاگرا‬
‫بخش های مختلف کار دریک دساته نشاان داده شاده کاه بایاد اجارا شاوند‪ .‬باه‬
‫شکل عرفی اولی تیر یاتیرها از سمت چپ شروع شده وبحرف راست شكکه توسعه میابند‪.‬‬
‫شکل‬
‫‪Page 49‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫منحق شكکه ‪ : Network logic‬منحق شكکه مشخ‬
‫کننده وابستگی تخنیکی بی فعالیت ها میكاشد‪ .‬شكکه‬
‫های خو انعکاس دهنده م وثریت اقتصادی پروژه دردرازمد میكاشد‪ .‬منحاق شاكکه درشاکل ‪ 6 -1‬نشاان‬
‫داده شده است‪.‬‬
‫فعالیت ‪ A‬باید قكل از شروع فعالیت ‪ B‬تکمیل شده باشد‪.‬‬
‫انوع حادثا ‪: Types of Events‬‬
‫حادثا قرارذیل صنف بندی میشود‪:‬‬
‫‪ .1‬حادثه عقكی ‪Tail event‬‬
‫‪ .2‬حادثه جلوی ‪Head event‬‬
‫‪ .3‬حادثه دو گانه ‪Dual role event‬‬
‫‪ .4‬حادثه پیوسته ویکجائی ‪Burst and merge event‬‬
‫‪.1‬‬
‫حادثه عقكی ‪ : Tail event‬حادثه که نشان دهنده شروع یک فعالیت باشد حادثه عقكی گفتاه میشاود‪.‬‬
‫طوریکه در شکل ‪ 6-2‬حادثه ‪ 1‬نشان دهنده شروع فعالیت ‪ A‬میكاشاد وبناا حادثاه عقكای فعالیات ‪A‬‬
‫یاد میشود‪ .‬به عی ترتیب حادثه ‪ 2‬بنا حادثه عقكی فعالیتهای ‪ D,C,B‬یاد میشاود زیارا نشاان دهناده‬
‫شروع فعالیت های ‪ C B‬و ‪ D‬میكاشد‪.‬‬
‫‪.2‬‬
‫حادثاه جلاوی ‪ : Head event‬حادثاه کاه نشاان دهناده خاتم یاک فعالیات باشاد بناا حادثاه جلاوی یااد‬
‫میشود‪ .‬درشکل ‪ 6 -2‬حادثه ‪ 2‬بنا حادثه جلوی فعالیت ‪ A‬یاد میشود زیرا نشاان دهناده خاتم فعالیات‬
‫‪ A‬میكاشد‪ .‬به عی ترتیب حادثا ‪ 4 3‬و‪ 5‬حادثا جلوی فعالیت های ‪ C B‬و ‪ D‬میكاشد‪.‬‬
‫شکل‬
‫‪.3‬‬
‫حواد دوروله یا دوگانه ‪ : Dual role events‬هرگاه یک حادثاه نشاان دهناده حادثاه عقكای بارای‬
‫یک فعالیت ونشان دهنده حادثه جلوی برای فعالیت دیگر باشد ای گونه روخداد هاا را بناا حاواد‬
‫دوگانه یاد میکنند‪ .‬درشکل ‪ 6-2‬حادثه ‪ 2‬را بنا حادثه دوگانه یاد میکنند‪.‬‬
‫‪.4‬‬
‫حادثه پیوسته ‪ : Burst event‬دریک دیاگرا ؛ گره که از آن یک تعداد فعالیت ها بیرون شاده بناا‬
‫حادثه یکجائی یا گره پیوسته یاد میشود‪.‬‬
‫شکل‪ 6-3‬و‪6-4‬‬
‫‪5‬‬
‫‪6‬‬
‫‪8‬‬
‫‪Page 50‬‬
‫حادثه یکجائی‬
‫‪2‬‬
‫‪7‬‬
‫‪1‬‬
‫‪3‬‬
‫‪4‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫حادثه پیوسته‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫شکل ‪ 6-4‬حادثه یکجائی‬
‫‪.5‬‬
‫شکل ‪ 6-3‬حادثه پیوسته‬
‫بناا گاره‬
‫‪ : MergedMerge‬دریک دیاگرا گره که فعالیت ها باه آن تقاار میکنناد‬
‫‪eventevent‬‬
‫حادثه یکجائی‬
‫‪Burst event‬‬
‫یکجائی یا حادثه یکجائی یاد میشود‪.‬‬
‫‪.6‬‬
‫حادثه بعدی ‪ : Successor event‬حادثه که در ترتیب خود یک حادثه مشخ‬
‫تعقیب میکند بنا حادثه بعدی یا حاده خلفی همان رویداد خاا‬
‫دیگر را دراجارا‬
‫یااد میشاود‪ .‬حادثاه ‪ 2‬در شاکل ‪6-2‬‬
‫بنا حادثه خلفی (بعدی) حادثه ‪ 1‬یاد میشود‪.‬‬
‫‪.7‬‬
‫فعالیت های همزمان یا موازی ‪ : Parallel or concurrent activities‬فعالیت های که به شکل‬
‫ه مزمااان انجااا یافتااه ویااا دراجاارا باااهم دیگاار ماارتكط باشااند بنااا فعالیاات هااای مااوازی یاااد میشااوند‪.‬‬
‫طوریکه درشکل ‪ 6-2‬نشان داده شده است فعالیت های ‪ C B‬و ‪ D‬میتوانند بعد از خاتم فعالیات ‪A‬‬
‫همزمان اجرا شوند‪ .‬لذا فعالیت های ‪ C B‬و ‪ D‬را بنا فعالیت های موازی یاد میکنند‪.‬‬
‫‪.8‬‬
‫فعالیت های مسلسل ‪ : Serial activities‬فعالیت های که بحور مداو بعد از ختم یاک دیگار اجارا‬
‫شوند بنا فعالیت های مسلسل یاد میشوند‪ .‬طوریکه درشاکل ‪ 6-7‬نشاان داده شاده اسات فعالیات ‪C‬‬
‫فقااط بعااد از تکمیاال شاادن فعالیاات هااای ‪ B‬و ‪ A‬شااروع شااده میتوانااد‪.‬فعالیت ‪ C‬قكاال از تکمیاال شاادن‬
‫فعالیت ‪ B‬و فعالیت ‪ B‬قكل از ختم فعالیت ‪ A‬شروع شده نمیتواند‪.‬‬
‫محدودیت های درایجاد شكکه ‪: Constraints in the development of a network‬‬
‫بعد از تکمیل نمودن لیست فعالیت های یک پروژه باید ارتكاط بی فعالیت ها تعیای شاود‪ .‬درجریاان ترتیاب‬
‫نمودن محدودیت های معیی در ساختار فزیکی دسترسی به مناب‬
‫تجهیزا‬
‫کارگر ایمینای و جنكاه‬
‫های م‪،‬حظا ومدیریت ممک تحمیل شوند‪ .‬ای محدودیت قابل ذکر است‪.‬‬
‫پن نوع محدودیت احتمالی قرارذیل است‪:‬‬
‫‪ ‬محدودیت های فزیکی‬
‫‪ ‬محدودیت های ایمینی‬
‫‪ ‬محدودیت های مناب‬
‫‪ ‬محدودیت های کارگر‬
‫‪ ‬محدویت های مدیریتی‬
‫‪Page 51‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫محدودیت های فزیکی ‪: Physical constraints‬‬
‫دربعضی شرایط ممک بعضی محدودیت ها برای شاروع یاک فعالیات مشاخ‬
‫مشخ‬
‫موجاود باشاد وایا فعالیات‬
‫شاید سكب محدودیت برای شروع فعالیت های دیگر که مربوط به آن است گردد‪.‬‬
‫درلیست فعالیت ها هرفعالیت باید محابق سه سوال ذیل جابجا گردد‪:‬‬
‫‪ -a‬کدا فعالیت باید قكل از ای فعالیت اجرا شود؟‬
‫‪ -b‬کدا فعالیت باید ای فعالیت را پیروی کند؟‬
‫‪ -c‬کدا فعالیت باید همزمان باای فعالیت اجرا شود؟‬
‫برای مثال کانکریت ریز درگادر یک سقف نمیتواند قكل از نصب نمودن قالب ها وجابجاای مکمال سایه هاا‬
‫اجرا شود‪ .‬بعد از جابجائی سیه ها در موقعیات شاان کانکریات ریازی شاروع خواهاد شاد‪ .‬شاكکه آن درذیال‬
‫نشان داده شده است ‪.‬‬
‫شکل ‪6-8‬‬
‫محدودیت های مناب ‪: Resources constraints‬‬
‫محدودیت مناب وقتی رخ میدهد که منااب ساكب تااخیر شاود‪ .‬طوریکاه تجهیازا لزمای بارای یاک فعالیات‬
‫درزمان مشخ‬
‫مشخ‬
‫قابل دسترس نكاشد‪ .‬درجریان ای مد زمان فعالیت های مشخ‬
‫باید باه تااخیر‬
‫بیافتد تا تجهیزا مورد نیاز قابل دسترس شوند وبعضی فعالیت های همزمان دیگر باید اجرا شوند‪.‬‬
‫خحا ها در شكکه ‪: Errors in Network‬‬
‫بعضی اوقا درهنگا ترسیم شاكکه خحاهاای درشاكکه ظااهر میشاوند کاه میتوانناد خحاهاای سااختاری ویاا‬
‫تصوری باشند‪.‬‬
‫‪ -1‬خحاهای ساختاری ‪ : Construction errors‬خحاهای ساختاری به دو نوع ذیل میكاشند‪:‬‬
‫‪ -A‬خحای حلقوی ‪ : Looping errors‬بعضا درشرایط ناممک به علت غلحی های ساختاری درجهت‬
‫تیرها شكکه به شکل یک حلقه توسعه خواهدیافت محابق شکل ‪6-9‬‬
‫شکل‬
‫‪ -B‬خحای آویزان ‪ : Dangling errors‬ای خحا از اثار آویازان شادن یاک فعالیات کاه ماد آن باالی‬
‫زمان تما شد پروژه تاثیر نداشته باشاد رخ میدهاد‪ .‬در حقیقات یاک پاروژه وقتای تکمیال میشاود کاه‬
‫‪Page 52‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫تما فعالیت های آن تکمیل شده باشد‪ .‬اما مد فعالیت ‪ C‬بالی پروژه کدا تاثیری نادارد قرارشاکل‬
‫‪6-10‬‬
‫شکل‬
‫‪ -2‬خحای تصوری ‪ : Conceptual error‬ای غلحی بنا غلحی چرخ واگونی نیز یاد میشود ( شاکل‬
‫‪ )6-11‬هرکدا از فعالیت های ‪ Q P‬و ‪ R‬نمیتوانند قكل از تکمیل شدن فعالیت های ‪ N M‬و ‪O‬‬
‫شروع شوند‪ .‬اما درحقیقت ای شرایط موجود نیست‪.‬‬
‫شکل‬
‫فعالیت های نمایشی ‪: Dummy Activities‬‬
‫ای یک عملیا غیر واقعی درشا كکه میكاشاد‪ .‬ایا عملیاا ناه ضارور باه زماان دارناد وناه کادا منكا را‬
‫مصرف میکنناد‪ .‬در حقیقات ایا یاک وسایله اسات کاه وابساتگی بای عملیاا را نشاان میدهاد‪ .‬فعالیات هاای‬
‫نمایشای عمومااا توسااط تیرهااای نقحااه چاای محاابق شااکل ‪ 6-12‬نشااان داده میشااود‪ .‬هاادف اساساای ار اسااتفاده‬
‫نمودن فعالیت های نمایشی عكار از نشان دادن روابط منحقی بی فعالیت ها میكاشد‪ .‬درشکل ‪ 6-12‬چهار‬
‫فعالیت ‪ OPQR‬نشان داده شده است که فعالیت های ‪ O‬و ‪ P‬میتوانناد همزماان شاروع شاوند‪ .‬اماا فعالیات ‪R‬‬
‫نمیتواد قكل ازتکمیل شدن فعالیت ‪ O‬شروع شود ‪ .‬ای ارتكاط داخلی توسط فعالیت نمایشی (‪ )2-3‬توسط تیر‬
‫نقحه چی نشان داده شده است‪.‬‬
‫شکل‬
‫استفاده از فعالیت نمایشی دریک شكکه برای دوهدف ذیل صور میگیرد‪:‬‬
‫‪ .1‬هدف دستوری (تصحیحی) ‪Grammatical purpose‬‬
‫‪ .2‬هدف منحقی ‪Logical purpose‬‬
‫‪ .1‬هدف دساتوری ‪ : Grammatical purpose‬دری پاروژه بعضای اوقاا شارایط رخ میدهاد کاه دو‬
‫فعالیاات دارای عا ی نقحااه شااروع وخااتم باشااد‪ .‬درچناای شاارایط وقتاای کااه از شااكکه باارای محاسااكا‬
‫استفاده گردد تشخی‬
‫وشناسائی ای یگانگی ازبی رفته وبعضی ناسازگاری ها وخحاهاا بوجاود‬
‫میآید که باید از فعالیت های نمایشی استفاه شود‪ .‬دوفعالیت نمیتواناد دارای عای نقحاه شاروع وخاتم‬
‫باشد‪ .‬لذا برای نشان دادن شکل درست آن باید ازمدل استفاده شود‪ .‬محابق شکل ذیل‪:‬‬
‫شکل‬
‫‪Page 53‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ .2‬هدف منحقی ‪ : Logical purpose‬فعالیات هاای نمایشای هام چناان بارای نشاان دادن منحاق شاكکه‬
‫وقتی که یک فعالیت دربی دو لیست از عملیا که باهم موازی درحرکت اند موجود باشد‪ .‬قسمیکه‬
‫درشکل ‪ 6-15a‬م‪،‬حظه میکنید‪.‬‬
‫وظایف مدل ها ‪: Functions of Dummies‬‬
‫‪ ‬مدل ها منحق دیاگرا شكکه را به شکل مکمل حفظ میکنند‪.‬‬
‫‪ ‬مدل ها سیستم شماره گذاری یگانه شكکه را حفظ میکنند‪.‬‬
‫قوانی ترسیم شكکه‪:‬‬
‫برای ترسیم شكکه قوانی آن به اساس مفاهم عمومی استوار میكاشد هنگاا ترسایم شاكکه بایاد نکاا ذیال‬
‫را درنظرداشت‪:‬‬
‫‪ .1‬درشكکه باید فقط یک گره ابتدائی موجود باشد که تیرها ازآن خارج شوند‪.‬‬
‫‪ .2‬درشكکه فقط یک گره نهائی موجودباشد که تیرهای ورودی دارد‪.‬‬
‫‪ .3‬هیچ فعالیت قكل از واق شدن حادثه عقكی آن شروع شده نمیتواند‪.‬‬
‫‪ .4‬یک حادثه نمیتواند واقا شاود مگار اینکاه تماا فعالیات هاای کاه بحارف آن درحرکات اسات تکیمال‬
‫گردد‪.‬‬
‫‪ .5‬یک حادثه نمیتواند دومرتكه واق شود‪ .‬درشكکه کادا حلقاه باه طارف حادثاه قكلای رخ داده نمیتواناد‪.‬‬
‫هیچ حادثه برای روخدادنش به روخداد وتکمیل شدن کدا حادثه دیگر ضرور ندارد‪.‬‬
‫شکل‬
‫‪ .6‬شكکه نكاید بغیر از گره نهائی دارای کدا ختم مرده باشد‪ .‬فقط گره نهائی تیرهای دخولی دارد‪ .‬بایاد‬
‫فقط یک گاره نهاائی موجاود باشاد ‪ .‬هرگااه بیشاتر ازیاک گاره نهاائی موجودباشاد شاكکه غلاط اسات‪.‬‬
‫قرارشکل ‪6-17‬‬
‫شکل‬
‫‪ .7‬تعداد تیرها باید مساوی به تعداد فعالیت ها دریک پروژه باشد‬
‫‪ .8‬شكکه باید طوری ترسیم گردد که تما فعالیت ها برای رسیدن به هدف نهائی تکمیل گردد‪.‬‬
‫‪ .9‬تما محدودیت ها وارتكاط باید توسط مدل به شکل مناسب درشكکه نشان داده شود‪.‬‬
‫‪ .10‬راس تیر نشان دهنده جهت پیشرفت کار درشكکه میكاشد که باید خط مستقیم باشد‪ .‬شکل ‪6-18a‬‬
‫‪Page 54‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪ .11‬تیرهای که درشكکه استفاده میشوند وکتاور نمیكاشاند لاذا طاول آنهاا نشاان دهناده زماان ومنكا ماورد‬
‫ض رور برای انجا فعالیت نمیكاشد‪ .‬کدا ارتكاط بای طاول تیار وزماان یاا منااب ماورد ضارور‬
‫فعالیت موجود نمیكاشد‪ .‬شکل ‪6-18b‬‬
‫شکل‬
‫مثال ‪ :‬برای اعمار یک دیوار استنادی کانکریتی فقط دو گرو که یکی برای نصب نمودن قالب ها ودیگر‬
‫برای کانکریت ریزی وتکمیل نمودن قابل دسترس اسات‪ .‬شاكکه ایا کاار را بااساتفاده از مادل (‪)Dummy‬‬
‫ترسیم نمائشد‪.‬‬
‫حل ‪ :‬ای یک حقیقت است که قكل از ریخت نمودن کانکریت قالب ها باید نصاب وتکمیال گاردد‪ .‬پروساه آن‬
‫درشکل ‪ 6-19‬نشان داده شده است‪.‬‬
‫در شکل حروف ‪ ABC‬نشان دهنده فعالیت های قالب بندی میكاشد وحاروف ‪ LMN‬نشاان دهناده کانکریات‬
‫ریزی میكاشد‪.‬‬
‫‪.i‬‬
‫قكل از همه تیم قالب کار بعد از تکمیل نمودن نصب قالب ها درقسمت ‪ 1-2‬به نقحه ‪ 4‬خواهد آمد‪.‬‬
‫‪.ii‬‬
‫حال تیم دیگر کانکریت ریزی را درقسمت ‪ 1-2‬شروع میکنند‪ ( .‬درفعالیت ‪)A‬‬
‫‪.iii‬‬
‫درجریان کانکریت ریزی درقسمت های ‪ 1-2‬تیم قالاب بناد کارهاای ‪ 4-5‬را تکمیال خوهناد کارد‪.‬‬
‫درجریان تکمیل شدن قالب بندی در ‪ 2-3‬کانکریت ریزی در ‪ 4-5‬تکمیل میشود‪.‬‬
‫‪.iv‬‬
‫بعد از تکمیل شدن قالاب بنادی در ‪ 2-3‬تایم قالاب بناد باه (‪ )5-6‬آماده و اینجاا کاار میکنناد‪ .‬درعای‬
‫زمان تیم کانکریت درقسمت ‪ 2-3‬کار خواهند نمود‪.‬‬
‫شکل‬
‫اوسط اخت‪،‬ف وانحرافا ستندرد ‪Mean Variance and standard deviations‬‬
‫اوسط زمان ‪ :Mean time‬عكار از مجموعه الجكری زمان است کاه توساط فعالیات هاای مختلاف گرفتاه‬
‫میشود تقسیم بر تعداد فعالیت ها وتوسط‬
‫نشان داده میشود‪.‬‬
‫)‪(6.1‬‬
‫انحراف‬
‫عكار از تفاو زمان (‪ )t‬وزمان اوسط میكاشد‪.‬‬
‫)‪(6.2‬‬
‫اخاات‪،‬ف ‪ : Variance‬عكااار از مرب ا اوسااط انحااراف میكاشااد‪ .‬وتوسااط‬
‫نشااان داده میشااود‪ .‬اخاات‪،‬ف‬
‫معمول برای محاسكا آماری جهت محاسكه تغییر پذیری تقسیما صور میگیرد‪.‬‬
‫‪Page 55‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫)‪(6.3‬‬
‫قیمت اخت‪،‬ف هرگزمنفی بوده نمیتواند زیرا از مرب انحراف بدست می آید‪ .‬وهم چنان قیمات آن صافر نیاز‬
‫بوده نمیتواند تا اینکه هرکدا از انحرافا صفر شود‪.‬‬
‫مسیر بحرانی ‪: Critical Path‬‬
‫مساایر بحراناای درشااكکه عكااار از دورتااری مساایر اساات کااه حادثااه اولاای ونهااائی را باااهم وصاال‬
‫میسااازد‪ .‬تمااا حااواد کااه درمساایربحرانی بااه شااکل بحراناای بم‪،‬حظااه رساایده و طااوری معلااو میشااوند کااه‬
‫هرگونه تاخیر در رخدادن آن ها سكب به تعویق افتادن زمان تکمیل شادن پاروژه خوهاد شاد‪ .‬مسایر بحرانای‬
‫عموما توسط یک خط ضخیم درشكکه نشان داده میشود‪.‬‬
‫مثال‪ :‬مسیربحرانی را درشكکه ذیل محاسكه نمائید‪:‬‬
‫شکل‬
‫مسیربحرانی (‪ )CP‬میكاشد = ‪ 69‬روز‬
‫زمان لزمی برای فعالیت ها درسلسله ها ‪: Expected time for activities in series‬‬
‫دریااک شااكکه اگاار چناادی فعالیاات بااه شااکل سلسااله وار موجااود باشااد زمااان لزماای باارای آنهااا عكااار از‬
‫مجموعه زمان لزمی برای هر فعالیت میكاشد ‪ . ) ( .‬به شکل متناو‬
‫زمان خوشاكینانه ( ‪Optimistic‬‬
‫‪ ) ( )time‬زمان احتمالی ( ) وزمان ( ‪ ) ( )Pessimistic‬در مسیر به شاکل حاصال جما محاساكه‬
‫شده وبه ترتیب ( ) توسط فورمول ذیل محاسكه میشود‪:‬‬
‫‪Page 56‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪The processes of these knowledge areas are described by their inputs, tools and‬‬
‫‪techniques, and outputs. The PMBOK also emphasizes the interaction and‬‬
‫‪interdependence between different process groups. For example, the outputs from‬‬
‫‪.one process may be used by one or more other processes as inputs‬‬
‫‪The Project Management Framework embodies a project life cycle and five major‬‬
‫‪project management Process Groups:‬‬
‫‪Initiating. .1‬‬
‫‪Planning. .2‬‬
‫‪Executing. .3‬‬
‫‪Monitoring and Controlling. .4‬‬
‫‪Closing. .5‬‬
‫‪Encompassing a total of 42 processes.‬‬
‫هنگاااااااااام طرحریااااااااازی یاااااااااب پااااااااارو ه و تن ااااااااایم برناماااااااااه زمانبنااااااااادی آن باااااااااه نکاااااااااات زیااااااااار توجاااااااااه نماییاااااااااد‪:‬‬
‫‪ 1‬فعالیت های شروع پرو ه (ابالغ قرارداد) و پایان پرو ه (تصویب توسط کارفرما) را به صورت رویداد )‪ (milestone‬در‬‫ن اااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااار بگیریااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااد‪.‬‬
‫نماییااااااااااااااد‪.‬‬
‫‪ 2-‬تاااااااااااااااری شااااااااااااااروع و پایااااااااااااااان پاااااااااااااارو ه را باااااااااااااار حسااااااااااااااب قاااااااااااااارارداد مشااااااااااااااخ‬
‫‪3‬فعالیت های برنامه زمانبندی پرو ه را به گونه ای تعیین نمایید که شرح خدمات پرو ه و شرایط عمومی و خصوصی پیمان‬‫را باااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااه صاااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااورت کامااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااال پوشااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااا‬
‫دهاااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااد‪.‬‬
‫‪ 4-‬درصاااااد زماااااانی و فیزیکااااای پااااارو ه را باااااه بررسااااای نتاااااای پااااارو ه توساااااط کارفرماااااا اختصاااااا‬
‫‪15‬‬
‫‪ 5‬برای فعالیت هاای سرپرساتی پارو ه‪ ،‬برناماه ریازی و کنتارل پارو ه‪ ،‬تهیاه گازار‬‫گذاری پرو ه و محصوالت آن‪ ،‬تدوین گزار‬
‫دهیاااااد‪.‬‬
‫ماهاناه پیشارفت کاار‪ ،‬تصادی و صاحه‬
‫تجربیات پرو ه که از جملاه فعالیات هاای عماومی هار پارو ه ای هساتند برناماه‬
‫زمانبناااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااادی داشااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااته باشااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااید‪.‬‬
‫‪ 6‬فعالیااات هاااای مسااایر بحرانااای (طاااوالنی تااارین مسااایر زماااانی در شااابکه پااارو ه )را بطاااور شاااخا‬‫‪7-‬منحناااااااااای زمااااااااااان‪-‬پیشااااااااارفت فیزیکاااااااااای پاااااااااارو ه‬
‫)‪(S-Curve‬‬
‫مشاااخ‬
‫نماییاااد‪.‬‬
‫را ترساااااااااایم و کنتاااااااااارل نماییااااااااااد‪.‬‬
‫‪ 8‬درساااااااااااااااااااااااااتی نماااااااااااااااااااااااااودار شااااااااااااااااااااااااابکه پااااااااااااااااااااااااارو ه را کنتااااااااااااااااااااااااارل نماییاااااااااااااااااااااااااد‪.‬‬‫‪ 9‬هنگااااااااااام تعیااااااااااین درصااااااااااد وزناااااااااای فعالیاااااااااات هااااااااااا از ن اااااااااارات ماااااااااادیر پاااااااااارو ه اسااااااااااتخاده نماییااااااااااد‪.‬‬‫‪ 10-‬در هنگام تعیین جزییات برنامه زمانبندی پرو ه‪ ،‬نخر‪/‬ساعت مورد نیاز هر فعالیت را به تخکیب منابع انسانی پرو ه باه دو‬
‫‪Page 57‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫صااااورت دفتااااری و میاااادانی مشااااخ‬
‫نمااااوده و باااارای فعالیاااات هااااای باااارون سااااپاری شااااده‪ ،‬نیااااز نخر‪/‬ساااااعت تعیااااین نماییااااد‪.‬‬
‫‪ 11-‬تااااااااری و شاااااااماره هاااااااای تن ااااااایم اولیاااااااه و باااااااه روزآوری برناماااااااه زمانبنااااااادی پااااااارو ه را مشاااااااخ‬
‫نماییاااااااد‪.‬‬
‫‪12‬برنامه زمانبندی اولیه )‪ ( Base line‬را به تایید مدیر و سایر ذینخعان پرو ه رسانده و یب نسخه تایید شاده آن را نگهاداری‬‫نماییاااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااد‪.‬‬
‫‪ 13-‬هزینه های نخر‪/‬ساعت پی‬
‫بینی شاده پارو ه‪ ،‬باالساری و ساود پارو ه را باا حا الزحماه قارارداد منایساه و کنتارل نماییاد‪.‬‬
‫‪14‬برنامه زمانبندی پرو ه را به صورت مستمر به روز آوری نمایید‪.‬‬‫مایلاتون یا رویداد (‪Milestone‬‬
‫مایلستون ها وقایع پروژه می باشند‪ .‬معموال وقایع مهم پروژه را در برنامه پروژه نشان می دهند و آنرا در حین طول پروژه کنترل می کنند‪ .‬از جمله‬
‫مایلستون های مهم می توان به موارد زیر اشاره کرد‪:‬‬
‫تحویل زمین‬
‫اخذ پیش پرداخت‬
‫اخذ اطالعات پایه پروژه‬
‫رسیدن اجناس به گمرک‬
‫اتمام تحویل موقت‬
‫معموال مایلستون ها مدت زمان برابر یا صفر دارند‪ .‬با این حال برخی از نرم افزارهای برنامه ریززی پزروژهم مایلسزتون بزا مزدت بزرگتزر از صزفر را نیزز‬
‫شامل می شوند‪ .‬در این صورت این بازه شامل وقایع مهمی از پروژه است‪.‬‬
‫شدبكه هداا احتمدالرو روش و مادیر بحراندر و نمدودار گاندت در مددیریت پدروژه ‪– Gantt‬‬
‫‪Pert CPM‬‬
‫شككه هاي احتمالي روش مسیر بحراني و نمودار گانت‬
‫قكاال ار تاا‪،‬ش جهاات اسااتفاده از ایا اباازار (‪ CPM Pert‬و ‪ )Gantt‬اطاعااا پااروژه بایااد از طریااق معینااي جم ا آوري شااده‬
‫باشند‪ .‬لذا لز است یك توضی پایه اي و اساسي در مورد قد هاي ارتكاطي ابتدایي كار داده شود‪.‬‬
‫فرایند طراحي یك پروژه شامل مراحل زیر است‪:‬‬
‫‪-1‬مشخ‬
‫كردن تاریه شروع پروژه‬
‫‪-2‬مشخ‬
‫كردن روز تكمیل پروژه‬
‫‪-3‬انتخا كردن روش و شیوه هاي اجراي پروژه و طول عمر استفاده از پروژه‪.‬‬
‫‪Page 58‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪-4‬مشخ‬
‫كردن حوزه و میزان وسعت پروژه در دوره و مرحلة انتخا شدة روش اجراي پروژه و طول عمر پروژه‬
‫‪-5‬مشخ‬
‫كردن با انتخا روش هایي كه جهت مرور پروژه مورد استفاده قرار مي گیرند‪.‬‬
‫‪-6‬مشخ‬
‫كردن و از پیش تعیی كردن نقاط عحف یا تاریه هاي بحراني پروژه كه باید به آنها پرداخت و رسیدگي كرد‪.‬‬
‫‪-7‬لیست كردن فعالیتها با دورة پروژه در رابحه با اینكه هركدا از آنها باید سر موق به پایان رسند‪.‬‬
‫‪-8‬برآورده كردن تعداد پرسنل لز براي به پایان رساندن هر فعالیت‬
‫‪-9‬برآورد كردن پرسنل آماده به كار جهت به پایان رسانیدن هر فعالیت‬
‫‪-10‬مشخ‬
‫كردن سح مهار مورد نیاز جهت تشكیل دادن هر فعالیت‪.‬‬
‫‪-11‬مشخ‬
‫كردن وابستگي ها و پیش نیازي هاي هر پروژه‪.‬‬
‫كدا فعالیت ها مي توانند بحور موازي و هم زمان انجا شوند؟‬‫شروع كدا فعالیتها مستلز تكمیل فعالیتهاي دیگر است‪:‬‬‫‪-12‬نقاط كنترلي و نقاط بازدید و مورد مرور پروژه‬
‫‪-13‬تشكیل دادن برآورد هزینة اجراي پروژه و تحلیل هزینه – مناف ‪.‬‬
‫توسعة طرح یك پروژه مستلز داشت دقات باال و در جزئیاا هماة فعالیتهاایي اسات كاه شاامل ماي شاودو مقادار زمااني كاه‬
‫براي مد زمان طول انجا هر فعالیت تخمی زده است وابستگي هاي میان ای فعالیتها و توالي زماني كه ای فعالیتها بایاد‬
‫به اجرا درایند به ع‪،‬وه آماده بودن مناب باید مشخ‬
‫گردد تا هر فعالیت با مجموعه فعالیتها جهت اختصا‬
‫به كاار گرفتاه‬
‫شود‪.‬‬
‫یك روش مورد استفاده براي توسعه لیست فعالیتها خلق كردن چیزي است كه به تجزیة ساختار كار معروف است‪.‬‬
‫ی تعریف‪:‬‬
‫تفكیك ساختار )‪ :(WBS‬یك انح‪،‬ل و مت‪،‬شي كردن سلسله مراتب و یا تجزیة یك پروژه یاا فعالیات اصالي باه مراحال متاوالي‬
‫است كه در آن هر مرحله یك تجزیه كاملتر از قكلي است‪ .‬در شكل نهایي یك ‪ WSB‬در سااختار و چیادمان بسایار شاكیه طارح‬
‫اصلي است‪ .‬هر مورد در یك مرحلة خا‬
‫از ‪ WBS‬متوالیا ا شماره گذاري شاده اسات (باراي مثاال‪ 10 :‬و ‪ 10‬و ‪ 30‬و ‪ 40‬و‬
‫‪ )50‬هار ماورد در مرحلاة بعادي در طاي شامارة منشااء اصاالي خاود شاماره گاذاري شاده اسات‪( .‬باراي مثااال ‪ 10/1‬و ‪ 10/2‬و‬
‫‪ 10/3‬و ‪ WBS )10/4‬ممك ا اساات در شااكل یااك دیاااگرا كشاایده شااود‪( .‬چنانچااه ابزارهاااي خودكااار آماااده باشااند‪ ).‬یااا در یااك‬
‫نمودار شكیه كشیدن یك طرح‪.‬‬
‫‪ WBS‬با دو فعالیت رو یهم رفته شروع مي شود كه نمایندة كلیت كارهایي هستند كه پروژه را تشكیل مي دهند‪ .‬ای نا طارح‬
‫پروژه ‪ WBS‬مي شود‪ .‬استفاده از روش كار یا طول عمر مسیستم (تحلیل طراحاي و اساكا تكمیال) بعناوان یاك راهنماا قاد‬
‫مي گذارد پروژه به قد هاي اصلي اش تقسیم شده است‪ .‬اولی مرحلة پروژه وارد كاردن اط‪،‬عاا اسات‪ .‬مرحلاة دو اصالي‬
‫تحلیلي است كه پیرو طراحي ترسیم تست كردن تكمیل و پیگیري دقیق انجا وظایف است‪ .‬هركادا از ایا مراحال بایاد باه‬
‫مرحلة بعدي جزئیاتش شكسته شوند و هركدا از آنها بازهم به مراحل كاملتر جزئیا‬
‫تا به یك فعالیات قابال مادیریت برساد‪.‬‬
‫اولی ‪ WBS‬براي طول عمر پروژه به ای صور خواهد بود‪.‬‬
‫‪Page 59‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫توصیف فعالیت‬
‫شمارة ‪WBS‬‬
‫وارد كردن اط‪،‬عا پروژه‬
‫‪1.0‬‬
‫طرح كردن نقشه پروژه‬
‫‪1.1‬‬
‫مرحله آنالیز و تحلیل‬
‫‪2.0‬‬
‫گزارشا استفاده كنندة نقشه‬
‫‪2.1‬‬
‫گزارشا استفاده كننده جدول‬
‫‪2.2‬‬
‫امتحان و آزمایش‬
‫‪3.0‬‬
‫طراحي‬
‫‪4.0‬‬
‫تست كردن‬
‫‪5.0‬‬
‫ماااااي شاااااوند‪ .‬هركااااادا از ایااااا‬
‫تكمیل كردن‬
‫‪6.0‬‬
‫«زیرفعالیتهاا» داراي یاك شاامارة‬
‫مرور پیگیري انجا وظایف‬
‫‪7.0‬‬
‫دوقساااامتي هسااااتند‪ :‬قساااامت اول‬
‫فعالیاات هاااي هاار مرحلااه كاااملتر‬
‫متااااااوالي از جزئیااااااا شااااااماره‬
‫گذاري شده اند تاا فعاالیتي كاه از‬
‫آن سرچشاااااامه مااااااي گیرنااااااد را‬
‫ماانعك‬
‫كننااد‪ .‬لااذا اولاای مرحلااة‬
‫هر فعالیت بصاور ‪ 1/0‬و ‪2/0‬‬
‫و ‪ 3/0‬و الي آخر شاماره گاذاري‬
‫نشان دهندة فعالیت سرمنشاء است و قسمت دو شمارة خود زیرفعالیت است‪ .‬مانند ‪ 1/1‬و ‪ 1/2‬یا ‪ 1/3‬و مانند اینها به نوبت‬
‫مت‪،‬شي شده یا تجزیه شده به فعالیت هااي تركیاب كنناده (اجازاء فعالیات) هار جازء یاك شاماره را دریافات ماي كناد كاه شاامل‬
‫شمارة منشاء اصلي آن بع‪،‬وة شمارة فردي خودش است‪.‬‬
‫ی تعریف‪:‬‬
‫یك فعالیت قابل مدیریت فعالیتي است كه در آن نتای مورد انتظار به راحتي قابل تشخی‬
‫باشند‪.‬‬
‫موفقیت مردود شدن و یا كامل شدن فعالیت به راحتي قابل تعیای و تحقاق بخشایدن باشاند‪ .‬زماان تكمیال فعالیات بساادگي قابال‬
‫تعیی باشد و مناب مورد نیاز فعالیت به راحتي قابل تعیی و تعریف شده باشند‪.‬‬
‫‪PERT‬‬
‫نمودارهاي تكنیك مورد ارزیابي برنامه )‪ (TERT‬كارها مد زمان و اط‪،‬عا وابستگي را رسم مي نمایناد‪ .‬هار نماودار‬
‫با وارد كردن یك گره كه اولی كار یاا كارهاا از آن سرچشامه ماي گیرناد شاروع ماي شاود‪ .‬اگار كارهااي متعادد در یاك زماان‬
‫شروع شوند همة آنها از گره یا شاخه شروع مي شوند تا از نقحة شروع منشعب مي شوند‪ .‬هر فعالیت با یك خط كه ناا و یاا‬
‫معرف طول دوره آن تعداد افراد استخدا شده براي آن و در برخي موارد امضاي مختصر پرسنلي كه استخدا شده اند را‬
‫معی مي كند نشان داده مي شود‪ .‬انتهاي دیگر خط فعالیت به یك گروه دیگر یا شروع یك زمان شناور كه وقات انتظاار بای‬
‫كارها است را تعیی مي كند منتهي مي شود‪.‬‬
‫هر فعالیت مرتكط است با كارهاي جانشای‬
‫و بادی طریاق تشاكیل یاك شاككه از گاروه هاا و خحاوط مارتكط ماي دهناد‪ .‬نماودار‬
‫زمای تكمیل خواهد شد كه همة كارهاي نهایي در گره تكمیلي یاك جاا بیایناد‪ .‬هنگامیكاه زماان شاناوري بای انتهااي یاك كاار و‬
‫شروع كار دیگر وجود دارد روش معمول ای است كه خط شكسته یا نقحاه چای ماابی انتهااي فعالیات اول و ابتاداي فعالیات‬
‫وابسته بعدي رسم شود‪.‬‬
‫‪Page 60‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫یك نمودار ‪ PERT‬ممك است چندی كار موازي و هم زمان یا اتصال شككههاي فعالیات هاا داشاته باشاد‪ .‬اگار جاداول پاروژه‬
‫داراي نقاط عحف نقااط كنتارل ماروري (بازنویساي) باشاند (هماة اینهاا قویاا ا در یاك جادول پاروژه معرفاي شاده اناد) نماودار‬
‫‪ PERT‬خاطرنشان مي كند كه همه كارهایي كه به ای نقحه مي آیند به گروه مروري منتهي مي شوند‪ .‬بایاد در اینجاا متاذكر‬
‫شد كه مرورهاي پروژه تصویكها مرورهاي استفاده كننده و غیره هماه وقات ماي برناد‪ .‬ایا وقات هرگاز نكایاد هنگاا ترسایم‬
‫طرح پروژه دست كم گرفته شاود‪ .‬صارف یاك یاا دو هفتاه باراي یاك مارور اماري غیرعاادي نیسات‪ .‬فاراهم آوردن مادیریت و‬
‫تصویكهاي مصرف كننده شاید حتي وقت بیشتري بگیرد‪.‬‬
‫هنگا ترسیم نقشه محم‬
‫شوید كه شامل كارها براي مستند كردن نوشته ها مستند كردن ویرایش نوشات گازارش پاروژه و‬
‫ویرایش و دوباره ایجاد كردن گزارش مي شود‪ .‬ای كارها معمولا وقت گیر هساتند لذا دسات كام نگیریاد كاه چقادر طاول ماي‬
‫كشد تا اینها تكمیل شوند‪.‬‬
‫نمودارهاي ‪ PERT‬معمولا بحور قاعده روي كاغذ طوري كشیده مي شود كه محور افقي نشان دهندة تقسایما پریاود زمااني‬
‫به روزها هفته ها و ماه ها و غیره است‪ .‬اگرچه ای امكان پذیر است كه یك نمودار ‪ PERT‬براي یاك پاروژه دسات نخاورده‬
‫رسم شود تجزیه معمول ای است كه نقشه ها به كوچكتر و بخش هااي معناي دار بیشاتر شكساته شاوند‪ .‬ایا بسایار مثمار ثمار‬
‫است كه نمودارها از نو كشیده شوند به علل مختلف مانند كارهاي حذف شده و تخمی هاي نادرست‪.‬‬
‫بسایاري از نمودارهاااي ‪ PERT‬در نقااط ماارور اصالي خاتمااه پیادا مااي كنناد ماننااد پایاان تحلیاال بسایاري از سااازمانها شااامل‬
‫مرورهاي اوراق مشاركت در مورد دورة عمر پروژه هستند‪ .‬وقتي چنی موردي است هر نمودار در ماورد اوراق مشااركت‬
‫گره خاتمه پیدا مي كند‪.‬‬
‫عرضه اوراق مشاركت مي تواند موجب انعكاس پروژه شود كه طي آن آنهاا ممكا اسات هام مشااركت را افازایش دهناد‪ .‬در‬
‫چنی موردي اكثر مرد باید آگاه باشند یا آنها مشاركت را كاهش مي دهند در چنی موردي مرد كمتري ممكا اسات آكااده‬
‫باشند بدیهي است كه بیشتر یا كمتر مرد بر طول زماني كه مي گیرد تا پروژه كامل شود تأثیر مي گذارد‪.‬‬
‫‪:CPM‬‬
‫نمودارهاي روش مسیر بحراني )‪ (CPM‬شكیه نمودارهاي ‪ PERT‬هستند و گاهي اوقا به ‪ PERT/CPM‬معاروف هساتند‪.‬‬
‫در یك نماودار ‪ CPM‬مسایر بحراناي مشاخ‬
‫اسات‪ .‬یاك مسایر بحراناي مشاخ‬
‫اسات‪ .‬یاك مسایر بحراناي شاامل یاك ساري‬
‫كارهاي وابسته بهم است‪( .‬هر وابستگي به یك پیش نیاز) كه با هم وقت بیشتري مي گیرند تا تكمیل شوند‪.‬‬
‫اگرچه ای بحور نرمال نشده است یك ‪ CPM‬مي تواند چندی مسایر بحراناي مسااوي تعریاف كناد‪ .‬كارهاایي كاه روي مسایر‬
‫بحراني مي افتند باید بعضي طرق مورد توجه قرار گیرند پ‬
‫باید توجه ویژه به آنها صور گیرد‪.‬یك راه حل ای اسات كاه‬
‫كارهاي مسیر بحراني با دو خط كشیده شوند و بجاي یك خط‪.‬‬
‫فعالیت هایي كه روي مسایر بحراناي افتااده اناد بایاد توجاه ویاژه اي دریافات كنناد چاه از طارف مادیر پاروژه و چاه از ساوي‬
‫پرسنل تحت استخدا آنها‪ .‬مسیر بحراني براي یك روش اتخاذ شده ممك است طي پیشرفت پروژه تغییر مكان دهند‪ .‬ای ماي‬
‫تواند زماني رخ دهد كه كارها یا زودتر یا دیرتر از جدول تكمیل شده اند‪ .‬و ای باعث مي شود كه سایر كارها كه ممك است‬
‫هنوز در جدول باشند روي مسیر بحراني بیافتند‪.‬‬
‫‪Page 61‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪GANTT‬‬
‫یك نمودار گانت یك ماتری‬
‫است كه كلیة فعالیت هاایي كاه بایاد اجارا شاوند را روي محاور عماودي لیسات ماي كناد‪ .‬هار خاط‬
‫شامل تعیی تنها یك فعالیت مي شاود كاه معماولا یاك شاماره و یاك اسام اسات‪ .‬در راس محاور افقاي ساتونهایي قارار دارناد كاه‬
‫زمان تخمی زده شده را تعیی مي كنند سح مهار لز جهات اجاراي كاار و ناا شاخ‬
‫اساتخدا شاده باراي كاار باا یاك‬
‫ستون براي هر پریود در طول مد پروژه معلو مي شود‪ .‬هر پریود ممك است در ساعت هاا روزهاا هفتاه هاا ماههاا و‬
‫دیگر واحدهاي زماني فشرده شده باشد‪ .‬در برخي موارد ممك است لز باشد كه ستونهاي پریود نا گاذاري ماي شاوند مانناد‬
‫پریود ‪ 1‬پریود ‪ 2‬و الي آخر‪ .‬بخش گرافیك نمودار گانت شامل یك جعكه افقي باراي هار فعالیات كاه مارتكط باا دورة شاروع و‬
‫دورة پایان است‪ .‬یك پست از ماژیك ها معمولا استفاده مي شود تا شروع و پایان تخمی زده شده و حقیقي را معی كنند‪.‬‬
‫هر جعكه روي یك خط جدا و نا هر شخ‬
‫استخدا شده براي كار روي یك خاط جادا‪ .‬در بسایاري ماوارد وقتاي ایا ناوع از‬
‫طراحي پروژه ها استفاده ميشود یك ردیف سفید بی كارها رها مي شود وقتاي كاه پاروژه در راه اسات ایا ردیاف اساتفاده‬
‫مي شود تا پیشرفت را معی كند كه با یك جعكه دو كه در ستون پریود شروع ماي شاود وقتیكاه كاار واقعاا ا آغااز شاده و اداماه‬
‫پیدا مي كند تا وقتیكه كار واقعا ا تماا شاده اسات معای ماي شاود‪ .‬مقایساه بای شاروع و پایاان تخمای زده شاد و شاروع و پایاان‬
‫حقیقي باید وضعیت پروژه را روي یك مأخذ «فعالیت – به فعالیت» معی كند‪.‬‬
‫مغایر ای روش مستلز یك نماودار كوتااهتر كاه نشاان دهنادة اختصاا‬
‫پرسانل روي یاك مأخاذ «شاخ‬
‫– باه – شاخ‬
‫»‬
‫باشد‪ .‬بریا ای بخش محور عمودي شامل شمارة افرادي مي شود كاه باراي پاروژه اساتخدا شاده اناد و ساتون هاا معای كننادة‬
‫زمان كاري كه سفید رها شده اند مي باشد كه ستون افراد اساتخدا شاده را نشاان ماي دهاد‪ .‬گرافیاك شاامل جعكاة مشاابه كاه در‬
‫نمودار بال نوشته شد مي ش ود و معای ماي كناد كاه شاخ‬
‫‪Page 62‬‬
‫مشاغول كاار كاردن روي فعالیات اسات‪ .‬ارزش ایا نماودار پاایی‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫وقتي معلو مي شود كه زمان شناوري پرسنل پروژه را نشان مي دهد‪ .‬و ای زماني است كه آنها در واق مشغول كار كاردن‬
‫روي پروژه نیستند‬
‫شبكه هاا احتمالر‬
‫پروژه هاي پیچیده نیازمند یك سري فعالیتها هستند‪ .‬برخي از آنها باید بصور متاوالي اجارا شاوند و برخاي دیگار ماي توانناد‬
‫بصور همزمان با فعالیتهاي دیگر اجرا شوند‪ .‬در ای مجموعه از فعالیتهاي سري (متوالي) و موازي (همزمان) ماي توانناد‬
‫بصور یك شككه مدل سازي شوند‪.‬‬
‫در سال ‪ 1957‬روش مسیر بحراني )‪ (CPM‬به شكل یك مدل شككه براي مدیریت پروژه توسعه پیدا كارد‪ CPM .‬یاك روش‬
‫تعیی كننده است كه یك زمان تخمی زده شد را براي هر فعالیت استفاده مي كند‪ .‬گرچه ‪ CPM‬به سادگي قابل در و اساتفاده‬
‫است اما تغییرا زماني كه مي تواناد یاك برخاورد بازر‬
‫در زماان تكمیال یاك پاروژه پیچیاده داشاته باشاد را ماورد بررساي‬
‫قرار نمي دهد‪.‬‬
‫تكنیك ارزیابي و مرور برنامه )‪ (PERT‬یك مدل شككه است كه اجازة یك حالت تصاادفي را در زمانهااي تكمیال فعالیتهاا ماي‬
‫دهد‪ PERT .‬در سال ‪ 1950‬براي پروژة ‪ Navys Polaris‬ایال متحده كه هزاران طرف قرارداد داشت توساعه پیادا كارد‪.‬‬
‫ای روش ظرفیت تقلیل دادن هر دوي زمان و هزینة مورد نیاز براي تكمیل پروژه را دارد‪.‬‬
‫دیاگرا شككه‬
‫در یك پروژه یك فعالیت كاري است كه باید اجرا شود و یك اتفاق نقحة عحفاي اسات كاه تكمیال یاك یاا چناد فعالیات را نشاان‬
‫مي دهد‪ .‬قكل از آنكه یك فعالیت بتواند شروع شود تا تما فعالیتهاي پایش نیااز آن بایاد كامال شاده باشاند مادلهاي شاككة پاروژه‬
‫فعالیت ها و نقاط عحف را روي كمانها و گره ها نشال مي دهند‪ PERT .‬بصور اصلي فعالیت روي كمان شككه باو‪.‬د كاه‬
‫در آن فعالیتهاي خحوط و نقاط عحف روي گره ها نشان داده ماي شادند‪ .‬بعاد از مادتي برخاي از مارد شاروع باه اساتفاده از‬
‫‪ PERT‬بصور شككه فعالیت روي گره كردند‪ .‬براي ای مقاله فر اصلي فعالیت روي بردار را استفاده خواهیم كرد‪.‬‬
‫نمودار ‪ PERT‬ممك است چندی صفحه با تعداد زیادي زیر فعالیت داشته باشد‪ .‬در زیر یك مثال بسیار سااده از یاك دیااگرا‬
‫‪ PERT‬آورده شده است‪.‬‬
‫‪Page 63‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫نقاط عحف بحور كلي شماره گذاري مي شوند چرا كه گره پایان یك فعایات شامارة بزرگتاري نساكت باه گاره شاروع آن دارد‪.‬‬
‫افزایش شماره ها با ‪ 10‬ای اجازه را مي دهد كه موارد جدیاد بادون تغییار در شاماره گاذاري شاككة دسات نخاورده قارار داده‬
‫شوند‪ .‬فعالیتهاي دیاگرا فوق با نوشته هایي نامگذاري شده اند كه انتظار ماي رود دسات نخاورده قارار داده شاوند‪ .‬فعالیتهااي‬
‫دیاگرا فوق را نوشته هایي نامگذاري شده اند كه انتظار مي رود زمان مورد نیاز براي تكمیل فعالیت داشته باشند‪.‬‬
‫طراحي ‪ PERT‬مستلز قد هاي زیر است‪:‬‬
‫‪-1‬مشخ‬
‫كردن فعالیتها و نقاط عحف بحور واض و مشخ‬
‫‪.‬‬
‫‪-2‬تعیی كردن توالي صحی و مناسب فعالیتها‬
‫‪-3‬رسم كردن یك دیاگرا شككه‬
‫‪-4‬تخمی زدن زمان مورد نیاز براي هر فعالیت‬
‫‪-5‬تعیی كردن مسیر بحراني‬
‫‪-6‬محابق روز كردن نمودار ‪ PERT‬همگا با پیشرفت هاي پروژه‬
‫‪-1‬تعیین كردن فعالیتها و نقاط بحرانر‬
‫فعالیتها كارهایي هستند كه مورد نیاز هستند تا پروژه تكمیل شود‪ .‬نقاط عحف اتفاقاتي هستند كه شروع و ختم یاك و یاا بایش‬
‫از یك فعالیت را نشان مي دهند‪ .‬بسیار اثربخش است كه كارها در یك تاابلو لیسات شاوند تاا درآیناده قاد هاا (مراحال) بتوانناد‬
‫توسعه پیدا كنند تا اط‪،‬عا حی توالي و استمرار پروژه را شامل شوند تا در آینده قد ها (مراحال) بتوانناد توساعه پیادا كنناد‬
‫تا اط‪،‬عا حی توالي و استمرار پروژه را شامل شوند‪.‬‬
‫‪Page 64‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪-2‬تعیین توالي فعالیتها‬
‫ای مرحله ممك است با مرحله تعیی فعالیتها تركیب شوند از زمانیكاه تاوالي فعالیتهاا باراي برخاي از كارهاا معلاو و بادیهي‬
‫است‪ .‬سایر كارها ممك است‪ .‬سایر فعالیتها ممك است نیازمند تحلیل بیشتر باشند تا بحور دقیق دساتوري كاه بایاد اجارا شاود‬
‫تعیی گردد‪.‬‬
‫‪-3‬رسم كردن دیاگرام شبكه‬
‫استفاده از اط‪،‬عا توالي فعالیتها یك دیاگرا شككه مي تواند رسم شود تا توالي سري (متوالي) یا موازي (همزماان) فعالیات‬
‫ها را نشان دهد‪ .‬براي مدل اصلي فعالیات روي باردار فعالیتهاا باا خحاوط جهات دار و نقااط عحاف باا دایاره هاا یاا «حكابهاا»‬
‫نشان داده مي شوند (ترسیم مي شوند)‪.‬‬
‫چنانچه ای كار با دست انجاا شاود چنادی پایش ناوی‬
‫ممكا اسات ماورد نیااز باشاد تاا بحاور صاحی رواباط ماابی فعالیتهاا‬
‫نمایش داده شود‪ .‬بسته هاي نر افزاري ای مرحله را با معكوس كردن ستوني اط‪،‬عا فعالیت به یك دیاگرا شككه ساده ماي‬
‫كنند‪.‬‬
‫‪-4‬تخمین زمانهاي فعالیت‬
‫هفته ها یك واحد مورد استفادة معمول براي تكمیل پروژه هستند اما یك واحد ثابت و قحعي از زمان باید ماورد اساتفاده قارار‬
‫گیرد‪.‬‬
‫یك تشخی‬
‫دادن آینده در ‪ PERT‬توانایي آن در به تاأخیر اناداخت پاروژه باا زمانهااي تكمیال غیار دقیاق فعالیتهاا ماي باشاد‪.‬‬
‫براي هر فعالیت مدل معمولا شامل سه زمان تخمیني است‪:‬‬
‫زمان خوش بینانه‪ :‬عموما ا كوتاهتری زماني كه در آن فعالیت ماي تواناد تماا شاود‪ .‬ایا تجرباة معماول اسات كاه معای كاردن‬
‫زمانهاي خوش بینانه براي ساه انحاراف اساتاندارد از مقصاد بناابرای تقریكاا ا ‪ 1‬درصاد شاان‬
‫وجاود دارد كاه فعالیات در طاي‬
‫زمان خوش بینانه تكمیل شود‪.‬‬
‫محتمل تری زمان‪ :‬زمان تكمیل بیشتری احتمال را داراسات‪ .‬در نظار داشاته باشاد كاه یاان زماان باا زماان ماورد انتظاار خاتم‬
‫فعالیت فرق دارد‪.‬‬
‫زمان بدبینانه‪ :‬بیشتری زمای كه فعالیت ممك است نیاز داشته باشد‪ .‬ساه انحاراف اساتاندارد از مقصاود معماولا باراي زماان‬
‫بدبینانه بكار مي رود‪.‬‬
‫‪ PERT‬یك توزی احتمال بتا را براي تخمی زماني فرض مي كند‪ .‬براي یك توزی بتا زمان مورد انتظار باراي هار فعالیات‬
‫مي تواند تقریكا ا از میانگی وزني مقابل استفاده كند‪:‬‬
‫‪(/6‬بدبینانه ‪ +‬محتمل تری × ‪ + 4‬خوش بینانه) = زمان مورد انتظار‬
‫ای زمان مورد انتظار ممك است برروي دیاگرا شككه نمایش داده شود‪:‬‬
‫براي محاسكة واریان‬
‫زمان تكمیل هر فعالیات اگار ساه انحاراف معیاار باراي زمانهااي خاوش بیناناه و بدبیناناه انتخاا شاده‬
‫باشند آنگاه شش انحراف معیار بی آنها وجود دارد‪ .‬بنابرای واریان‬
‫با رابحة زیر بدست مي آید‪:‬‬
‫‪(/6]2‬خوش بینانه – بدبینانه)[‬
‫‪-5‬تعیین كردن مایر بحرانر‬
‫‪Page 65‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫مساایر بحرانااي بااا جما كااردن زمانهاااي هاار تااوالي و تعیاای كااردن بلناادتری مساایر در پااروژه تعیاای مااي شااود‪ .‬مساایر بحرانااي‬
‫مجموع تقویم زمان مورد نیاز براي پروژه را تعیی مي كند‪ .‬اگر فعالیت هااي خاارج از مسایر بحراناي سرعتشاان كام و زیااد‬
‫شود (در چارچو محدودیتها) مجموع زمان پروژه تغییر نمي كند‪ .‬مقادار زمااني كاه یاك فعالیات در مسایر غیار بحراناي ماي‬
‫تواند تأخیر داشته باشد بدون تأخیر در پروژه به زمان شناوري منسو مي شود‪.‬‬
‫اگر مسیر بحراني بحور فوري آشكار نشود تعیی كردن چهار كمیت زیر براي هر فعالیت مي تواند سودمند باشد‪.‬‬
‫دیرتری زمان پایان – ‪ LF‬دیرتری زمان شاروع ‪ LS‬زودتاری زماان پایاان ‪ EF-‬زودتاری زماان شاروع – ‪ ES‬ایا زمانهاا‬
‫محاسكه شده اند تا براي زمان مورد انتظار و فعالیت هاي مربوطه استفاده شوند‪ .‬زودتری زمان شروع و خاتم هار فعالیات باا‬
‫كار كردن رو به جلو در شككه و تعیی كردن زودتری زماني كه هر فعالیت ميتواند شاروع شاود و یاا خاتماه یاباد باا درنظار‬
‫گرفت فعالیت هاي پیش نیاز آن تعیی مي شوند‪ .‬دیرتری زمان شاروع و خاتم دیرتاری زمانهاایي هساتند كاه یاك فعالیات ماي‬
‫تواند شروع شده و خاتمه یابد بدذون اینكه در پروژه تأخیري ایجاد شاود‪ LS .‬و ‪ LF‬باا كااركردن رو باه عقاب در پاروژه پیادا‬
‫مي شوند‪ .‬تفاو بی دیرتری و زودتری پایان همه فعالیت شناوري آن فعالیت است‪ .‬مسیر بحراناي مسایري در طاول شاككه‬
‫است كه در آن هیچ یك از فعالیت ها داراي شناوري نكاشند‪.‬‬
‫زماان هااي تكمیال فعالیات مسایر بحراناي محاساكه شاود‪ .‬اگار‬
‫واریان‬
‫زمان تكمیل پاروژه ماي تواناد باا جما كاردن واریاان‬
‫واریان‬
‫داده شو د مي توان محاسكه كرد كاه پاروژه باا یاك تااریه دقیاق تكمیال خواهاد شاد و یاك توزیا احتماال نرماال باراي‬
‫مسیر بحراني فرض مي شود‪ .‬فرض توزی نرمال زماني صادق است كه تعداد فعالیت هاي مسایر باه انادازة كاافي زیااد باشاد‬
‫تا بتوان قضیة حد مركزي را بكار برد‪ .‬زمانیكه مسیر بحراني تاریه تكمیل پروژه را تعیی مي كناد پاروژه ميتواناد باا جما‬
‫كردن مناب مورد نیاز براي كاهش زمان فعالیت هاي مسیر بحراني تسری شود چنی كوتاه كردني در پروژه گااهي اوقاا‬
‫منجر به سقوط پروژه مي شود‪.‬‬
‫‪-6‬به روز شدن با پیشرفت پروژه‬
‫ایجاد تعدیل روي نمودار ‪ PERT‬همگا باا پیشارفتهاي پاروژه در طاي آشاكار شادن وضاعیت پاروژه زمانهااي حقیقاي ممكا‬
‫است جایگزی زمانهاي مورد انتظار شاوند‪ .‬در ماواردي كاه تاأخیر وجاود دارد منااب اضاافي ممكا اسات ماورد نیااز واقا‬
‫شوند تا روي جدول باقي بمانند و نمودار ‪ PERT‬ممك است اص‪،‬ح شود تا شرایط جدید را بازتا كند‪.‬‬
‫مزایاا ‪:PERT‬‬
‫‪ PERT‬قابل استفاده (ثمربخش) است زیرا اط‪،‬عا زیر را فراهم مي آورد‪:‬‬
‫زمان مورد انتظار تكمیل پروژه‬
‫احتمال تكمیل قكل از یك روز خا‬
‫فعالیتهاي مسیر بحراني كه مستقیما ا به زمان تكمیل برخورد مي كنند‪.‬‬
‫فعالیتهایي كه زمان شناوري دارند و مي توانند مناب را به فعالیتهاي مسیر بحراني قرض دهند‪.‬‬
‫محدودیتها‪:‬‬
‫در زیر برخي از نقاط ضعف ‪ PERT‬ذكر شده است‪:‬‬
‫‪Page 66‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫زمانهاي فعالیتهاي در برخي موارد ذهني هستند و بستگي به قضاو دارناد‪ .‬در مواردیكاه تجرباة كماي در ماورد اجاراي یاك‬
‫فعالیت وجود دارد مقادیر ممك است فقط یاك حادس باشاند‪ .‬در ساایر ماوارد اگار فارد یاا گاروه اجاراي پاروژه زمانهاایي را‬
‫تخمی بزنند ممك است تعصب برروي یك تخمی وجود داشته است‪.‬‬
‫حتي اگر زمانهاي فعالیت بخوبي تخمی زده شده باشد ‪ PERT‬یك توزی بتا را براي ای زمانهاا فارض ماي كناد اماا توزیا‬
‫واقعي ممك است متفاو باشد‪.‬‬
‫حتي اگر فرض توزی بتا صادق باشد ‪ PERT‬فرض مي كند توزی احتمال تكمیل پروژه همانند مسیر بحراناي اسات‪ .‬زیارا‬
‫سایر مسیرها ممك است مسیر بحراني شاوند اگار فعالیات هااي عضاو آنهاا تاأخیر داشاته باشاند‪ PERT .‬پیوساته زماان ماورد‬
‫انتظار تكمیل پروژه را كم برآورد مي كند‪.‬‬
‫كم برآورد كردن زمان تكمیل پروژه به واسحة به نوبت عوض كردن مسیرها بعنوان بحراني شاید جدي تری ای نتای باشد‪.‬‬
‫براي غلكه بر ای محدودیت شكیه سازي هاي مونت كارلو مي تواند روي شككه اجرا شود اما ایا تعصاب خاوش بیناناه را در‬
‫مورد زمان مورد انتظار تكمیل پروژه حذف كند‪.‬‬
‫فرآيند چیست؟‬
‫فرآيند مجموعه فعالیتهای متوالی و مرتبط بوده که محصول خاصزی را بوجزود مزی آورد و بزرای ایجزاد ایزن محصزول بزه‬
‫درون دادهای خاصی نیاز دارد که زمینه را برای درست عمزل نمزودن آن فزراهم مزی سزازند‪.‬هر کسزی کزه حزداقل در‬
‫یکی از مراحل عملکرد فرآيند درگیر باشدم صاحب فرآيند محسوب مزی گردد‪.‬فرآينزدهای موجزود در هزر سزازمان بزرای‬
‫دستیابی به ماموریت سازمان طراحی شده اند؛ تا با عملکرد بهتر نیازهای اساسی مردم را تأمین نمایند‪.‬‬
‫مایلستون (‪)Milestone‬‬
‫رویداد مهمی در پروژه که معموال با اتمام یک فاز یا تحویل بخشی عمده همراه است و نشاندهنده شروع مرحله‬
‫جدیدی در طول عمر پروژه است‪ .‬مایلستون قابل اندازه گیریم قابل مشاهده و همچنین عالمتی برای نشان دادن‬
‫پیشرفت پروژه بوده اما مستقل از زمان است (مدت زمانی برابر صفر دارد) و بنابراین کار یا منبعی هم به آن تخصیص‬
‫داده نمی شود‪ .‬برای نمونه تاریخ شروع و پایان پروژه به دلیل اهمیتشان مایلستون در نظر گرفته میشوند‪.‬‬
‫طبق‬
‫از مزایای مایلستون می توان به زمانبندی و ارزیابی مجدد اشاره کرد‪ .‬وجود مایلستون ها به حفظ پروژه‬
‫ِ‬
‫برنامه زمانبندی کمک میکند بطوریکه وقتی به مایلستون میرسید شانس این را دارید که برنامه پروژه خود را‬
‫مجددا بررسی کنید و مشکالت موجود در آن را پیدا کنید‪.‬‬
‫تجدید نظر گاه به گاه در برنامه پروژه امری ضروری است و رسیدن به مایلستون زمان خوبی برای بازگشت به عقب‬
‫در پروژه و نگاهی انتقادی به آن استم سواالتی از قبیل‪:‬‬
‫‪Page 67‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫‪‬‬
‫چه چیزهایی خوب پیش می رود؟‬
‫‪‬‬
‫با چه مشکالتی مواجه هستیم؟‬
‫‪‬‬
‫آیا فعالیتها واقع گرایانه هستند؟‬
‫‪‬‬
‫تخمین زمانی شما چگونه بوده است؟‬
‫ارزیابی مجدد پروژهها زمانی که به مایلستون میرسید راه خوبی برای نگه داشتن پروژه در مسیر خودش و‬
‫شناسایی مشکالت بالقوه قبل از تبدیل شدن به مشکالت جدی است‪.‬‬
‫البته محدودیت هایی نیز در کارایی مایلستونها وجود دارد که معموال فعالیتهای غیربحرانی را نادیده گرفته و فقط‬
‫پیشرفت در مسیر بحرانی را نمایش میدهند و این باعث میشود که فکر کنیم پروژه در زمانبندی پیش میرود در‬
‫حالیکه ممکن است بعضی از فعالیتها نادیده گرفته شوده باشند‪.‬‬
‫بنابراین مایلستونها رویدادهای مهم پروژه مثل تصمیم گیری برای ادامه دادن پروژهم اتمام فازها یا فعالیتهای اصلیم‬
‫پیشرفت پرداختها و زمانهای مقرر برای تحویل را برجسته میسازند‪.‬‬
‫ساختار شکست کار (‪)WBS‬‬
‫ساختار شکست کارم همان تحویل شدنیهای کلیدی پروژه است که محدوده و گستره پروژه را جهت سازماندهی و‬
‫فهم بیشتر کارهای تیم به اجزای قابل مدیریت تقسیم میکند‪ .‬طبق تعریف پمباک ساختار شکست کار یک تقسیم‬
‫بندی سلسلهمراتبی مبتنی بر تحویل شدنیها برای کارهایی است که قرار است توسط تیم پروژه انجام شود‪.‬‬
‫مفهوم ساختار شکست در ابتدا با روش ارزیابی و بازنگری برنامه (که به اختصار ‪ PERT‬نامیده میشود) توسط وزارت‬
‫دفاع آمریکا برای پروژههای محصول محور توسعه داده شد‪.‬‬
‫از مزایای ساختار شکست کار میتوان به موارد زیر اشاره کرد‪:‬‬
‫‪‬‬
‫مشخص کردن کامل کارهایی که برای انجام پروژه باید انجام شوند‬
‫‪‬‬
‫تخمین دقیقتر از زمانبندی و هزینه پروژه‬
‫‪‬‬
‫پایهای برای درخواستهای منابع و تخصیص وظایف‬
‫‪‬‬
‫گزارش پیشرفت شفاف از وضعیت پیشرفت پروژه‬
‫طرح پروژه (‪)Project Plan‬‬
‫‪Page 68‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫طبق تعریف پم باک طرح پروژه یک سند تایید شده ی رسمی و همچنین راهنمایی برای اجرا و کنترل پروژه است‪.‬‬
‫کاربرد اصلی طرح پروژه برای مستند کردن فرضیات برنامهریزی و تصمیم گیریم تسهیل ارتباط بین ذینفعان و ثبت‬
‫محدوده تایید شده پروژهم هزینه و بیسالین زمانبندی است‪ .‬طرح پروژه ممکن است خالصه یا به تفصیل بیان شود‪.‬‬
‫در کمترین حالت طرح پروژه پاسخگوی سواالت پایه ای در مورد پروژه خواهد بود‪:‬‬
‫‪‬‬
‫چرا؟ مساله اصلی یا ارزش پیشنهادی که پروژه به آن میپردازد چیست؟‬
‫‪‬‬
‫چه چیزی؟ چه کارهایی برای این پروژه انجام خواهد شد؟ محصوالت‪ /‬تحویل شدنیهای اصلی چه‬
‫هستند؟‬
‫‪‬‬
‫چه کسی؟ چه کسانی درگیر پروژه هستندم مسئولیت آنها چه خواهد بود و چگونه سازماندهی‬
‫میشوند؟‬
‫‪‬‬
‫چه زمانی؟ تایم الین کلی پروژه ما چگونه خواهد بودم چه زمانی نقاط مهم که همان مایلستونهای پروژه‬
‫هستند تکمیل خواهند شد؟‬
‫طرح پروژهم در برگیرندهی موضوعاتیست که در سیستم اجرای پروژه کاربرد دارد و جنبه های اصلی زیر را شامل‬
‫میشود‪:‬‬
‫‪‬‬
‫مدیریت محدوده‬
‫‪‬‬
‫مدیریت تقاضا‬
‫‪‬‬
‫مدیریت زمانبندی‬
‫‪‬‬
‫مدیریت مالی‬
‫‪‬‬
‫مدیریت کیفیت‬
‫‪‬‬
‫مدیریت منابع‬
‫‪‬‬
‫مدیریت ذینفعان‬
‫‪‬‬
‫مدیریت ارتباطات‬
‫‪‬‬
‫مدیریت تغییر پروژه‬
‫‪‬‬
‫مدیریت ریسک‬
‫‪‬‬
‫مدیریت تدارکات‬
‫بیسالین (‪)Baseline‬‬
‫زمانبندی و‪/‬یا بودجه پروژه است که در حین تکمیل پروژه میتواند برای مقایسه پیشرفت آتی استفاده بشود‪.‬‬
‫بیسالین نمی تواند بدون طی نمودن فرایند تصویب تغییرات دچار تغییر شود‪ .‬بیسالین معمولن با یک پسوند میآید‪.‬‬
‫(برای نمونه بیسالین هزینهم بیسالین زمانبندی و …‬
‫‪Page 69‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫معرفی مایلستون‬
‫مایلستون یا ‪ Milestone‬در برنامه ریزی و كنترل پروژه ها بسیار کاربرد دارد‪ .‬مایلستون ها مدت زمانی برابر صفر دارند كه نشان دهنده وقایع‬
‫مهم در پروژه هستند و در کنترل برنامه زمانبندی شده تاثیر بسزایی دارند‪ .‬به فرض مثال تاریخ اتمام فاز طراحی در پروژه از اهمیت زیادی‬
‫برخوردار است و شما می خواهید این زمان را در برنامه ریزی پروژه بطور واضح مشخص كنید و همچنین در گزارشات پروژه وضعیت آن را‬
‫ارائه نمایید‪ .‬بنابراین بهتر است این تاریخ را بعنوان یك مایلستون تعریف كرده و در گانت چارت پروژه نمایش دهید‪ .‬هچنین در گزارشات‬
‫مدیریتی‪ ،‬استفاده از مایلستونها می تواند به مدیران در مشاهده زمان تكمیل فعالیتهای مهم پروژه كمك زیادی نماید‪.‬‬
‫برای مثال می توان به مراحل اجرایی یک پروژه اشاره کرد‪ .‬در شروع‪ ،‬پروژه به صورت مایلستون می باشد‪ ،‬این جمله یعنی بازه زمانی تعریف‬
‫شده برای شروع پروژه برا بر صفر است‪ ،‬چون در واقع هر پروژه ای‪ ،‬با وجود اینکه مقدماتی برای شروع نیاز دارد ولی نقطه شروع آن به‬
‫صورت مایلستون می باشد و در یک زمان خاص شروع می شود‪ .‬همچنین برای پایان هر پروژه نیز یک مایلستون در نظر می گیریم‪ ،‬که در‬
‫واقع نقطه انتهایی و اتمام پروژه می باشد‪ ،‬مانند افتتاح یک پروژه که در انتهای پروژه اتفاق می افتد‪.‬‬
‫تاریخچه مایلستون‬
‫در گذشته سنگهایی که كنار جاده بود و مسافت مانده تا شهر بعدی را روی آن می نوشتند‪ Milestone ،‬نام داشت‪ .‬این نام در برنامه ریزی و‬
‫كنترل پروژه نیز همین مفهوم را دارد‪.‬‬
‫مایلستون ها در اصل‪ ،‬ستون های هرمی شکل سنگی بودند که بیشتر از گرانیت‪ ،‬مرمر و یا هر سنگی که در محل بود بوجود می آمدند‪ ،‬البته بعدها‬
‫از بتن استفاده شد‪ .‬این سنگ ها بطور عمده توسط راهسازان امپراتوری روم مورد استفاده قرار می گرفت و قسمت مهمی از هر شبکه جاده ای‬
‫رومی ها بود‪ .‬البته مسافتی که در هر روز طی میشد در بعضی موارد بسیار ناچیز و کم بود‪.‬‬
‫‪Page 70‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫تعدادی از مایلستون های رومی فقط نام امپراتور حاکم را ثبت می کرد و هیچگونه اطالعاتی راجع به مسافت باقی مانده و یا نام محل ارائه نمی‬
‫داد‪.‬‬
‫تفاوت ‪ plan‬و ‪schedule‬‬
‫خیلیها در مورد تفاو اصح‪،‬حهای ‪ plan‬و ‪ schedule‬از م میپرس و دیگه به نظر میاد به جای ایمیل باید اینجا‬
‫توضی داد‪:‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪ schedule‬یعنی زمانبندی و ‪ scheduling‬یعنی زمانبندی کردن… برنامهریزی جنكه زمانی پروژه؛ همون‬
‫چیزی که در مرکز فعالیتهای اکثر شماهایی که کارتون اصح‪،‬حا کنترل پروژهس قرار میگیره‪ .‬معمول رایجه‬
‫که برنامهریزی مناب (به جز برنامهریزیهای خا مناب انسانی مثل آموزش) هم جزئی از زمانبندی دونسته‬
‫میشه‪ .‬معمول هزینه و گستره همراه زمانبندی تو یه «مدل» قرار میگیرن ولی مفاهیم مستقلی هست و وقتی‬
‫صحكت از زمانبندیه معمول شامل گستره و هزینه نمیشه‪.‬‬
‫‪ plan‬یعنی برنامه و ‪ planning‬یعنی برنامهریزی‪ .‬منظور از برنامه معمول کل برنامهریزیهاییه که برای‬
‫پروژه لزمه یعنی ع‪،‬وه بر برنامهریزی زمان شامل هزینه گستره مناب انسانی تدارکا و همه چیزهای‬
‫دیگه هم میشه‪.‬‬
‫‪Page 71‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
‫اداره وپالن گذاری ساختمان‬
‫اصح‪،‬حهای ‪ replan‬و ‪ reschedule‬هم به معنی هر نوع بازبینی تو برنامه یا زمانبندی هست‪ .‬ای بازبینی میتونه برای‬
‫اعمال تغییرا درخواستی کارفرما باشه میتونه به ای خاطر باشه که ایدههای بهتری برای اجرای کار به ذهنمون رسیده‬
‫برای جكران عقب افتادگیها و هر چیز دیگهای‪.‬‬
‫اص‪،‬ح دیگهای هم تو ای حوزه هست که الكته تو همه متون استفاده نمیشه ولی باز هم عمومیت داره‪ catch-up plan :‬یا‬
‫‪ .catch-up schedule‬ای میشه نوع خاصی از ‪ replan‬یا ‪ reschedule‬که هدفش صرفا جكران عقبافتادگیهاس‪ .‬در‬
‫مورد برنامههای جكرانی هم فراموش نکنی که قرار نیست یه اتفاق کام‪ ،‬مکانیکی باشه که با زمانها و روابط بازی کنیم تا‬
‫برسیم به تاریخی که بهمون گفت ‪ .‬برای تهیه برنامه جكرانی باید تیم پروژه جم بش و مثل روز اول که برنامه رو تهیه‬
‫میکردن فکر کن راه حل پیدا کن که چحوری با وجود عقبافتادگیها پروژه رو به تاریخی که تعیی شده برسون و بعد‬
‫اون سیاست رو تو برنامه اعمال کن ‪.‬‬
‫‪Page 72‬‬
‫‪M.Nasim Nasimi‬‬
Download
Related flashcards
Create Flashcards